శ్రీ రాఘవా, మనస్సులో ఉన్న వాసనల వల్ల ఉద్భవించే వస్తువులు, ఎండిపోయిన కట్టెలు గాలిలో మోగినట్టు, లేదా అలలు వరుసగా గట్టిగా మోగినట్టు కనిపిస్తాయి. నీవు ‘నేను’ అనే భావన నుండి విముక్తుడవై, లోకచక్రాన్ని—దాని గొప్ప కేంద్రం ‘అహంకారమే’—నీలో తిరగకుండా నియంత్రించాలి. మనుషుల అరణ్యంలో అహంకారాంధకారం వ్యాపిస్తూనే ఉన్నంత కాలం, ఆందోళనతో కూడిన భావనల పిశాచులు మత్తులో నాట్యం చేస్తూనే ఉంటాయి. అహంకార పిశాచం పట్టుకున్న ఆ దురదృష్టవంతుడికి, ఎలాంటి కర్మలు, మంత్రాలు శాంతిని ఇవ్వలేవు. నిర్మలమైన ఆత్మ, మలినరహితమైన అద్దంలా, స్వచ్ఛమైన చైతన్యంగా నిలబడినప్పుడు, దానిలో అహంకార ప్రతిబింబం కనబడుతుంది; కాబట్టి వ్యక్తి గురించి నిజంగా ఏమి చెప్పగలము? అహంకారంలో కనిపించే ఈ విచిత్రమైన భావం వాస్తవ స్వరూపం కాదు, రాఘవా! ఇది వాసనల వల్ల ఏర్పడింది; దీని నివృత్తి కఠినమైన ప్రయత్నంతోనే సాధ్యమవుతుంది. ‘నేను లేను, నాకు ధనం లేదా సుఖం లేదా దుఃఖం ఏదీ లేదు’ అని తలచుకుంటే అహంకారం ఉత్పన్నం కాదు. ‘ఈ మాయా వైభవం అసత్యం—నాకు ఆకర్షణా ద్వేషాలతో ఏమి సంబంధం?’ అని లోపల తలచుకుంటే అహంకారం పుట్టదు. ‘నేను ఆత్మలో లేను, ఈ జగత్ప్రపంచ వైభవంలోను లేను’ అని ప్రశాంతంగా జీవిస్తే అహంకారం పెరగదు. మనస్సులో ‘నేను’ అనే భావన, ‘ప్రపంచం’ అనే భావన లయమై, సమత్వం స్పష్టంగా ఉన్నప్పుడు అహంకారం పనిచేయదు. ప్రభూ, అహంకారం స్వభావం ఏమిటి? దాన్ని ఎలా విడిచిపెట్టాలి? అది విడిచిపెట్టిన తర్వాత, శరీరంతోనో లేకుండా, మిగిలేది ఏమిటి? రాఘవా, ఈ మూడు లోకాలలో మూడు రకాల అహంకారాలు ఉన్నాయి; అందులో రెండు శ్రేష్ఠమైనవి, మూడవది త్యజించదగినది—వాటిని నేను వివరంగా చెబుతాను. ‘ఈ సమస్త విశ్వమే నేనే; నేను పరమాత్మ, అవినాశి; వేరే ఏదీ లేదు’ అనే జ్ఞానం అహంకారంలో అత్యుత్తమమైనది. ఇది మోక్షానికే, బంధనానికి కాదు; జీవన్ముక్తునికి ఇది ఉంటుంది. దీనిని ‘అహంకారం’ అని పిలవడం సాంప్రదాయమే, వాస్తవంగా కాదు. ‘నేను అన్నిటికీ వేరుగా ఉన్నాను, వేలవంతు వెంట్రుక కన్నా సూత్ష్మమైనవాడిని’ అనే భావన రెండవ అహంకార రూపం. ఇది కూడా మోక్షానికే, బంధనానికి కాదు; జీవన్ముక్తునికి ఇది ఉంటుంది. దీనిని అహంకారమని ఊహించడమే, నిజంగా కాదు. ‘నేను ఈ చేతులు, కాళ్లు, మొదలైనవే’ అనే నమ్మకం మూడవ అహంకార రూపం. ఇది లోకికమైనది, తక్కువదైనది. ఈ హానికరమైన అహంకారాన్ని త్యజించాలి; ఇది ఇతరులకు శత్రువుగా గుర్తించబడుతుంది. దీని దెబ్బ తగిలితే, జీవి మరల అభివృద్ధి చెందడు. ఈ బలమైన శత్రువు అయిన అహంకారం వలన, ఎన్నో రాజ్యాలను ఇస్తూ, లోక మనస్సును తగ్గిస్తుంది, కష్టాలలో ముంచుతుంది. ఈ హానికరమైన అహంకారాన్ని మనస్తత్వం నుంచి పూర్తిగా విడిచిపెట్టినప్పుడు, మిగిలిన అహంకారంతో కూడిన జీవి మోక్షాన్ని పొందుతాడు, ఓ మంగళప్రదా! లోకిక అహంకార దోషంతో కూడిన వారికి, ‘నేనే ఈ శరీరం’ అనే భావనను