ఓ రాఘవా! ఇక్కడ మనస్సే జన్మిస్తుంది, మనస్సే పెరుగుతుంది; కానీ నిజమైన జ్ఞానదృష్టితో ఆ మనసే లయమైపోతుంది. ఈ మూడు లోకాల్లో సంచారమాడేది, వృద్ధాప్యానికి, మరణానికి పాత్రమైనదీ మనస్సే అని నేను తెలుసుకున్నాను, ఓ బ్రహ్మన్! ఈ మనస్సును దాటి పోవడానికి నిశ్చయంగా ఏ మార్గమో చెప్పుము. నీ సూర్యుడివంటి జ్ఞానప్రకాశంతో రాఘవుల అంతర్మనస్సులోని చీకట్లు తొలగిపోతున్నాయి. ముందుగా, శాస్త్రాలతో, పరమవైరాగ్యం ద్వారా, సత్సంగంతో మనస్సు పవిత్రతవైపు నడిపించబడుతుంది. అప్పుడు, ఓ రాఘవా, మనస్సు మహాత్మత్వంతో బలపడినపుడు, vairāgyaṁ పొందినపుడు, నిజమైన జ్ఞానాన్ని బోధించగల గురువులను ఆశ్రయించాలి. వారు చెప్పిన విధంగా ధ్యానం, ఆరాధన మొదలైన సాధన చేయడం ద్వారా, మనిషి క్రమంగా పరిపూర్ణమైన పవిత్ర స్థితిని పొందుతాడు. పరిశుద్ధ విచారణ వల్ల, ఆత్మ తన స్వంత జ్ఞానంతో తానే తాను దర్శిస్తుంది. అది చల్లని చంద్రుడు తన కాంతిలో తన ప్రతిబింబాన్ని చూసినట్లు. మనస్సు విచారణ అనే అరణ్యంలో విశ్రాంతి పొందకపోతే, ప్రజలు సంసారసముద్రంలో గడ్డి తురుసుల్లా తేలియాడుతూ ఉంటారు. విచారణ ద్వారా వస్తువుల స్వభావాన్ని తెలుసుకున్నపుడు, మనస్సు సర్వాన్ని అదుపులోకి తెచ్చుకుంటుంది, మృదువైన నీరు మట్టిని కట్టిపడేసినట్లు. ఇది బంగారం, ఇది బూడిద అని స్పష్టంగా తెలుసుకున్నవాడు, ఆత్మను తెలిసినవాడు ఎప్పుడూ మాయలో పడడు. బంగారు పనివాడు ఎప్పుడూ మోసపోనట్లే. దీర్ఘకాలంగా ఈ ఆత్మ అక్షయమని, కోరికలు లేనిదని తెలుసుకున్నవాడికి మాయకు అవకాశం ఎక్కడుంది? తెలియని రత్నానికి విలువ తెలియదు, కానీ దాని స్వభావాన్ని తెలుసుకున్నపుడు సందేహం ఉండదు. ఓ ప్రజలారా! తెలియని ఆత్మ బాధను తెస్తుంది, తెలిసిన ఆత్మ అనంతత్వాన్ని, ఆనందాన్ని, శాంతిని ఇస్తుంది. ఈ శరీరంతో కలిసిపోయి ఆత్మను మసకబార్చే మాయను విడదీసి, నీ స్వరూపంలో స్థిరపడు. పవిత్రమైన ఆత్మకు శరీరంతో ఎటువంటి సంబంధం లేదు. మట్టి, తామర కాడలు బంగారాన్ని తాకినట్టు కనిపించినా, ఆ బంగారం అసలు తాకదు. అలాగే, ఆత్మ, శరీరం వేరు; నీళ్లు తామర ఆకుని తడిపినా, ఆత్మను తాకదు. నేను చేతులు పైకెత్తి అరుస్తున్నాను, అయినా ఎవరూ వినడం లేదు! మనస్సు జడత్వానికి లోనై, తాబేలు తన గుహలో దాగినట్లు, లోపలికి ముడుచుకొని inquiry చేయకుండా, శరీరం సుఖాల్లో మునిగి ఉంటే, అప్పుడు సంసార చీకటి చంద్రుడు, అగ్ని, పన్నెండు సూర్యులు వచ్చినా పోదు. కానీ మనస్సు మేలుకుని తన స్థితిని పరిశీలించినపుడు, లోపలి చీకటి పరమాత్మ జ్ఞానోదయంతో క్షణంలో పారిపోతుంది. సుఖాసీనమైన మనస్సును ఎల్లప్పుడూ పరమజ్ఞానానికి మేలుకోబెట్టు, ఎందుకంటే మేల్కొనడం వల్ల సంసార దుఃఖం నశిస్తుంది. మబ్బు ఆకాశాన్ని మురికపెట్టదు, నీళ్లు తామరను మురికపెట్టవు, అలాగే ఆత్మ శరీరాన్ని తాకినా మురికపడదు. మట్టి, ఇతర పదార్థాలు బంగారానికి అంటుకున్నా, లోపలికి తాకవు; అలాగే జడమైన శరీరం ఆత్మను మార్చదు. సుఖదుఃఖ అనుభూతి ఆత్మలో ఉందని అనిపించినా, అది నిజంగా వాస్తవం కాదు; అది ఆకాశంలో చంద్రుని క్షయవృద్ధిలా, అప్రయోజకమైనది. సుఖదుఃఖాలు శరీరానికి చెందుతాయి, ఆత్మకు కాదు. అవి అజ్ఞానులకు మాత్రమే ఉంటాయి; అజ్ఞానం పోయినపుడు అవి ఎవరికీ ఉండవు. ఏవ్వరూ నిజంగా సుఖాన్ని సంపాదించరు, దుఃఖాన్ని కూడా కాదు. ఓ రాఘవా! ఈ సమస్తం శాంతమైన, అనంతమైన ఆత్మతో పూర్ణమై ఉంది అని తెలుసుకో. ఈ సృష్టిలో కనిపించే అన్ని రూపాలు నీటిలో అలలు లాంటివి, ఆకాశంలో ఈకలు లాంటివి, ఇవన్నీ ఆత్మలోనే కలిసిపోతాయి. ఒక రత్నం కారణం లేకుండానే తన ప్రతిబింబాన్ని చూపినట్లు, ఈ ఆత్మ, స్వయంగా ప్రకాశమయమైనది, సృష్టిని ప్రదర్శిస్తుంది. ఓ మేధావీ! ఆత్మ, జగత్తు ఒకటి కాదు, రెండు కూడా కాదు, అవాస్తవమూ కాదు. ఇవన్నీ ఆత్మ స్వరూపంలో ప్రత్యక్షమవుతున్న రూపాలే. ఈ సమస్తం బ్రహ్మమే; ఇది అంతా ఆత్మతో నిండి ఉంది. 'నేను ఇదిని, ఇది వేరే' అనే భ్రమను వదిలిపెట్టు. ఆ నిత్య బ్రహ్మరూపంలో, ఊహలు లేవు. సముద్రంలో నీటి వేర్వేరు రూపాలు లేనట్లే, ఓ రామా! ఆ పరమాత్మలో రెండవది లేదు; అగ్నిలో మంచురాయి ఉండదు. ఆత్మను ఆత్మతోనే, పరిపూర్ణ చైతన్యంగా ధ్యానించు. ఈ జగత్తు అల్లిక, నిజంగా ఆత్మే, తనలో తానే ప్రత్యక్షమవుతుంది. ఇక్కడ దుఃఖం లేదు, మాయ లేదు, జననం లేదు, ఎవ్వరూ జన్మించలేదు. ఉన్నది ఉన్నట్లే ఉంది. జ్వరం లేకుండా ఉండు, ఓ రాఘవా! సమబుద్ధిగా, ఆరోగ్యంగా, స్థిరమైన ధ్యానంతో, ప్రశాంతంగా, మౌనంగా, రత్నంలా పవిత్రంగా, జ్వరం లేకుండా ఉండు, ఓ రాఘవా! ద్వంద్వభావం లేకుండా, నిత్యసత్యంలో స్థిరంగా, లాభనష్టాలకు అతీతంగా, అద్వైతంగా, దుఃఖరహితంగా, జ్వరం లేకుండా ఉండు. ఒంటరిగా, శాంతమైన సంకల్పాలతో, ధైర్యంగా, మహత్తర ఆశయాలతో, ఎదురయ్యేదాన్ని స్వీకరించు, జ్వరం లేకుండా ఉండు. రాగద్వేష రహితంగా, ప్రయత్నం లేకుండా, స్వచ్ఛమైన మనస్సుతో, దోషరహితంగా, స్వీకర్తా, త్యాగి కాకుండా, జ్వరం లేకుండా ఉండు. ప్రపంచాన్ని దాటి ఉన్న స్థితిని పొందినవాడిగా, పొందినదానితో, పొందవలసినదానితో నిండినవాడిగా, సముద్రంలా అశాంతికి అతీతంగా, జ్వరం లేకుండా ఉండు, ఓ రాఘవా! ఊహల వలలో చిక్కుకోకుండా, మాయ అనే మలమును తాకకుండా, ఆత్మలో తృప్తిగా ఉండుము. అంతులేని, అఖండమైన, అపారమైన స్వరూపంతో, ఓ ఆత్మవిద్యలో శ్రేష్ఠుడా! పర్వత శిఖరంలా స్థిరంగా, జ్వరం లేకుండా ఉండుము, ఓ రాఘవా!