ఓ రామా, ఒక ఆసక్తితో కూడిన కథను పిల్లలకు చెప్పినట్లయితే, వారు దానిలోని లోతును గ్రహించలేరు; అలాగే, ఉన్నతమైన బోధనలు కూడా పరిణతిని పొందని వారికి వ్యర్థమే. కాలం వచ్చినప్పుడు మాత్రమే కొన్ని విషయాలు వ్యక్తిలో ప్రకాశిస్తాయి. అది వసంతంలో కాక, శరదృతువులో చెట్టుపై ఫలం పుట్టినట్టు. పరిపక్వత కలిగినవారికి బోధనల మాటలు ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయి; అవి నిర్మలమైన వస్త్రంపై రంగులు పడినట్లుంటాయి. ఆత్మను తెలుసుకున్నవారు మహోన్నత జ్ఞానకథలను హృదయంలో గ్రహిస్తారు. నేను నిన్ను ఈ ప్రశ్నకు సమాధానాన్ని మునుపు సంక్షిప్తంగా చెప్పాను. కానీ వివరంగా చెప్పకపోవడం వల్ల నీవు పూర్తిగా గ్రహించలేకపోయావు. నీవు నీ స్వయంగా ఆత్మను తెలుసుకుంటే, నీ ప్రశ్నకు సమాధానాన్ని నీవే తెలుసుకుంటావు—ఇందులో సందేహం లేదు. కానీ, చివరికి నీవు పూర్తిగా అర్థం చేసుకున్నప్పుడు, ఈ ప్రశ్నలూ సమాధానాల క్రమాన్ని నేను నీకు పూర్తిగా వివరించగలను. ఆత్మ తనను తాను తెలుసుకుంటుంది, ఎందుకంటే ఆత్మ తనలోనే స్థితమై ఉంటుంది. శాంతమైన ఆత్మ తనను తానే పొందుతుంది. రామా, కర్త—కర్మల విషయమై నేను నీకు విచారణను వివరించాను. దీన్ని గ్రహించినవారు వాసనల నుండి విముక్తి పొందుతారు. నిజంగా బంధనం అనేది వాసనల బంధమే; విముక్తి అనేది వాసనల నాశనం. అన్ని వాసనలను, విముక్తి కోరికను కూడా విడిచిపెట్టి, విడిచి పెట్టుము. మొదటిగా, ఇంద్రియ విషయాలకు ఆకర్షితమయ్యే చీకటి వాసనలను విడిచిపెట్టు. ఆ తరువాత, స్నేహం వంటి శుభవాసనలను స్వీకరించు. వాటినీ అంతర్గతంగా విడిచిపెట్టు, బాహ్యంగా మాత్రం వాటి ద్వారా కర్మలు చేయు. అంతర్భాగంలో అన్ని కలతలను నిలిపి, కేవలం శుద్ధచైతన్య వృత్తిలో స్థిరంగా ఉండుము. తర్వాత, మనస్సు, బుద్ధితో కూడిన ఆ వృత్తిని కూడా విడిచిపెట్టి, సమాధిలో స్థిరపడుము. ఇంకా విడిచిపెట్టవలసినది ఏదైనా మిగిలుంటే, దాన్నీ విడిచిపెట్టు. చైతన్యం, మనస్సు, అవి కల్పించిన అంధకారం, వాసనలు, వాటి మూలాలను, ప్రాణాయామ ప్రబంధాన్ని పూర్తిగా మూలంతో సహా విడిచిపెట్టు. అన్నింటినీ పూర్తిగా విడిచిపెట్టినవాడవై, నిర్మలమైన ఆకాశంలా, ప్రశాంతమైన మనస్సుతో ఉండుము. ఓ జ్ఞానీ, ఆలస్యం చేయకుండా అలా అవ్వుము. హృదయపూర్వకంగా అన్నింటినీ విడిచిపెట్టి, కలతలేని స్థితిలో ఉన్న మహాత్ముడు ముక్తుడు, పరమేశ్వరుడు. అతను ధ్యానంలోనో, కర్మల్లోనో, వాటిని చేయకపోయినా, హృదయం అన్ని విషయాల నుండి విముక్తమై ఉంటే, అతడు పరమోన్నత సంకల్పంతో ముక్తుడవుతాడు. అతడికి నిరాకరణలోనూ, కర్మలోనూ, ధ్యానం, జపాల్లోనూ ప్రయోజనం ఉండదు; వాసనల నుండి విముక్తమైనవాడికి అవన్నీ అవసరం ఉండవు. శాస్త్రాలు ఎన్నో కాలంగా పరిశీలించబడ్డాయి, చర్చించబడ్డాయి. కానీ మౌనంతో వాసనలను విడిచిపెట్టడం తప్ప, పరమపదాన్ని పొందడం లేదు. దిశలన్నింటిలో