వేదాంత ఉపాధ్యాయులు, “ఈ సమస్తం బ్రహ్మమే” అనే స్థిరమైన బుద్ధితో, తర్కాన్ని, శాంతి, స్వయంక్రమణ వంటి సాధనలను ఆధారంగా చేసుకుని తమ సిద్ధాంతాన్ని నిర్మించుకున్నారు. విముక్తి వేరుగా సాధించలేమని నమ్మి, తాము ఎన్నుకున్న నియమాల్లో, నమ్మకాల్లో, ధృఢంగా ఉండి, తమ స్వంత దృక్పథాన్ని వివరించారు. చైతన్య సిద్ధాంతాన్ని అనుసరించే వారు కూడా, తమకు నచ్చిన నియమాలు, నమ్మకాలు ప్రకారం, తమ స్వంత దృక్పథాన్ని expound చేస్తారు. అంతే కాక, ఆర్హతులు మరియు ఇతర గుంపులు, తమ ఇష్టాలు, అభిరుచులు ప్రకారం, ప్రత్యేకమైన సిద్ధాంతాలు, సాధనలను నిర్మించుకుంటారు. ఇది ఇలా జరుగుతుంటే, నిశ్చలమైన, కారణం లేని నీటిలో బుడిపలు ఎలా ఏర్పడతాయో, వ్యక్తిగత నమ్మకాలు నుండి ఎన్నో రూపాల్లో, ఎన్నో సిద్ధాంతాలు పుట్టుకొస్తాయి. ఓ బాహుశాలి! ఈ అన్ని సిద్ధాంతాలకు మూలం మనస్సే; సముద్రం రత్నాలకు మూలమైనట్లే. నిమ్మ పండ్లు సహజంగా చేదుగా ఉండవు, వేడి, చలి, చంద్రుడు, అగ్ని కూడా అలాగే; మనస్సు ఎలా ఊహిస్తే, అదే మనకు కనిపిస్తుంది. అయితే, ఆ కల్పితమైన ఆనందాన్ని పొందేందుకు ప్రయత్నించాలి; మనస్సును అందులో లీనమయ్యేలా చేయాలి, అప్పుడు అది సిద్ధిస్తుంది. ఈ ప్రపంచపు మాయా రూపమైన ప్రపంజానికి మనస్సు ఆకర్షణను విడిచిపెట్టాలి; దాని నుండి వచ్చే సుఖ, దుఃఖాల ద్వారా మనం నిస్సహాయంగా లాగబడి పోతాం. కనిపించే దానిని అపవిత్రం, అసత్యం, మాయా, భయానికి కారణం అని భావించకూడదు; ఈ రూపాలే బంధనమని ఊహించకూడదు, ఓ నిర్దోషుడా! ఇది మాయ, ఇది అజ్ఞానం, ఇది కల్పన, ఇది భయాన్ని తెస్తుంది; జ్ఞానులు “కర్మ” అని పిలిచేది, మనస్సు దాన్ని గుర్తించడమే. దృష్టా-దృశ్యాల కలయికను మనస్సు కల్పనగా తెలుసుకో; అది తప్పుడు, కేవలం మోసపూరితమైనది, పిల్లలు మట్టితో ఆడినట్లుగా. దృశ్యములో లీనమవడం, స్వరూపంగా అనుభవించబడుతుంది; ఇదే సంసార మద్యం, జ్ఞానులు దీనిని అజ్ఞానం అంటారు. ఈ మాయా వల్ల బాధపడే ప్రపంచం శుభాన్ని పొందదు; అంధుడు సూర్యకాంతిని చూడలేనట్లుగా. ఇది స్వయంగా కల్పన నుండి పుట్టింది, ఆకాశంలో చెట్టు పుట్టినట్లుగా; కల్పన లేకుండా, అది స్వయంగా నశిస్తుంది. ఓ జ్ఞానీ! కల్పన బలహీనమైతే, తత్వబోధ, వివేకంతో అది కరిగిపోతుంది. అన్ని వస్తువుల నుండి విరక్తి కలిగి, స్థిరంగా ఉండి, నిజమైన దర్శనం స్పష్టంగా వచ్చి, అసత్యం ముగిసినప్పుడు, నిర్వికల్ప, స్వచ్చమైన చైతన్యం — అదే ఆత్మ — లభిస్తుంది; అందులో అస్థిత్వం, అనస్థిత్వం, సుఖం, దుఃఖం ఏదీ లేదు. అందులో అంతరంగంగా స్వరూపం మాత్రమే అనుభవించబడుతుంది; ఊహ ద్వారా కాదు, మనస్సు లేదా ఇంద్రియాల ద్వారా కాదు. ఆత్మకి చెందిన ఎన్నో వాసనలూ, తన స్వరూపం కాకపోయినా, ఆకాశానికి మేఘాలు తాకకుండా