ఓ రామా, విను. ప్రపంచంలోని జీవరాశులను పిట్టలని వలలో చిక్కినట్లుగా బంధించే మూడవ జ్ఞాన విధానం, చలించే మరియు నిశ్చలమైనదిగా కనిపించే ఈ కల్పన, మనసు స్థిరతలో పడి, ప్రపంచాన్ని మోసంలో పడేస్తుంది. ఈ ప్రపంచాన్ని నిశ్చింతంగా, నిజమైనదిగా మరియు అనిజమైనదిగా, కలలో మాయలా చూస్తే, ఆ వ్యక్తి దుఃఖంలో మునిగిపోవడలేదు. కల్పనలలో తలపులు కలిగినవారికి, నిజం-అనిజం గందరగోళంగా భావించేవారికి, అజ్ఞానం మాత్రమే ఉంటుంది. మార్పు వంటి లోపాలు మహా ఆత్మ, పరమాత్మలో లేవు; స్వచ్ఛమైన నీటిలో ధూళి ఉండదు కదా! ఈ కల్పన ప్రపంచాన్ని పదాలతో, వాటి అర్థాలతో రంగులుగానిస్తుంది; ఇది ప్రపంచ వ్యవహారాల కోసం కలుగుతుంది, ఆత్మతో వేరుగా కాదు. ప్రయోజనాత్మక వ్యవహారం లేకుండా, శాస్త్రాల భావాలు స్థిరంగా ఉండవు; వస్త్రం లేకుండా దారాలు కలిపి ఉండలేవు. అజ్ఞాన మార్గంలో తిరుగుతూ, ఆత్మను ఇక్కడ కనుగొనలేడు; ఆత్మజ్ఞానంతోనే దాన్ని పొందుతారు, అది శాస్త్రాల అర్థం ద్వారా వస్తుంది. ఓ రామా, అజ్ఞాన నదికి దూరపు తీరాన్ని, ఆత్మను పొందకుండా చేరలేరు; అది నిత్యమైన, మారని స్థితి. ఈ అజ్ఞానం ఎక్కడో నుండీ పుట్టింది, నిజమైన స్థితిని కప్పిపుచ్చి స్థిరంగా ఉంది. దీని ఉత్పత్తి ఎక్కడోనూ అని విచారించకు, దీన్ని ఎలా నాశనం చేయాలో విచారించు. ఇది తగ్గినపుడు, ఓ రాఘవా, ఇది ఎక్కడ పుట్టింది, ఏమిటి, ఎలా పోయింది అన్నదాన్ని విభజన లేకుండా పూర్తిగా తెలుసుకుంటావు. నిజానికి, ఇది అసలు లేదు; పరిశీలించకపోతే కనిపిస్తుంది. మాయ రూపాన్ని ఎవరు తెలుసుకోగలరు? ఇది హాని కోసం రూపాన్ని తీసుకుంది; దీన్ని బలంగా నాశనం చేస్తే, నిజంగా అర్థం అవుతుంది. త్రిలోకాల్లో ధైర్యశాలి, జ్ఞానశాలి అయినవారు కూడా అజ్ఞానానికి బలపడితే, నిజంగా ధైర్యశాలి, జ్ఞానశాలి కారు. అందుకే, ఈ రోగాల ఆసుపత్రిలో, జనన బాధకు మళ్లీ లోనుకాకుండా చికిత్సకు ప్రయత్నించు. అజ్ఞానాన్ని పూర్తిగా పెరగదీయు; అది అన్ని దుర్దశలకు తోడు, అజ్ఞాన వృక్షానికి పుష్పం, విపత్తుల వాహనానికి తల్లి. భయాన్ని, విషాన్ని, అసహ్య దుఃఖాన్ని, విపత్తును కలిగించే, హృదయాన్ని మాయ చీకటితో నింపే ఈ వక్రీకృత దృష్టిని బలంగా పారద్రోసి, భవసాగరానికి దూరపు తీరాన్ని చేరు. ఓ రాఘవా, అజ్ఞాన రోగానికి చికిత్సను విను; అది వ్యాపించి, చికిత్సకు కష్టమైనది; కానీ, మోసపోయిన, కోపంతో ఉన్న మనసును బరితెగించి చూస్తే, అది నశిస్తుంది. ఇప్పుడు, మనస్సు శక్తిని పరిశీలించేందుకు నేను వర్ణించబోయే సాత్విక స్వభావాన్ని విను, రామా. అది అమరమైనది, బ్రహ్మం, అన్ని వైపులా వ్యాపించినది, బాధలేని, చైతన్య ప్రతిబింబమైనది, అనంతం, ఆదిలేని, మాయలేని—అది ఉంది. చైతన్య చలనం రూపంలో ఉన్నదాని ప్రకంపన ఒక ప్రాంతం