రామా, ఈ ప్రపంచంలో మనుషులు చేసే అన్ని కార్యాలు, అన్ని ప్రయత్నాలు శరీరానికి మాత్రమే సంబంధించినవే; ఆత్మ కోసం ఏదీ చేయబడదు. భూమిలో, పాతాళంలో, బ్రహ్మలోకంలో, స్వర్గంలో—అక్కడా, ఇక్కడా—నిజమైన దృష్టి కలిగిన మహాత్ములు మాత్రం అరుదుగా కనిపిస్తారు. “ఇది త్యజించాలి, ఇది స్వీకరించాలి” అనే స్పష్టత కలిగినవారు, అసత్యం ఉద్భవించినప్పుడు కూడా, నిజమైన జ్ఞానం కలిగినవారు చాలా అరుదు. ప్రపంచాన్ని పాలించినా, అగ్నిలోకి, నీటిలోకి ప్రవేశించినా, ఆత్మను పొందకుండా జీవికి విశ్రాంతి లభించదు. తన ఇంద్రియాలను జయించిన మహా తత్త్వవేత్తలు, జననమరణపు జ్వరం నాశనం చేసిన విజ్ఞులు—వారు పూజించదగినవారు. ఐదు భూతాలు ఎక్కడైనా ఉన్నాయి, ఆరవది లేదు; భూమిలో, పాతాళంలో, ఆకాశంలో—బుద్ధిమంతుని మనస్సు ఎక్కడ ఆనందాన్ని పొందుతుంది? వివేకంతో ఈ ప్రపంచాన్ని దాటి వెళ్లిన జ్ఞాతకు ఈ లోకం గోవు పాదం పరిమాణంగా కనిపిస్తుంది; కానీ వివేకాన్ని వదిలినవానికి అది మాయా సముద్రంలా విస్తరించి ఉంటుంది. ఈ విశ్వం, కదంబ పండ్ల సముదాయంలా ప్రకాశిస్తుంది; అంతటి విస్తృతమైన మనస్సు పొందినవాడు, ఏమి ఇస్తాడు, ఏమి అనుభవిస్తాడు? అన్నీ పొందినవాడికి మరేం అవసరం? రామా, అజ్ఞానులు చేసే యుద్ధాలు, గొప్ప కార్యాలు అన్నీ భిక్ష కోసం మాత్రమే—ద్వైతం నశించడానికి కారణం. కాలం, ఒక యుగమే, కాలపు బలహీన కడుపులో—even ఇక్కడ—నాశనం మెరుపు పిడుగులా మొలకను తాకుతుంది. ఆత్మలో, చిన్న భాగం కూడా, ఏదీ అధిగమించలేను—even గడ్డి తునక కూడా కాదు; మూడు లోకాలు పొందినవాడు, ఆత్మను తెలిసినవాడికి ఇంకేం లాభం? ఈ భూమి, ఎక్కడా కొండలు, ఎక్కడా సముద్రాలు ఉన్నా, ఆ విశ్వ విస్తారాన్ని నింపగలదా? ఈ ప్రపంచంలో, కొండలు, పాతాళాలు ఉన్నా, ఆత్మజ్ఞానికి ఉపయోగపడే దేమీ లేదు. అన్నింటితో ఏకమై, ఆకాశంలా విస్తరించి, ఆత్మలో స్థిరంగా ఉండే వాడు— మూడు లోకాలు, పెద్ద అడవిలా, ఖాళీ స్థలాలు మాత్రమే; శరీర మాయా ముసురుతో కప్పబడి, నిశ్చలంగా కదులుతూ ఆనందాన్ని ఇస్తాయి. ఈ గొప్ప కొండలు—all are just foam on the Brahman’s pure ocean; లోక వైభవాలు, జ్ఞాన సూర్యుడు వెలుగులో మాయా మిరాజులే. ఆత్మ వాస్తవత సముద్రపు అలలు సృష్టికి రాజులు; పరమ స్థితి మేఘం నుండి వర్షించిన జ్ఞాన ధారలు, శాస్త్రాల దర్శనలు. చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్నివెలుగులు, గడలు, కర్రలు, చైతన్య దీపపు ప్రకాశాలు, భూత సమూహాలు—all are illumined. ప్రపంచంలో, ఆత్మలు చాలా కాలంగా దాచబడి, సంసార అడవిలో తిరుగుతూ, మనుషులు, దేవతలు, రాక్షసులు—all are like deer, కామ వాంఛల ఆనందం ద్వారా భక్షించబడ్డారు. లోకపు శరీరాలు, ఎముకలతో అడ్డబడి, తలలు కప్పబడి, మాంసంతో బంధించబడి, జీవరత్నాలు లోక రూపాలలో దాచబడి ఉన్నాయి. అడవిలో అమాయక కృష్ణమృగాలు, ఇతరుల చేత నడిపించబడినట్లు, స్త్రీలు—చర్మపు