ఓ రామా, నీవు శ్రద్ధగా విచారించి, సరైన జ్ఞాన మార్గంతో మనస్సును పవిత్రం చేసుకున్నావని నాకు తెలుసు. అలా అయినపుడు, ఈ ప్రపంచ విషయాలపై మనస్సులో ఊహలు నిర్మించడమెందుకు? అగ్నికుండు త్రిప్పుతున్నప్పుడు ఏర్పడే వలయాన్ని, కలలో కనిపించే దృశ్యాలను, మాయలో కలిగే భ్రమను ఊహించడమెలా అనవసరమో, అలాగే ఈ జగత్తుపై ఊహలు నిర్మించడమూ అనవసరం. ఒక జీవి అకస్మాత్తుగా ప్రత్యక్షమైతే, అతనితో మైత్రి ఏర్పడదు. అలాగే, మాయ స్వభావమైన ప్రపంచపు జాలంలో చిక్కుకున్నవాడితో కూడా మైత్రి కుదరదు. చంద్రునిలో వేడి ఉందని, సూర్యునిలో చల్లదనం ఉందని, మరుగుజ్జులో నీరు ఉందని నీవు నమ్మనట్లే, ఈ సంసారాన్ని కూడా నమ్మకూడదు. విచారంలో కనిపించే వ్యక్తిని, కలలో కనిపించే జనాన్ని, రెండు చంద్రులు కనబడే భ్రమను ఎలా చూస్తావో, అలాగే ఊహలో పుట్టిన ఈ జగత్తును కూడా అలా చూడాలి. ఊహ ప్రకాశంతో ఏర్పడిన అంతర్గత ఆసక్తిని వదిలిపెట్టి, నీవు ఎవరో ఆ స్థితిలో ఉండి, ఈ ప్రపంచంలో స్వేచ్ఛగా ఆడుకోవాలి, ఓ పాపరహితుడా! అకర్తృత్వంలో స్థిరమైన ఆత్మకు, క్రియలు చేస్తూ అన్ని స్థితుల్లో ఉన్నా, అతను కర్తా కాదు, కారకుడూ కాదు. ఇది కేవలం సమీపత వల్ల ఏర్పడే క్రమం మాత్రమే—దీపం ఉన్నదంత మాత్రాన వెలుగు పరిమళించేది లాగా. మేఘాలు ఉన్నదంత మాత్రాన మల్లెపువ్వులు పూయడం లాగానే, ఆత్మ ఉన్నదంత మాత్రాన మూడు లోకాలు స్వయంగా ఉంటాయి. సూర్యుడు ఎలాంటి కోరికలూ లేకుండా ఆకాశంలో ఉన్నా, అతని సాన్నిధ్యంతో క్రియాశీలత వెలుగుతుంది. అలాగే, ఆత్మ ఉన్నదంత మాత్రాన జగత్తు ప్రబలిస్తుంది. రత్నం ఉన్నదంత మాత్రాన వెలుగు ప్రసరిస్తుంది, దైవికత్వం ఉన్నదంత మాత్రాన ఈ జగత్తు ఉనికిలో ఉంటుంది. కాబట్టి, ఆత్మలో కర్తృత్వం, అకర్తృత్వం రెండూ స్థాపితమై ఉంటాయి. కోరికలేమి వలన అది అకర్త; కాని కేవలం సాన్నిధ్యంతో అది కర్తగా కూడా కనిపిస్తుంది. ఇది అన్ని ఇంద్రియాలకు అతీతమైనది కాబట్టి, కర్తా, భోక్తా, కారణంగా ఉండదు. కానీ, ఇంద్రియాలతో అనుసంధానం కలిగినప్పుడు, అదే కర్తగా, భోక్తగా మారుతుంది. ఓ పాపరహితుడా, ఆత్మలో కేవలం రెండు స్థితులే ఉన్నాయి—కర్తృత్వం, అకర్తృత్వం. నీవు ఏది పరమ శ్రేయస్సుకు దారితీస్తుందనుకుంటే, దానిలో ఆశ్రయించు, స్థిరంగా ఉండు. 'నేను ఎక్కడా కర్తను కాను' అనే ధృఢమైన నిశ్చయంతో, పరిస్థితుల వల్ల ఏర్పడే కార్యాలను చేస్తూ కూడా, నీవు కలుషితుడవు కవ్వు. 'నేను ఎక్కడా కర్తను కాను' అనే భావంతో అనుభవించాలనే కోరిక వచ్చినా, మనస్సు దానిలో నిమగ్నం కాకపోతే, అది రుచికరంగా ఉండదు. 'ఇక్కడ నేను ఏమీ చేయడం లేదు' అనే స్థిరమైన అవగాహన ఉన్నప్పుడు, అనేక అనుభవాలను వెంబడించడమో, వదిలిపెట్టడమో ఎవరు చేస్తారు? కాబట్టి, ఎప్పుడూ 'నేను అకర్తను' అని ధ్యానం చేయాలి. అప్పుడు మాత్రమే, అమృత స్వరూపమైన పరమ సమత్వం మిగులుతుంది. కానీ, ఓ రామా, నీవు 'నేనే అన్నీ చేస్తున్నాను' అనే భావంలో ఉండాలనుకుంటే, దానిని కూడా పరమ స్థితిగా తెలుసుకో. ఈ మాయా జగత్తంతా నేనే చేస్తున్నానని భావించినప్పుడు, ఇక్కడ పరాయివారి ఆకర్షణ, ద్వేషాలకు స్థానం లేదు, ఎందుకంటే వేరొకరు లేరు. నా శరీరాన్ని ఎవరో