ఓ రామా, ఈ మనస్సే సుఖదుఃఖాల కర్మజాలాన్ని మోయగలది; అందువల్ల అది అన్ని విషయాలను అనుభవించగల శక్తిని ఎక్కడికైనా ప్రదర్శించగలదు. ఈ శరీరనగరంలో, మాయను దాటి, జ్ఞానిని కలవరపడకుండా తన రాజ్యాన్ని పాలించుచున్నాడు—ఇంద్రుడు తన అమరావతిలో పాలించునట్లు. ఆ జ్ఞాని, మత్తు చెందిన మనస్సనే గుర్రమును అజ్ఞానాంధకారపు గర్భంలో పడేయడు; వివేకమనే తన కుమార్తెను, లోభద్వంద్వరూపమైన వేషానికి అప్పగించడు. అజ్ఞాన ప్రదేశంలో ఏ దౌర్బల్యమూ చూడడు; అంతరంగా, సంసారమనే భయంకర శత్రువు వేరును పూర్తిగా తెంచివేస్తాడు. కామమనే అలజడి గడ్డిలో, తపన కోటలో, సుఖదుఃఖాల మార్పిడుల అడవిలో అతడు మునిగిపోడు. తన మనస్సు సంకల్పాల ప్రవాహాన్ని అనుసరించుచూ, బాహ్యాంతరంగా పవిత్ర నదుల సంగమాలలో స్నానం చేయుచూ, క్షణక్షణానికి పవిత్రుడై ఉంటాడు. ఇంద్రియాలకు కనిపించని విధంగా, నగర దృశ్యాలనుండి దూరంగా, ధ్యానం అనే అంతఃపురంలో ఆనందంగా నివసించుచుంటాడు. తన హృదయం ఎల్లప్పుడూ ఆనందంగా ఉన్నవానికి ఈ నగరమే మంగళదాయకం; ఇది దివ్యమైనది, ఇంద్రుని అమరావతిలా, భోగముక్తులను ప్రసాదించేది. ఈ నగరంలో స్థిరంగా ఉన్నది స్థిరంగానే ఉంటుంది; చంచలమైనది మాత్రమే నశిస్తుంది—ఇలాంటి నగరం రాజుకు సుఖాన్ని ఇవ్వకుండా ఎలా ఉండగలదు? శరీరనగరం నశించినా జ్ఞానికి ఏ నష్టం ఉండదు; కుండి విరిగినప్పుడు ఆకాశం తగ్గిపోదు కదా! గాలి ఉన్న కుండిని తాకుతుంది, కాని లేనిది తాకదు; అలాగే, జీవాత్మ ఈ శరీరనగరాన్ని మాత్రమే అనుసంధానించుకుంటుంది. ఈ ధన్యాత్మ, అన్ని వైపులా వ్యాపించి ఉండి, అసక్తిగా ఉంటుంది; తన స్వంత సంకల్పంతో వ్యక్తిత్వాన్ని అనుభవించి, మళ్లీ తన సహజ స్వరూపాన్ని దర్శిస్తుంది. చర్యచేసినా, వాస్తవానికి చేయనట్లే ఉంటాడు; అన్ని కర్మల్లో ఆసక్తి చూపించినా, వాటి ఫలితాల కోసం సహజమైన క్రియలను కొనసాగిస్తాడు. అప్పుడప్పుడూ, పరమ శుద్ధమైన మనస్సనే గగనరథాన్ని ఎక్కి, ఆడుకుంటూ, స్వేచ్ఛగా విహరిస్తాడు. అక్కడ స్థిరమై, లోకసుందరీతో, శాశ్వత స్నేహంతో రామతో హృదయంలో ఆనందంగా విహరిస్తాడు. అతని రెండు ప్రియమైనవారు, నిజానిజాల ఏకత్వంగా, చంద్రుని పక్కన విశాఖ నక్షత్రాలవలె, అతని మనస్సును హర్షపరుస్తూ నిలుస్తారు. జ్ఞాని, కూర్చుని, ఈ లోకాలను—బాధారహితంగా—చూస్తూ ఉంటాడు; అది మట్టికొండలను చూస్తున్నవాడిలా, లేక పై నుండి సూర్యుడిలా. అతడు అన్ని కోరికలు తీరినవాడై, సంపదలతో అలంకరించబడి, ఎప్పుడూ తగ్గని పూర్ణచంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తాడు. అనేక భోగాల మధ్య ఉన్నా, అతనికి అలసట రాదు; అవి కాలకూట విషంలా, మెడలో ధరించబడి మెరిసిపోతుంటాయి. వివేకంతో అనుభవించిన సుఖమే తృప్తిని ఇస్తుంది; దొంగను గుర్తించినప్పుడు అతడు శత్రువు కాక స్నేహితుడిగా మారినట్లే. పురుషస్త్రీల