ఉన్నట్లుగా, తాకవు. పాము భ్రమ రప్పడంలో రశి స్పష్టంగా కనిపించకపోతే, అలాగే, చైతన్యమనే ఆకాశంలో బంధనాన్ని ఊహిస్తారు, కానీ అది నిజంగా బంధితమైనది కాదు. ఊహించిన వస్తువు, మరో ఊహ ద్వారా ఊహించబడుతుంది; అదే వస్తువు, రాత్రి, పగలు సమయంలో, ఆకాశం వేరుగా కనిపించినట్లుగా, వేరుగా కనిపిస్తుంది. ఏది తప్పుడు కాదు, సహజంగా, నిర్భందంగా, గందరగోళం లేకుండా ఉంటే — దాన్ని అలా ఊహిస్తే, అది ఆనందానికి మూలంగా మారుతుంది. ఖాళీ గుడిసెలో సింహం ఉన్నదని భయపడినట్లుగా, ఖాళీ శరీరంలో బంధనముందని భయం కలుగుతుంది. అయితే, గుడిసెలో చూసినప్పుడు సింహం కనిపించదు; అలాగే, పరిశీలించినప్పుడు సంసార బంధనమూ కనిపించదు. “ఈ లోకం, నేను ఇదే” అనే భావన, మాయగా, పిల్లలు సంధ్య సమయంలో నీడను చూసి భ్రమించడంలా, కలుగుతుంది. కల్పన వల్ల, జీవికి వస్తువుల స్థితి, అనస్థితి, శుభ, అశుభం, క్షణాల్లో మారుతూ, నిజమైనదిగా, అసత్యంగా మారిపోతుంటాయి. తల్లి, భార్యగా భావించి మెడలో పట్టుకుని, భార్య విధులను చేస్తుంది, స్నేహాన్ని ఇస్తుంది. ప్రియురాలిని తల్లిగా భావించి మెడలో పట్టుకుని, ప్రేమ భావనలు పూర్తిగా తొలగిపోతాయి. వస్తువులు మన దృష్టి ప్రకారం ఫలితాన్ని ఇస్తున్నాయని గమనించి, జ్ఞానులు ఈ లోకంలో వస్తువులకు ఒకే స్వరూపాన్ని ప్రకటించరు. మనస్సు ఏదైనా బలంగా ఎలా ఊహిస్తే, అదే రూపంలో, ఆ contemplation ఉన్నంతవరకు, అదే కనిపిస్తుంది. నిజంగా ఏదీ నిజం కాదు, ఏదీ అసత్యం కాదు; ఎవరు ఎలా నిర్ణయిస్తే, వారికి అలా కనిపిస్తుంది. మనస్సు ఆకాశంలో ఏనుగు ఊహిస్తే, ఆకాశవనంలో ఏనుగును వెంబడిస్తుంది, తానే ఆకాశంలో స్థిరంగా ఉన్నట్లుగా భావిస్తుంది. కాబట్టి, నీవు కూడా ఊహనే, అన్ని రూపాల కలయిక; దీన్ని విడిచిపెట్టి, ఓ రాఘవా, నీ స్వరూపంలో స్థిరంగా విశ్రాంతి పొందు. రత్నం, తన సహజ స్వరూపం వల్ల ప్రతిబింబాలను నిరోధించలేను; కానీ నీవు అలా కాదు, ఓ రామా! నీ మనస్సు అనే రత్నంలో ఏది ప్రతిబింబించబడితే, అది అసత్యమని తెలుసుకో; దాని వల్ల నీవు రంగు మారిపోకుండా ఉండాలి. లేదా, దాన్ని నిజంగా, పరమాత్మతో ఏకంగా భావించి, నీవు నిన్ను నీవు ఆదిగా, అంతముగా లేని స్వరూపంగా contemplate చేయాలి. నీ మనస్సులో ప్రతిబింబించే భావనలు, ఇతరులకు, వారి మనస్సు వేరే చోట ఆకర్షితమైతే, రంగు మార్చుతాయి; కానీ నీవు రంగు మార్చకూడదు, నిర్మలమైన క్రిస్టల్ లాగా. వివిధ రంగులు క్రిస్టల్ లో ప్రవేశించి, స్పష్టంగా కనిపించడంలా, లోకాల కోరికలు నీ మనస్సులో స్పష్టంగా ప్రవేశించాలి, వాటిని ఏవో అని చూడాలి. కనిపించేదాన్ని విడిచిపెట్టి, పొందదగినదాన్ని అన్వేషించే వాడు, దృష్టాను దర్శించి, దృశ్యాన్ని చూడకుండా ఉంటే, దృశ్యాన్ని విడిచిపెట్టాలి.