కాల్చినా, మరొకరు ఆదరించినా, రెండూ నా చర్యలు; కాబట్టి సుఖ, దుఖాలకు ఏమి క్రమం ఉంటుంది? నా ఆనందం, దుఃఖం, జగత్తు ఆవిర్భావ, లయ—allా 'నేనే కర్తను' అనే భావంలో ఉంటే, లోపల సుఖ, దుఖాలకు క్రమం ఉండదు. ఆత్మకర్తృత్వ భావంలో కలిగే అలసట, ఆనందం ఆట ఆటగా తీరిపోయినప్పుడు, చివరికి సమత్వమే మిగులుతుంది. ఆ సమత్వమే పరమ స్థితి. మనస్సు అందులో స్థిరమైనప్పుడు, అది ఇక బాధను అనుభవించదు. లేదా, రాఘవా, కర్తృత్వ, అకర్తృత్వ భావాలను పూర్తిగా వదిలిపెట్టి, అన్నీ విడిచిపెట్టి, మనస్సును లోనికి లీనంచేసి, నిజమైన స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉండు. 'ఇది నేను, ఇది నేను కాదు; ఇది నేను చేస్తున్నాను, ఇది నేను చేయడం లేదు' అనే భావనలలో స్థిరపడటం శాంతిని ఇవ్వదు. 'నేనే శరీరం' అన్న భావన కాలగమనపు దారి, మహా తరంగపు ఉద్ధృతి, కత్తిపత్రి అడవి లాంటి మాయా పాశం. ఈ భావనను అన్ని విధాలా విడిచిపెట్టాలి; అన్నీ నశించినా, దాన్ని తాకకూడదు—అదొక మాంసపు ముక్కను దళితుడు తాకనట్టే. ఆ భావనను దూరంగా పారవేసినప్పుడు, మేఘాలు తొలగిన తర్వాత చంద్రిక వెలిగినట్లుగా, పరమ జ్ఞానం వెలుగుతుంది. లోపల స్పష్టంగా 'నేను కర్తను కాదు, ఇది నేను కాదు, అది నేను కాదు' అని తెలుసుకున్నా, లేదా 'నేనే కర్తను, నేనే ఇదంతా' అని నిశ్చయించుకున్నా, లేదా 'నేను ఎవరో, నేను ఎవరినో కాదు' అని భావించినా—నీ పరమ స్థితిలో నిలిచి ఉండాలి. జ్ఞానమార్గాన్ని తెలిసిన వారు, ఉత్తమ ఋషులు తమ స్థానంలో అలా స్థిరపడతారు. అప్పుడు రాముడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ బ్రహ్మన్, మీరు చెప్పినది నిజంగా సత్యం, అద్భుతంగా ఉంది. ఆత్మ అకర్త, కర్త కూడా, భోక్త, అభోక్త కూడా, సమస్త భూతాలకు ఆధారం. ఆయన సమస్తానికి అధిపతి, అన్నింటిని వ్యాపించి ఉన్నాడు, శుద్ధ చైతన్యం మాత్రమే, మలిన రహిత స్థితి; తన అనుభవమే స్వరూపంగా, సమస్త జంతువుల్లో నివసించే దైవం. ఓ ప్రభూ, మీరు చెప్పిన మాటల వలన, నీరు ప్రవాహాల ద్వారా భూమిని చల్లబరిచినట్లుగా, బ్రహ్మతత్త్వం నా హృదయంలో ప్రవేశించింది. వాసనలేమి, కోరికలేమి వలన ఆయన అనుభవించడు, చేయడూ లేదు; అయినా, జగత్తుకి కారణమైనందున, ఆ దైవం అనుభవిస్తూ, చేస్తూ కూడా ఉంటాడు. కానీ, ఓ ప్రభూ, నా హృదయంలో ఇంకా ఒక సందేహం ఉంది; దయచేసి దాన్ని మీ మాటలతో తొలగించండి, సూర్య చంద్ర బింబాలు చీకటిని తొలగించినట్లుగా. ఇది వాస్తవం, ఇది అవాస్తవం; ఇది 'నేను', ఇది 'నీవు'; ఇది ఒకటి, ఇది మరొకటి—ఇలాంటి అంతులేని భేదాలు ఎలా వస్తాయి? ఒకే ఉన్నతమైన, సమత్వమైన సత్యంలో, సూర్యునిలో మబ్బులు కనబడినట్లుగా, ఈ 'ఇది' అనే మొదటి భావన ఆత్మలో ఎలా స్థిరపడుతుంది? దీనికి సమాధానం నేను ముగింపులో నీకు వివరిస్తాను, రామా; అప్పుడు నీవు తెలుసుకుంటావు. ఓ రాఘవా, మోక్ష సాధన యొక్క మూల తత్త్వాన్ని తెలుసుకున్న తర్వాత, ఆ ప్రశ్నలు, సమాధానాలు విన్నదానికి నీవు అర్హుడవుతావు. యౌవనుడికి ప్రియురాలి మధుర గానం వినడానికి యోగ్యత ఉన్నట్లుగా, లోకాన్ని జాగృత దృష్టితో చూసేవారికి, అతి గంభీరమైన ప్రశ్నలకు ఉత్తమ సమాధానాలు వినడానికి అర్హత ఉంటుంది, రామా.