నుండి ఉద్భవిస్తుంది; చంద్రుని సాగరంలో అలలు ఎప్పుడో ఉప్పొంగినట్లుగా. సముద్రంలోని నీరు కదలిక వల్ల ఘనంగా కనిపించేది, అలాగే అన్ని శక్తులు ఒకచోట చేరి ప్రకంపన శక్తిగా మారుతాయి. గాలి ఆకాశంలో తన శక్తితో కదిలినట్లుగా, ఇక్కడ ఆత్మ తన సహజ శక్తితో తనలోనే చలిస్తుంది. దీపం తన జ్వాల శక్తితో వెలుగుతుంది, అలాగే ఆత్మ తన స్వరూపంలో ప్రకాశిస్తుంది. సముద్రంలో నీరు కొన్నిసార్లు మెరుస్తుంది, కొన్నిసార్లు కదులుతుంది; అలాగే అన్ని శక్తుల శరీరంలో ప్రకంపన తన ఆటపాటతో కనిపిస్తుంది. సున్నితమైన బంగారు సముద్రం లోపల వెలుగు వలయాలతో మెరుస్తుంది; అలాగే ఆత్మలోని చైతన్య సముద్రం స్వచ్ఛ ప్రకంపనలతో మెరుస్తుంది. పెర్ల్ కదలికను ఆకాశంలో కన్నుతో చూస్తే, బ్రహ్మ శక్తి రూపం చైతన్యంనుంచి వెలుగుతుంది. చైతన్య శక్తి కాస్త కదిలినప్పుడు, మహా చైతన్య సముద్రంలో స్వచ్ఛంగా మెరుస్తుంది; సముద్రంలో అలలు ఎలా వస్తాయో. ఇది ఆత్మతో వేరుగా లేదు, కానీ దట్టమైన వెలుగులో మెరుపు వేరుగా కనిపించినట్లుగా, వేరుగా కనిపిస్తుంది. క్షణకాలం ఆ దేవత, అన్ని శక్తులుగా మెరిసి, తన శక్తిని స్వయంగా సమీకరిస్తుంది; చంద్రుడు తన చల్లదనాన్ని సమీకరించడంలా. ఈ చైతన్య శక్తి, దీప్తి అని పిలవబడే, పరమాత్మ నుండి ఉద్భవించి, స్థలం, కాలం, చర్య అనే సహచర శక్తులను సమీకరిస్తుంది. తన స్వభావాన్ని తెలియక, అనంతంలో వ్యాపించి, తన రూపాన్ని పరిమితంగా ఊహిస్తుంది; నిజమైన స్వభావం తేలికపడదు. పరమ ప్రియుడు రూపాన్ని ఊహించినప్పుడు, వెంటనే పేరు, సంఖ్య మొదలైన భావనలు ఆమెను అనుసరిస్తాయి. చైతన్యం, ఇంత స్థితిలో, శరీర ఆత్మతో వేరుగా ఉంటుంది; అయినా, అనంతమైనదిగా, అది వేగంగా ఆత్మలో ప్రవేశిస్తుంది; మహా సముద్రంలో అలలా. బంగారు నుండి కంకణాలు, వలయాలు వేరుగా కనిపించినా, అవి బంగారు నుండే; అలాగే చైతన్యం ఊహించిన రూపం ఆత్మకు ఒక భాగం మాత్రమే. ఒక దీపం తన జ్వాలతో మరొక దీపాన్ని వెలిగించినట్లుగా, చైతన్యం ఊహించిన రూపం స్థలం, కాలం, పరిమాణ భేదాల వల్ల మారుతుంది. తర్వాత, స్థలం, కాలం కదలిక శక్తితో, ఆలోచనను అనుసరించి, చైతన్యం లెక్కింపు స్థితిలోకి ప్రవేశిస్తుంది. ఓ బాహుబలీ, ఆ చైతన్య రూపాన్ని స్థలం, కాలం, చర్యలో ఊహించి, 'క్షేత్రజ్ఞుడు' అని పిలుస్తారు. 'క్షేత్రం' అంటే శరీరం, దాన్ని లోపల, బయట విభజన లేకుండా తెలుసుకున్నవాడు 'క్షేత్రజ్ఞుడు'. ఆ క్షేత్రజ్ఞుడు, కోరికలను కల్పించి, మళ్లీ అహంకార స్థితిని తీసుకుంటాడు; అహంకారం స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, అది కాలానికి సంబంధించిన బుద్ధిగా పిలవబడుతుంది. ఇలా, రామా, అజ్ఞానాన్ని పారద్రోసి, పరమాత్మను తెలుసుకొని, చైతన్య శక్తి యొక్క మహిమను గ్రహించు.