ఈ కథను శ్రద్ధగా వినండి, రామా. ఆత్మ గురించి చెప్పబడిన మహా రహస్యాన్ని, యోగవశిష్ఠంలోని ఈ శ్లోకాలు ద్వారా మనం తెలుసుకుంటాము. ఆత్మ యొక్క చిన్న భాగం కూడా, ఈ ప్రపంచంలో ఏదీ దానిని మించదు — ఓ గడ్డి తియ్యడమంత చిన్నదైనదీ, దానికంటే గొప్పది లేదు. మూడు లోకాలు ఆ ఆత్మలోనే లయమై ఉంటే, ఆత్మను తెలుసుకున్నవానికి ఇంకేమి సాధించాలి? ఈ భూమి నిండుగా కొండలు, సముద్రాలు ఉన్నా, ఆ భూమి శరీరం ఎంత పెద్దదో ఆ విశాలతను నింపగలదా? ఈ ప్రపంచంలో కొండలు, పాతాళాలు ఉన్నా, ఆత్మజ్ఞాని కి ఇవి ఏవీ ఉపయోగపడవు. అన్ని లోకాలతో ఏకమై, విశ్వాన్ని ఆవరించి, ఆత్మలో నిలిచిన వ్యక్తి — అతను తన చైతన్యాన్ని తెలుసుకున్నాడు. మూడు లోకాలు, ఒక పెద్ద అడవి లాగా, శూన్యమయంగా, దేహబద్ధమైన మాయ ధూళితో కప్పబడి, శాంతంగా కదులుతున్నాయి. మహా కొండలు కూడా అనంత బ్రహ్మ సముద్రంలో నురుగు లాంటివి; ప్రపంచ వైభవాలు, చైతన్య సూర్యుడు వెలిగిపోతే, మాయా మృగజలాలే. ఆత్మతత్వ సముద్రంలో అలలు సృష్టికర్తలుగా, పరమస్థితి మేఘాల నుంచి వర్షాలు శాస్త్ర దర్శనాలుగా వస్తాయి. చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని వెలుతురు, గడలూ, కర్రలూ, చైతన్య దీపపు కాంతులు, భూత సమూహాలు — ఇవన్నీ ఆత్మ వెలుగులో వెలిగించబడతాయి. ప్రపంచపు అడవిలో, ఎన్నో ఆత్మలు దాచబడి, మానవులు, దేవతలు, రాక్షసులు కోరికల విందులో మృగాల్లా నాశనమవుతున్నారు. ప్రపంచ శరీరాలు ఎముకలతో అడ్డుపడతాయి, తలలు కప్పబడి, కండరాల బంధనంలో ఉంటాయి; జీవరత్నాలు మాంసంలో దాచబడి, ప్రపంచ రూపాల్లో కనిపిస్తాయి. అడవిలో అమాయక చిరుతలు ఇతరుల చేత నడిపించబడేలా, స్త్రీలు — చర్మపు బొమ్మలు — బాలబుద్ధుల వినోదానికి ఉంటారు. ఇంత విశాలమైన, గొప్ప మనసు, స్వల్పంగా కూడా, సుఖాల ప్రవాహంలో కదలదు; పర్వతం నోటిలో వచ్చే గాలికి కదిలినట్టు కాదు. ఆత్మజ్ఞాని, రామా, ఆ ఉన్నత స్థితిలో నిలిచిపోతాడు — చంద్ర, సూర్య లోకాలు కూడా మనకు పాతాళాల్లా కనిపించేవి అతనికి సాధారణంగా ఉంటాయి. లోకాలకు, కనిపించని లోకాలకు పండితులు, జీవులు సంసార సముద్రంలో తేలుతూ ఉంటే, మనం పాము చూసినట్టు చూస్తారు. ప్రపంచ స్థితులు, ఆత్మజ్ఞానికి ఆనందాన్ని ఇవ్వవు; చెడు గ్రామపు మురికిని నగరవాసి, అతని ప్రియురాలు ఇష్టపడని విధంగా, ఆత్మజ్ఞాని కూడా ఇష్టపడడు. ఇవే స్థితులు దగ్గర్లో ఉన్నా, ఆత్మజ్ఞాని హృదయం ఆకాశంలా, వాయుగోళంలో మేఘాలు కదలకపోవడం లా, కదిలిపోదు. ప్రపంచ విషయాలు, శివుడు గౌరీ నాట్యం కోసం ఎదురుచూస్తున్నప్పుడు, ముంచే కోతుల నాట్యాన్ని ఇష్టపడడు; అలాగే, ఆత్మజ్ఞాని కూడా ఇష్టపడడు. పాత్రలో కనిపించే రత్నాన్ని చూసినవాడు, నిజమైన రత్నాన్ని చూసినవాడు, పాత్రలోని ప్రతిబింబాన్ని ఇష్టపడడు; అలాగే, ఆత్మజ్ఞాని కూడా ప్రపంచ విషయాలను ఇష్టపడడు. ప్రపంచాన్ని నీళ్లపై అల తాకిన ప్రతిబింబంలా, అసారంగా చూసిన ఆత్మజ్ఞాని, రాజహంస గడ్డి తినడం ఇష్టపడని విధంగా, లోక సుఖాల్లో ఆనందాన్ని పొందడు. ఈ విషయంపై, రాఘవా, ప్రాచీన కాలంలో బృహస్పతి