ఓ రామా, ఈ ప్రపంచం మనసు యొక్క తాత్త్విక స్వభావమే. అది కలలో కనిపించే నగరంలా, ఎక్కడ కనిపించినా, అక్కడ శుద్ధాకాశమే తప్ప మరొకటి లేదు. మనం గోడలు కట్టడం, వాటిని రంగులు వేయడం చూసినా, అవి నిజంగా లేవు; అద్భుతంగా ఆకాశంలో వేసిన చిత్రంలా, చేతిలో ఏమీ లేని దాన్ని మానవుడు మనసులో నిర్మించుకున్నట్లు. ఈ శరీరం, మూడు లోకాలు అన్నీ మనసు ఊహలే. మనసే ఈ సంసారానికి కారణం, కనువిందు కనుక కళ్ళ వల్ల కలిగినట్లు. ప్రపంచం కుండలు, గుడిసెలు, వస్త్రాలు రూపంలో ఎదుగుతుంది, కానీ ఇవి వాస్తవికంగా లేవు; గోడలు, ఇతర వస్తువులు వేరుగా స్థాపించబడలేదు. ఈ శరీరం కూడా మనసు కోసం, నివాసానికి తయారుచేసినది; పుట్టగొడుగు తన కోషాన్ని నిర్మించుకున్నట్టు. ఏదీ లేనట్లు, ఏ నామమూ లేనట్లు లేదు; మనసు నెమ్మదిగా నిర్ణయించుకుంటూ, ఏదైనా కష్టమైనది, అందుబాటులో లేనిదీ సృష్టించగలదు. పరమాత్మ, అన్ని శక్తుల యజమాని, వేరుగా శక్తులేమీ లేవు; ఈ శక్తుల వల్లనే మనసులోని అంతర్గుహా మూలపడినట్లు కనిపిస్తుంది. ఓ మహాబాహు, అన్ని వస్తువుల ఉనికీ, లేనికీ కారణం ఆ పరమశక్తి, సర్వవ్యాపి, సర్వశక్తివంతుడు. పద్మజాత శరీరాన్ని కూడా మనసు ఊహ ద్వారా పొందుతారు. అందుకే, రామా, అన్ని రూపాలు, అన్ని శక్తులతో కూడినవి, మనసు ఊహ ద్వారానే ఉత్పన్నమవుతాయి. దేవతలు, రాక్షసులు, మనుషులు, జంతువులు, సృష్టి ప్రారంభంలో తమ తమ ఊహల ద్వారా సృష్టించబడ్డారు; ఆ ఊహలు తగ్గినప్పుడు, నూనె లేని దీపాలను ఆర్పినట్టు, అవి లుప్తమవుతాయి. ఓ మహాబుద్ధి, ఈ ప్రపంచం, ఆకాశంలా, ఊహ విస్తరణ మాత్రమే; ఇది ఒక దీర్ఘ కల. ఇక్కడ ఎవరూ నిజంగా పుట్టరు, మరణించరు; అన్ని కర్మలు మాయగానే ఉంటాయి. ఏదీ పెరగదు, ఏదీ నశించదు; అక్కడ ఏమి నశించగలదు? గాలిలో గీసిన గీతల అడవిలా, ఏమి నశించదు. ఓ రఘవ, నీవు నీ శరీరాన్ని, మాయ ఉత్పన్నమైనదిగా, స్పష్టంగా చూడలేవు; నీ హృదయం దుఃఖంతో బాధపడుతున్నప్పుడు, ఎందుకు అజ్ఞానివిలా మాట్లాడుతున్నావు? మిరాజ్ వేడిలో కనిపించినట్టు, మనసు బలంతో, బ్రహ్మా మొదలైన అన్ని జంతువులు కనిపిస్తాయి, కానీ అవి వాస్తవికంగా లేవు. ప్రపంచంలోని అన్ని రూపాలు, రెండు చంద్రులు కనిపించే మాయలా, కలలలో ఊహించినట్టు, అసత్య జ్ఞానంతో తయారైనవి. నావలో ప్రయాణించే వారు స్థిరమైన వస్తువులను కదులుతున్నట్టు భావిస్తారు; అలాగే, రూపాల పరంపర ఎప్పుడూ అసత్యంగా, వాస్తవికత లేకుండా కలుగుతుంది. ఈ ప్రపంచం మాయగానూ, మాయా నిర్మించిన పంజరంలా, మనసు ఊహ సృష్టించినదిగా తెలుసుకో; ఇది నెరవేర్చబడినదీ, లేకపోయినదీ కాదు. ఈ ప్రపంచం అంతా బ్రహ్మమే; మరెక్కడ ఇతరత్వానికి అవకాశం ఉంది? సంబంధం ఎక్కడ, ఎవరు, ఎక్కడ స్థితి చెందారు? ఈ పర్వతం, ఈ వృక్షం—ఇవి అన్నీ మాయగానే; మనసు బలమైన ఊహ వల్ల, అసత్యం సత్యంగా కనిపిస్తుంది. ఈ నాలుగు విధాలుగా విస్తరించిన ప్రపంచం లోపల శూన్యమే; మనసు కోరికలు, తాహతీని విడిచిపెట్టి, వేరే విషయాన్ని ధ్యానించు, రామా. కలలో, గొప్ప కార్యాలు కూడా మాయ మాత్రమే, వాస్తవికత కాదు; అలాగే, ఈ దీర్ఘ కలను మనసు కల్పనగా తెలుసుకో. సంసార ప్రదర్శనను విడిచిపెట్టు; అది కోరికల కోశంగా, పాముల్లా, గొప్ప ఆనందంగా కనిపించినా, పట్టుకున్నప్పుడు అసారమైనది. ఇది అసత్యమని తెలుసుకుని, నీ మనసును కేవలం జ్ఞానంలో స్థిరపరచు; మిరాజ్ తెలుసుకున్నవాడు, దాన్ని వెంబడించడు, జ్ఞానవంతుడైతే. అజ్ఞానంతో, మన ఊహల ద్వారా స్త్రీను వెంబడించే వారు, అనేక రూపాలు కల్పించుకుంటూ, కేవలం దుఃఖానికి పాత్రవుతారు. ఈ ప్రపంచం వాస్తవికత లేకుండా, అసత్యానికి సాగిపోతుంది; కానీ వాస్తవికాన్ని విడిచి, అసత్యాన్ని వెంబడించే వారు నశించిపోతారు. ఇది కేవలం మనసు మాయ; తాడులో పాము భయంలా, ఊహ విభిన్నత ద్వారా ప్రపంచం దీర్ఘకాలం తిరుగుతుంది. ఇక్కడ, అసత్య స్థితుల వల్ల, నీటిలో చంద్రుడు తేలుతున్నట్టు, పిల్లలు మాయలో మోసపోతారు; నిజాన్ని తెలిసినవాడు, నీవు, మోసపోవడు. ఈ గుణాల సముదాయాన్ని ధ్యానిస్తూ, ఆనందాన్ని వెదుకుతున్నవాడు, మూర్ఖుడే; అతడు మూర్ఖత్వాన్ని ప్రతిబింబించని అగ్నిలో తుడిచిపెట్టుకుంటాడు. ఈ అనుభవం నిజంగా అసత్యమే; రూపాల పంజరం కనిపిస్తుంది, ఇది మనసు, భావన కల్పన, హృదయంలో నగరంలా. ఇది మనసు సంకల్పంతో ఉత్పన్నమవుతుంది, అదే సంకల్పంతో లయమవుతుంది; దేవతలు నగరాన్ని సృష్టించినట్టు, ఇది విస్తృత మాయగా కనిపిస్తుంది. రామా, ఈ ప్రపంచం నశించినప్పుడు, అసలు ఏదీ నశించదు; ఉన్నప్పుడు కూడా, ఏదీ స్థాపించబడలేదు. మనసు ఊహించిన నగరం హృదయంలో నశించినప్పుడు, ఆ విస్తారాన్ని, అది పెరిగిందని చెప్పినా—ఎవరికి, ఏమి పెరిగింది, ఎవరికీ ఏమి హాని కలిగింది? పిల్లల హృదయంలో ఆట కోసం నగరం పుట్టినట్టు, ఈ ప్రపంచం కూడా మనసులో నిరంతరం పుట్టిపడుతుంది. ఏవరికీ ఏదీ నశించదు; మాంత్రికుడు నీటిలో మాయ చూపించినట్టు, ప్రపంచం ఉత్పత్తి, లయ జరిగినప్పుడు కూడా. అసత్యం అసత్యమే అయితే, ఎవరికీ ఎంత నష్టం, హాని? అందుకే, ఈ ప్రపంచం నిజంగా ఆనందం, దుఃఖానికి ఆధారం కాదు. పూర్తిగా అసత్యమైనదైతే, అందులో ఏమి నశించగలదు? నష్టం లేకపోతే, ఓ జ్ఞానవంతుడా, దుఃఖానికి అవకాశం ఎలా ఉంటుంది? లేదా, పూర్తిగా వాస్తవికమైనదైతే, అందులో ఏమి నశించగలదు? ఈ ప్రపంచం అంతా బ్రహ్మమే; ఆనందానికి, దుఃఖానికి కారణం ఏమిటి? ఈ ప్రపంచం పూర్తిగా అసత్యంగా, నాశనానికి మాత్రమే కారణమైతే, జ్ఞానవంతుడు ఇక్కడ సంసారంలో ఏదీ కోరికపడి, స్వీకరించడానికి ఏముంది? లేదా, ఈ ప్రపంచం పూర్తిగా వాస్తవికంగా, బ్రహ్మ తాత్త్వికతతో నిండి ఉంటే, మూడు లోకాలలో జ్ఞానవంతుడు ఏదీ విడిచిపెట్టడానికి, నివారించడానికి ఏముంది?