సంచరించి, చూడదగినదంతా చూసినా, వాస్తవాన్ని గ్రహించేవారు చాలా కొద్ది మంది మాత్రమే. ఏదైనా చూచినప్పుడు, ఎక్కడికైనా వెళ్లినప్పుడు, ఇష్టమైనా, అనిష్టమైనా, వేరే దేనికీ మనిషి తపనపడడు. మనుషులు చేసే అన్ని ప్రయత్నాలు, కర్మలు—all are only for the body; ఏదీ ఆత్మ కోసం కాదు. పాతాళంలోనైనా, బ్రహ్మలోకంలోనైనా, స్వర్గంలోనైనా, భూమిపైనైనా, నిజమైన దృష్టి కలిగిన కొద్ది మంది మహర్షులు మాత్రమే కనిపిస్తారు. 'ఇది వదిలేయాలి, ఇది స్వీకరించాలి' అనే నిశ్చయం అసత్యం బయలుదేరినప్పుడు పోయినవాడు, అలాంటి జ్ఞాని అరుదైనవాడు. ప్రపంచాన్ని పాలించాలి, అగ్నిలోనో, నీళ్లలోనో ప్రవేశించాలి అని చేసినా, ఆత్మను పొందకపోతే జీవికి విశ్రాంతి ఉండదు. ఆలోచనలో గొప్పవారు, ఇంద్రియశత్రువులను జయించిన ధీరులు, జననజ్వరాన్ని నాశనం చేసిన జ్ఞానులు—అలాంటి మహనీయులను మనం పూజించాలి. ప్రపంచమంతా అయిదు భూతాలే; ఆరవది లేదు. భూమిపై, పాతాళంలో, ఆకాశంలో—జ్ఞానిమనస్సు ఎక్కడ ఆనందాన్ని పొందగలదు? తర్కంతో దాటి వెళ్ళిన జ్ఞానికి ఈ లోకం ఆవు పాదముద్రంత ఉంటుంది; కానీ తర్కాన్ని కూడా విడిచివేసినవాడికి ఇది మాయా సముద్రమంత విస్తరించి ఉంటుంది. ఈ విశ్వం, కదంబ పండ్ల గుళికల వలె స్పష్టంగా, విస్తృతమైన మనస్సు పరిధిలో ఉంది; అది అన్నింటిని పొందినవాడికి ఏమిచ్చేది? ఏమి అనుభవించేది? రామా, అజ్ఞానుల యుద్ధక్రియలన్నీ కేవలం భిక్షార్ధమే, ద్వంద్వచిహ్నాల నాశనానికి కారణం. కాలం, యుగం, కాలపు బలహీన కడుపులో, ఇక్కడే సంభవించే వినాశనం, మొక్కకు వజ్రాయుధం పడినట్లు ఉండును. ఆత్మలో అతి చిన్న భాగమూ ఏదీ అధిగమించబడదు; త్రిలోకాన్ని అందులో పొందినవాడికి ఇంకేమి లాభం? ఈ భూమి కొండలతో, సముద్రాలతో నిండినా, ఆ విశాలతను నింపడానికి ఎంత పెద్దదిగా ఉంటుంది? ఈ లోకంలో, కొండలు, పాతాళాలు ఉన్నా, ఆత్మజ్ఞానికి ఉపయోగపడేది ఏదీ లేదు. అంతటా ఏకత్వాన్ని పొందినవాడు, ఆకాశంలా విస్తరించినవాడు, ఆత్మలో స్థితుడై, చైతన్యంలో నిలిచినవాడు—అతనికి మూడు లోకాలు పెద్ద అడవిలా ఖాళీ గదులే; శరీర భ్రమ మబ్బుతో పూతపడి, శాంతంగా ఉద్యమిస్తూ, ఆనందాన్ని ఇస్తాయి. అన్ని మహాగిరులు అనంత బ్రహ్మ సముద్రంపై నురుగు లాంటివి; లోక వైభవాలు చైతన్యపు ఎండలో మాయమయమైన మిరేజిలాంటివి. ఆత్మతత్వ మహాసముద్రపు అలలు సృష్టి రాజులు; పరమపద మేఘపు వర్షాలు శాస్త్ర దర్శనాలు. చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని వెలుగులు—all are like pots and sticks; చైతన్య దీపపు కాంతులు, భూతగణాలూ—all are to be illumined. ఈ సంసార అరణ్యంలో ఎన్నో కాలంగా దాగిన ఆ జీవాత్మలు, మనుషులు, దేవతలు, రాక్షసులు—all are like deer, కామానందాల వేటకు బలవుతుంటారు. ప్రపంచపు శరీరాలు ఎముకలతో అడ్డుగా, తలలు మూతపడి, స్నాయువులతో బంధింపబడి ఉంటాయి; జీవుల రత్నాలు మాంసంలో, లోకరూపాలలో నిక్షిప్తమై ఉంటాయి.