ఈ భూమిలోని జీవుల్లో, కొంతమంది వంశాలు మాయలోనే మునిగిపోయి ఉంటాయి; మరికొంతమంది జ్ఞానాన్ని పొందటానికి మేల్కొంటారు; ఇంకొందరు మాత్రం ఆ రెండు మధ్యలో తడబడుతూ ఉంటారు. ఈ భూమిపై ఉన్న అన్ని జీవుల మధ్య, మేల్కొంటున్న మానవ వంశాలే ఉపదేశాన్ని స్వీకరించడానికి యోగ్యులు. ఈ లోకంలో ఉన్నవారికి ఎన్నో బాధలు, కష్టాలు ఉంటాయి. అవి ద్వేషం, భయంతో బాధపడుతూ ఉంటారు. వాటిలో రాజస-సాత్విక స్వభావం కలిగిన బాధను ఇప్పుడు వివరించబోతున్నాను. ఆ అమరమైన బ్రహ్మం—అది పరిపూర్ణమైనది, అన్ని వైపులా వ్యాపించినది, దుఃఖరహితమైనది, చైతన్యరూపమైనది, అనంతమైనది, ఆదిలేనిది, మాయలేనిది. ఆ నిశ్చల స్వరూపమైన బ్రహ్మంలో, కదలిక వల్ల ఒక భాగం ఘనతను సంతరించుకుంటుంది; అది సముద్రంలో కదలిక వల్ల ఏర్పడే చక్రవాతంలా ఉంటుంది. కానీ, ఆ అనంత స్వరూపానికి భాగమంటూ చెప్పడం ఎవరు చేయగలరు? దానిలో మార్పు, భాగాలు, క్రమం అనే భావనలు ఎలా ఉండగలవు? "ఇది దానినుంచి పుట్టింది, అది దీనినుంచి పుట్టింది" అనే మాటలు కేవలం సంభాషణ కోసం, శాస్త్ర పరంగా మాత్రమే చెప్పబడతాయి, రామా! పరమార్థంలో అవి నిజం కావు. మార్పు, మిశ్రమ నిర్మాణం, క్రమం మొదలైన భావనలు కనిపించినా, అవి పరమాత్మలో నిజంగా లేవు. బ్రహ్మం తప్ప మరేదీ నిజంగా లేదు; మిగతావన్నీ ఊహలు మాత్రమే. కాబట్టి "క్రమం" వంటి పదాలకు అర్థాలు కేవలం సంప్రదాయంలోనే ఉంటాయి. ఏ భావన, వస్తువు, పదం, లక్షణాల సమూహం ఉన్నా—అది బ్రహ్మం నుండే పుట్టింది, బ్రహ్మంతోనే నిండి ఉంది; అందువల్ల అది బ్రహ్మమే. అది నుండే పుట్టినదీ అదే, అగ్నిలోంచి అగ్ని వెలువడినట్లే. "కర్త, కార్యం" అనే భావనలు ఊహాత్మకమైన భేదాలే. "ఇది దీనినుంచి పుట్టింది" అనే భావన, లోకాన్ని కొనసాగించే భావన, కార్యశక్తి ప్రభావంతో కలుగుతుంది; నిజానికి, కార్యం కర్తే. పదాలు, అర్థాల భేదం—"ఇది వేరది, అది వేరది"—పెదవుల మాటల్లోనే ఉంటుంది; వాస్తవికంగా మాత్రం ఏ భేదమూ లేదు, ఎందుకంటే దివ్యమైనది అవిభాజ్యమైనది. మనస్సు శక్తివల్లే వ్యక్తిత్వ భావన కలుగుతుంది; దానిపై గాఢ నమ్మకంతో, కోరుకున్న ఫలితాన్ని పొందుతారు. ఒకే జ్వాలకి మరొకటి మూలమని చెప్పడం, మాటల్లో వినూత్నత మాత్రమే; అందులో వాస్తవికత లేదు. "కర్త, కార్యం" అనే మాటలు పరమాత్మకి వర్తించవు; ఎందుకంటే అది ఏకమైనది, అనంతమైనది—దానిని ఎలా, ఎక్కడ పుట్టించగలరు? మాటల స్వభావం ఇదే: ఒక ప్రకటన కేవలం ప్రకటనే, అది సంఖ్య లేదా వ్యతిరేకత వంటి భేదాలున్నప్పుడు మాత్రమే వర్తించగలదు. సముద్రంలో తరంగాల మాలిక కనిపించేది లాగా, పరమాత్మలో కనిపించే పదాలు, అర్థాల రూపాలు కూడా జ్ఞానులు బ్రహ్మమేనని తెలుసుకుంటారు. బ్రహ్మమే చైతన్యం; బ్రహ్మమే మనస్సు; బ్రహ్మమే జ్ఞానం, "అస్తిత్వం లేనిది" అనే భావన కూడా బ్రహ్మమే; బ్రహ్మమే వస్తువు, పదం, దిక్కు, భూతాలు. "ఇది వేరది, అది వేరది, ఇది భాగం" అనే భేదాలు స్వీయ-పర భావంలో ఊహా తప్ప వాస్తవం కాదు; అలాంటి మాటల్లో