కుమారుడు పాడిన పవిత్ర శ్లోకాలను విను. ఒకసారి, అతను మేరుపర్వత గుహలో నివసిస్తూ, సాధన శక్తితో, ఆత్మలో విశ్రాంతి పొందాడు. ఆతనికి, నిజమైన జ్ఞాన అమృతంతో నిండిన మనస్సు, అయిదు భూతాలతో ఏర్పడిన ఈ బలహీన శరీరంలో, దాని ద్వారా కనిపించే క్షీణ ప్రపంచంలో, ఇక ఆనందం లేదు. ఇలా, ఆత్మ తత్వాన్ని తప్ప, ఇతర విషయాల్లో ఆసక్తి లేకుండా, ఏదీ చూడకుండా, కేవలం ఒక్క మాటను, కంపించు స్వరంతో పలికాడు: "నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఏమి స్వీకరించాలి, ఏమి వదిలేయాలి? విశ్వమంతా ఆత్మతో నిండిపోయింది; ప్రపంచం మహాప్రళయ జలాలతో నిండినట్టు." "బాధ కూడా ఆత్మే, సుఖ కూడా; ఆకాశం ఆత్మే, నేనే ఆత్మ; అన్నీ ఆత్మగా ఉద్భవించాయి — ఆత్మ ద్వారా నేనెలా పోయాను, కష్టాలు తొలగిపోయాయి." "లోపల, బయట, శరీరాల్లో, క్రింద, పై, అన్ని దిశల్లో — ఆత్మ ఇక్కడ ఉంది; ఆత్మ అక్కడ ఉంది; ఎక్కడా ఆత్మ తప్ప ఇంకేమీ లేదు." "నిజంగా, ఆత్మ అన్ని చోట్ల ఉంది, అన్నీ ఆత్మలోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి; ఇది అంతా కేవలం ఆత్మే — అందుకే, నా లోని ఆత్మకు నమస్కరిస్తాను." "నేను లేని చోటేమీ లేదు; నాలో లేని దానేమీ లేదు; ఇంకేమి కావాలి? నేను కేవలం స్థిరంగా ఉన్నాను." "ఆత్మ ద్వారా, ఆత్మలో, నిండిన ఆత్మతో నమస్కరిస్తాను; దానివల్ల, లోపల శాంతిని పొందాను — ఇంకెక్కడికి వెళ్లాలి?" "నేనే అగ్ని, నేనే వాయువు, నేనే భూమి, నేనే ఆకాశం; నేను కానిదేమీ లేదు — నిజంగా, నేను అన్నీ, అన్ని చోట్ల వ్యాపించి ఉన్నాను." "నీరు, భూమి, ఆకాశం, గగనం — వీటి విశాల, భయంకర నిండుతనం రూపంలో, నేను చైతన్య సముద్రంలా, సంపూర్ణంగా నిలిచాను." ఈ స్థితిని మేరుపర్వతపు బంగారు గుహలో ధ్యానిస్తూ, అతను 'ఓం' అనే అక్షరాన్ని, గంట ధ్వని లాగా, మెల్లగా ఉచ్చరించాడు. ఓం అక్షరంలోని పశ్చిమ భాగాన్ని, అంతర్గతంగా లేదా బాహ్యంగా, పరమ హృదయంలో ధ్యానించరాదు. మనస్సు సూత్రతను వదిలి, శ్వాస హృదయంలో కలిపి, శరద్ ఆకాశంలా స్వచ్ఛంగా, కచుడు శిలా పర్వత రూపంలో నిలిచాడు. ఇక్కడ, ఆహారం, పానీయం, స్త్రీల సహవాసం తప్ప, మరొకటి లేదు; ఏది గొప్పదీ, శుభదీ, నిత్యమైనదీ, కోరాలి? పశువులు, అజ్ఞానులు, దుష్టులు సుఖాల్లో ఆనందం పొందవచ్చు, ధర్మవంతులు ఎలా ఇష్టపడగలరు? ఆనందాలను ఆశించే వారు — ఆరంభం, మధ్యం, అంతం లో నాశనమైన, దురదృష్టమైన, తాత్కాలికమైన — వారు నరకంలో గాడిదలతో సహవాసానికి అర్హులు. ఇక్కడ జుట్టు ఉంది, ఇక్కడ రక్తం ఉంది — ఇది స్త్రీ శరీరం; దీనిలో కుక్కలు తృప్తి పొందగలవు, మానవులు కాదు. మట్టి భూమి, కలప చెట్లు, శరీరం మాంసం, రాయి పర్వతం; క్రింద నేల, పై ఆకాశం — ఇక్కడ నిజంగా కొత్తదేమీ లేదు, ఆనందాన్ని ఇచ్చేది. ప్రపంచ అనుభవాలు, ఇంద్రియ స్పర్శతో ఏర్పడి, వివేకంలో స్థిరంగా ఉండవు; అవి మాయ కోసం మాత్రమే పట్టుబడతాయి. ఇలా, రామా, ఆత్మజ్ఞాని యొక్క స్థితి, ప్రపంచానికి అతడి దూరం, లోక విషయాల్లో అతడి నిరాసక్తి, శ్రద్ధగా మనం తెలుసుకోవాలి.