కలహాలలో, జ్ఞాని దూరంగా ప్రయాణిస్తూ, ఆనందసంపదను అదృష్టయాత్రగా చూస్తాడు. ప్రయాణికులు ఊరులో జరిగే ఊరేగింపును నిర్భయంగా చూస్తారు కదా—అలాగే, జ్ఞానులు లోకవ్యవహారాలతో నిండిన కర్మలను పరిశీలిస్తారు. కన్ను సహజంగా అన్ని దిశల్లో వస్తువులను చూడడం వలె, జ్ఞానియొక్క మనస్సు కూడా పనులపై ఆసక్తి లేకుండా పడుతుంది. ఇంద్రియాలు పొందిన వస్తువును పట్టుకోవు, అతడూ దానిని వదిలిపెట్టడు; సంపూర్ణుడైన జ్ఞాని స్థిరంగా ఉంటాడు. అపరాజితమైన వస్తువుల కోసం కలవరపడటం, పొందిన వాటిని నిర్లిప్తంగా చూడటం—ఇవి జ్ఞానిని కదల్చవు; పర్వతాన్ని రెక్కలు ఊపినట్టు. అతడు సందేహాలు, విచారాలన్నీ నివారించుకొని, కోరికల జాలం తగ్గించుకొని, రాజులా ప్రకాశిస్తాడు. ఆత్మ తనలోనే మరణించదు; తన స్వరూపంలో విస్తరించి, అన్ని వైపులా పరిపూర్ణంగా, క్షీరసాగరంలా విస్తరించి ఉంటుంది. శాంతుడైన అతడు, ఇంద్రియాల బలహీనతతో సుఖాల కోసం తపించే ప్రాణులను, బుద్ధిమంతుడు పిచ్చివారిని చూసి నవ్వినట్టు, దయతో నవ్వుతాడు. ఇతరులు తన భార్యను కోరినప్పుడు మనిషి నవ్వినట్టు, జ్ఞాని కూడా ఇంద్రియాలు సుఖాలను కోరినప్పుడు నవ్వుతాడు. మనస్సు ఇంద్రియార్థాలవైపు పారిపోతూ సమత్వాన్ని వదిలినప్పుడు, వివేకంతో శాంతికి తీసుకురావాలి—ఏనుగును అంకుశంతో అదుపు చేసే విధంగా. మనస్సు భోగాలకు అలవాటు పడే స్వభావాన్ని మొదట్లోనే నాశనం చేయాలి; విషవృక్షాన్ని మొలకదశలోనే తెగతీయాలి. బాధపడినవాడికి తర్వాత ఇచ్చే గౌరవం అంతులేని బాధను ఇస్తుంది; వేసవి పొడిలో కాలిన బియ్యానికి కొద్దిగా నీరు అమృతంలా అనిపిస్తుంది. బాధలేని వాడికి గౌరవం గుర్తించబడదు; నదులు నిండినప్పుడు వర్షంలో చిన్న వరద ప్రత్యేకంగా కనిపించదు. కానీ సంపూర్ణుడైనవాడు, లాభపడినప్పుడు కూడా మరొకటి కోరతాడు; సముద్రం అన్ని నదులనీటిని స్వీకరించినా ఇంకా తీసుకునేలా. మనస్సును అదుపుచేసిన తర్వాత వచ్చిన అలంకార, సుఖాలు, అవి కొత్తగా అనిపించేవి ఎక్కువగా భావిస్తాడు. బంధించబడి విడిపడిన రాజు ఊరివల్ల సంతృప్తి చెందుతాడు; కానీ ఎప్పుడూ బంధించని వాడికి రాజ్యమే చిన్నదిగా అనిపిస్తుంది. తన చేతితో తన చేతిని నలిపినట్టు, పళ్లతో పళ్లను నలిపినట్టు, తన అవయవాలతో అవయవాలను వశపర్చినట్టు, మన ఇంద్రియరూప శత్రువులను కూడా అదుపులో పెట్టుకోవాలి. ఇతరులను జయించదలచినవారు, హృదయంలోని మొదటి శత్రువులైన ఇంద్రియాలను ముందుగా జయించాలి. ఈ భూమిపై, మనస్సును జయించని మహానుభావులు నిజంగా అదృష్టవంతులుగా పరిగణించబడరు; వారు పురాణగాథల్లో ప్రాశంసితులవారు కారు. ఎవరిలో మనస్సు అనే పాము, భయంకరమైన కల్పన అనే విషంతో, హృదయపు గుహలో కుంచించుకుని ఉండి, శాంతమైపోయిందో, ఆ శత్రునిగ్రహికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.