ఎంత నిజం ఉంటుంది? అగ్నిలోంచి జ్వాల బయలుదేరినప్పుడు, అది వేరే జ్వాల అని భావించడం మనస్సు అస్థిరత వల్ల కలిగిన ఊహ మాత్రమే; వాస్తవంగా అలాంటి భేదం లేదు. భేద భావన సత్యం కాదు, అయినా మాయ వల్ల మనస్సు మోసపోయి అది నిజంగా కనిపిస్తుంది; అది రెండు చంద్రులు కనిపించడంలో వచ్చే తప్పిదంలా. అంతటైన, అన్ని వైపులా వ్యాపించిన, అనంతమైన బ్రహ్మం నుండే అన్నీ వస్తాయని అనడమే తప్ప, వాస్తవానికి బ్రహ్మం తప్ప మరోదేమీ లేదు. బ్రహ్మం యొక్క వాస్తవికత లేకుండా ఇక్కడ ఏమీలేదు; నిజానికి, ఇదంతా బ్రహ్మమే—ఇదే పరమ సత్యం. కాబట్టి, ఓ జ్ఞానీ, ఇదే నీ నిర్ణయంగా ఉండాలి. ఇప్పుడు నేనొక సంక్షిప్తంగా సిద్ధాంత సారాన్ని చెబుతాను. ఇక్కడ అజ్ఞానం మొదలు పెట్టే స్థితులే ఉన్నాయి; ఇతర క్రమాలు లేవు; అజ్ఞానం తొలగినప్పుడు నీవు ఇది అంతా పూర్తిగా తెలుసుకుంటావు. అసత్యం కరిగిపోయినప్పుడు, సత్యం నిజంగా ప్రకాశిస్తుంది; రాత్రి చీకటి తొలగినప్పుడు ప్రపంచం నిజంగా కనిపించడంలా. మోసపోయిన భావన వల్ల వ్యాపించిన ఈ జగత్తు, నీ మనస్సు ప్రశాంతమై, నిష్కళంకమైన దృష్టి కలిగినప్పుడు, నీ స్థిరమైన నిజాయితీతో నీవు నిజంగా చూస్తావు—ఇందులో సందేహం లేదు. ఓ రామా! నీ అద్భుతమైన, లోతైన మాటలు, పాలసాగరపు చల్లని నీళ్ల వలె స్వచ్ఛంగా ప్రకాశిస్తూ, నన్ను అన్ని వైపులా ఆవరించాయి. ఒక క్షణం చీకటిలోకి వెళ్ళిపోతాను, మరొక క్షణం వెలుగులోకి వస్తాను—వర్షాకాలంలో మేఘాలతో వెలుగు తగ్గిపోయిన దినంలా. అంత పరిమితి, అనంతమైన, కొలవలేని, అన్ని వైపులా వ్యాపించిన, ప్రకాశవంతమైన, ఎప్పటికీ తగ్గిపోని స్వరూపంలో ఎలా కలిగింది? నా మాటలన్నీ వస్తువుల నిజమైన అర్థాన్ని వ్యక్తపరుస్తున్నాయి; అవి బలహీనమైనవి, వక్రీకృతమైనవి, స్వీయవిరుద్ధమైనవి కావు. జ్ఞానదృష్టి స్పష్టంగా, మేల్కొనడం స్థిరంగా కలిగినప్పుడు, నీవు నా దృష్టిని నీ స్వంత శాంతిలో సరిగ్గా తెలుసుకుంటావు—చాలు. పదాలు, అర్థాలు, వాక్యాల కలయిక, కొంతకాలం నీకు మాయగా కనిపించవచ్చు; ఇది ఉపదేశార్థంగా, శాస్త్రార్థాన్ని గ్రహించేందుకు మాత్రమే. నీవు నిజమైనది, స్వచ్ఛమైనదైన దానిని తెలుసుకున్నప్పుడు, పదం-అర్థం, వచనం-వచ్యార్థం మధ్య తేడాను నీవు నిజంగా గ్రహిస్తావు. భేదాలను కలిగించే ఈ మాటల ఆట, ఉపదేశార్థంగా ఏర్పడింది; జ్ఞానులకు ఇది లేదు, అజ్ఞానులకే ఉంది. అన్ని లెక్కలు, కోరికలు, ప్రయత్నాలు ఆత్మలో లేవు; బ్రహ్మం నిరాసక్తమైనది, ద్వంద్వరహితమైనది—ఈ సత్యంలోనే జగత్తు నిలిచిఉంది. ఈ విషయాన్ని తిరిగి తిరిగి, ఎన్నో రకాలుగా, విస్తృతంగా వివరించాలి, పాపరహితుడా! తుది ఉపదేశానికి సమయం వచ్చినప్పుడు. పదబంధం లేకుండా ఈ అప్రతిమమైన అజ్ఞాన చీకటి తొలగదు; ఇతరులను జ్ఞానమార్గంలో నడిపించేందుకు మాటలు తప్ప మరొకటి సాధ్యపడదు. నిజంగా, ఓ రామా! అత్యంత గాఢమైన అజ్ఞానం వల్లే ఆత్మనాశన కోరిక కలుగుతుంది; అదే జ్ఞానాన్ని అందిస్తుంది—అదే అన్ని దోషాలను తొలగిస్తుంది.