బొమ్మలు—బాలబుద్ధుల ఆడుకోవడానికి ఉన్నారు. అంత విశాలమైన, శ్రేష్ఠమైన మనస్సు, స్వల్పంగా కూడా, సుఖాల ప్రవాహంలో కదలదు; నోటిలో వచ్చే గాలిలో కొండ కదలని విధంగా. అంత ఉన్నత స్థితిలో, రామా, ఆత్మజ్ఞాని స్థిరంగా ఉంటాడు; చంద్ర, సూర్య లోకాలు కూడా మనకు పాతాళంలా కనిపిస్తాయి. జగత్తు, కనిపించే, కనిపించని లోకాలను బాగా తెలిసినవారు, సంసార సముద్రంలో తేలుతున్న జీవులను మనం పాములను చూసినట్టు చూస్తారు. ఈ లోక స్థితులు, సత్యజ్ఞానికి ఆనందాన్ని ఇస్తవు; చెడు గ్రామపు పిచ్చి మనిషికి, నగరవాసికి, అతని ప్రియురాలికి నచ్చని విధంగా. ఈ లోక స్థితులు, సత్యజ్ఞానికి ఆనందాన్ని ఇస్తవు, దగ్గరగా ఉన్నా కూడా; మేఘాలు ఆకాశాన్ని కదిలించలేని విధంగా. ఈ లోకపు విషయాలు, సత్యజ్ఞానికి ఆనందాన్ని ఇస్తవు; నాట్యమాడే కపిల కురంగాలు శివునికి, గౌరీ నాట్యాన్ని కోరిన వాడికి నచ్చని విధంగా. ఈ లోకపు విషయాలు, సత్యజ్ఞానికి ఆనందాన్ని ఇస్తవు; కుండలో ప్రతిబింబించిన రత్నాన్ని చూసినవాడు, అసలు రత్నాన్ని చూసిన తర్వాత ఆకర్షితుడయ్యేలా కాదు. ఈ ప్రపంచాన్ని, నీటి అలపై ఏర్పడిన ప్రతిబింబంలా అసారంగా చూసినవాడు, లోక సుఖాల్లో ఆనందాన్ని పొందడు; రాజహంస గడ్డి తునకల్లో ఆనందించని విధంగా. ఈ విషయంపై, రాఘవా, ప్రాచీన కాలంలో బృహస్పతి కుమారుడు పాడిన పవిత్రమైన శ్లోకాల్ని విను. ఒకసారి, మేరు పర్వతంలోని గుహలో, దేవతల గురువు కుమారుడు సాధన బలంతో ఆత్మలో విశ్రాంతిని పొందాడు. తన మనస్సు, నిజమైన జ్ఞాన అమృతంతో నిండిపోయి, ఐదు భూతాల కల శరీరంలో, దాని ద్వారా కనిపించే క్షీణించే లోకంలో anymore ఆనందాన్ని పొందలేదు. ఇలా, ఆత్మ సారాన్ని తప్ప, ఇతర దేనిలో ఆసక్తి లేక, మరొకటి చూడకుండా, కదిలిన స్వరంతో ఇలా పలికాడు: “నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఏమి స్వీకరించాలి, ఏమి త్యజించాలి? ఈ విశ్వం ఆత్మతో నిండి ఉంది; ప్రళయ జలాలతో ప్రపంచం నిండినట్టు. బాధ కూడా ఆత్మే, సుఖం కూడా; ఆకాశం ఆత్మే, నేనే ఆత్మ; అన్నీ ఆత్మగా ఉద్భవించాయి—ఆత్మ ద్వారా నేను నశించాను, కష్టాలు పోయాయి. లోపల, బయట, శరీరాల్లో, కింద, పైన, అన్ని దిశల్లో—ఆత్మ ఇక్కడ, ఆత్మ అక్కడ; ఆత్మ కానిదేమీ లేదు. నిజంగా, ఆత్మ ఎక్కడా ఉంది, అన్నీ ఆత్మలోనే ఉన్నాయి; ఇదంతా ఆత్మే—అందుకే, నా లోని ఆత్మకు నమస్కరిస్తాను. నేను లేని చోటేమీ లేదు; నాలో లేని దేమీ లేదు; ఇంకేం కావాలి? నేను నిశ్చలంగా ఉంటాను. ఆత్మ ద్వారా, ఆత్మలో, నిండిన ఆత్మతో నమస్కరిస్తాను; దాంతో నేను లోపల శాంతిగా ఉంటాను—ఇంకెక్కడికి వెళ్లాలి? నేనే అగ్ని, నేనే వాయువు, నేనే భూమి, నేనే ఆకాశం; నేను కానిదేమీ లేదు—నిజంగా, నేను అన్నింటిలోనూ వ్యాపించి ఉన్నాను.” ఇలా, రామా, ఆత్మజ్ఞాని విశ్వాన్ని, తనను, అన్నింటినీ ఒకే సత్యంగా చూసి, శాంతి, స్థిరత, పరమానందంలో నిలిచిపోతాడు.