త్యజించాలి; ‘నేను శరీరం కాదు’ అనే దృష్టిని మహాత్ములు కలిగి ఉంటారు. మొదటి రెండు అహంకార రూపాలు, అంగీకరించినా, అవి లోకాతీతమైనవి; మూడవ అహంకారం లోకికమైనది, దుఃఖాన్ని కలిగించేదిగా ఉండి, త్యజించదగినది. ఈ కఠినమైన అహంకారంతోనే బంధనపు సంకెళ్లు ఏర్పడతాయి; ఆ స్థితికి చేరినవారు, కథల్లోనైనా, బాధపడతారు. ఈ మూడవ లోకిక అహంకారాన్ని మనస్సులోంచి పూర్తిగా విడిచిపెట్టినవారికి ఏమి లాభం? కాబట్టి, దీనిని పూర్తిగా త్యజించాలి; ఈ దుఃఖదాయకుడైన అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టినంత మాత్రాన, వేరుగా నిలబడినకొద్దీ, పరమ స్థితిని పొందుతారు. ఇంతకుముందు చెప్పిన అహంకార స్థితులను ధ్యానిస్తూ, స్థిరంగా ఉండే పాపరహితుడు ఆ పరమ స్థితిని పొందుతాడు. కానీ వీటినీ విడిచిపెట్టినవాడు, అన్ని విధాలా అహంకార రహితుడవై ఉండేవాడు, అతడూ పరమ స్థితికి చేరతాడు. ప్రతి సమయంలో, అన్ని ప్రయత్నాలతో, మేధావి ఈ కఠినమైన లోకిక అహంకారాన్ని మోక్షానికై విడిచిపెట్టాలి. శరీరంలో, వ్యాధిలో, పాపంలో వేరుగా ఉండే ఈ హానికరమైన అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టడంలో మించినది లేదు—ఇదే పరమ స్థితి. ఈ స్థూలమైన లోకిక అహంకారాన్ని మనస్సులో విడిచిపెట్టి, కూర్చున్నా, పని చేసినా, మనిషి దిగజారడు. ఓ మేధావా, ఎవరైతే అహంకార భావన పూర్తిగా శాంతించిందో, వారికి భోగాల వ్యాధులు anymore రుచించవు; విషమిశ్రమమైన రుచులు తృప్తికరుడైనవారికి నచ్చని విధంగా. భోగాల్లో ఆనందం లేకపోతే, నిజమైన శ్రేయస్సు ముందుంది; అంధకారం తొలిగిపోయిన తర్వాత, మనస్సు ఇంకేమి వెంబడించగలదు? రాఘవా, అహంకారాన్ని వదిలిపెట్టి, ఒక్కమనోనిశ్చయంతో ప్రయత్నించినవాడు, సంసారసాగరాన్ని దాటి పోతాడు. ‘నేను లేను; నాకు ఏమీ లేదు; నాకంటరా వేరే ఏదీ లేదు; అన్నీ నిజంగా నేనే’ అని బలంగా మనస్సులో స్థాపించుకున్న మహాత్ముడు పరమ స్థితిని పొందుతాడు. ఇప్పుడు విను, శంబరుని నగరంలో, అది పర్వతంలా ఉండగా, దాముడు మొదలైనవారు వెళ్లిపోయిన తర్వాత ఏమి జరిగింది చెబుతాను. శరదృతువులో మేఘాలు చిందిపోయిన తర్వాత ఆకాశం ఖాళీగా ఉన్నట్టు, శంబరుని సైన్యం నాశనం అయి, వ్యవస్థ పోయినప్పుడు, అక్కడ వినాశనమే వ్యాపించింది. దేవతల చేతిలో తన సైన్యం ఓడిపోయిన ఆ రాక్షసుడు కొంతకాలం గడిపి, మళ్లీ దేవతలను సంహరించాలనే సంకల్పంతో ఆలోచించసాగాడు. ‘‘దాముడు మొదలైన రాక్షసులను నేను నా మాయతో సృష్టించాను; వాటిని నన్ను నిజంగా ఉన్నవిగా భావించాను; యుద్ధంలో ఈ లోపలి అహంకార భావన అనర్థకంగా ఊహించబడింది’’ అని తలచుకున్నాడు. ‘‘ఇప్పుడు నేను మరికొంత మంది రాక్షసులను మాయతో సృష్టిస్తాను; వారికి ఆత్మవిద్యను నేర్పిస్తాను, వివేకాన్ని కలిగిస్తాను. అప్పుడు వారు సత్యాన్ని గ్రహించి, అసత్య ఊహల నుంచి లేచి, అహంకారాన్ని అంగీకరించరు; వారు ఆ దేవతలను జయిస్తారు’’ అని నిర్ణయించుకున్నాడు.