ఓ రామా, శరీరం అనేది మనస్సు చేత నిర్మించబడింది. అది మనస్సును అనుసరిస్తుంది, దానికి విధేయంగా ఉంటుంది. మనస్సు ఎటు పోతే, శరీరం కూడా అటే వెళ్తుంది. ఇది పరిమళాన్ని పొందిన గాలిలా—గాలి పరిమళాన్ని కలిసినప్పుడు, దాని స్వభావాన్ని సైతం పొందుతుంది. జ్ఞానేంద్రియాలు చురుకుగా ఉన్నప్పుడు, ఓ వీరుడా, కర్మేంద్రియాల సమూహం కూడా తానే తానుగా కదిలిపోతుంది. ఇది గాలిలో తిప్పబడే ధూళిలా. ఆ కర్మేంద్రియాలు ఉద్రిక్తంగా ఉన్నప్పుడు, అవి తమ శక్తిని పూర్తి స్థాయిలో ప్రదర్శిస్తాయి. అప్పుడు, గాలి కారణంగా ఎగసే ధూళి మబ్బుల్లా, విస్తృతంగా కార్యం జరుగుతుంది. ఇలా, కార్యం మనస్సు నుండే ఉద్భవిస్తుంది. మనస్సే కార్యానికి విత్తనం అని చెప్పబడుతుంది. ఈ రెండు విడదీయరాని సంబంధాన్ని కలిగి ఉంటాయి—పువ్వు మరియు పరిమళం వలె. మనస్సు దృఢమైన సాధన వల్ల ఎలాంటి స్వభావాన్ని స్వీకరిస్తుందో, అదే విధంగా దాని కదలిక, కర్మగా విస్తరించిపోతుంది. ఆ మనస్సు, తాను కోరిన ఫలితాన్ని ఇచ్చే కార్యాన్ని పట్టుదలతో చేస్తుంది. ఆ ఫలితాన్ని అనుభవించిన వెంటనే, ఆ రుచిలో బంధించబడిపోతుంది. మనస్సు ఏ స్థితిని స్వీకరించిందో, అదే నిజమైన వస్తువుగా భావిస్తుంది. ఇదే పరమ శ్రేయస్సు, ఇంకేదీ కాదు అని నిశ్చయంగా నమ్ముతుంది. తన స్వంత అవగాహన ద్వారా స్థిరంగా ఉన్న మనస్సులు ధర్మం, అర్థం, కామం లేదా మోక్షం కోసం ఎల్లప్పుడూ ప్రయత్నిస్తాయి. కపిలమునులు తమ మనస్సు ద్వారా తమ సిద్దాంతాన్ని స్థిరంగా ఏర్పాటు చేసుకుంటారు. వారి గ్రంథాలలోని అభిప్రాయాలు ఇలా నిర్మించబడతాయి. మోక్షం వేరే విధంగా సాధ్యం కాదని నమ్మి, వారు తమ దృక్కోణాన్ని వివరించడమే కాక, తమ నిశ్చయంలో నిలబడిపోతారు. వేదాంతAchAryులు "ఇది అంతా బ్రహ్మమే" అనే బలమైన ఆలోచనతో తమ బుద్ధిని స్థిరపరచి, తర్కం, శాంతి, దమనం వంటి సాధనలతో తమ సిద్ధాంతాన్ని నిర్మించుకుంటారు. మోక్షం వేరే విధంగా సాధ్యం కాదని నమ్మి, వారు కూడా తమ సాధనలలో నిలబడిపోతారు. చైతన్య సిద్ధాంతాన్ని అనుసరించేవారు తమ స్వంత భావనల రూపంలో బుద్ధిని వెలికితీసి, తమకు ఇష్టమైన విధంగా తమ అభిప్రాయాన్ని వివరించుకుంటారు. ఇతరులు—ఆర్హతులు, ఇతర వర్గాలు—తమకు నచ్చిన విధంగా, వివిధ సిద్ధాంతాలు, ఆచరణలు నిర్మించుకుంటారు. నిశ్చలమైన, కారణరహిత జలంలో బుడగలు ఏర్పడినట్లే, వ్యక్తిగత నమ్మకాల్లో నుంచి ఎన్నో రూపాల్లో, బలంగా పట్టుకున్న సిద్ధాంతాలు పుట్టుకొస్తాయి. ఓ బాహుబలుడు, ఈ అన్ని సిద్ధాంతాలకు మూలం మనస్సే. సముద్రం రత్నాలకు మూలమైనట్లే. వేప పండ్లు సహజంగా చేదుగా ఉండవు; వేడి, చలి, చంద్రుడు, అగ్ని కూడా కాదు. మనస్సు ఎలా ఊహిస్తుందో, అదే విధంగా వాటిని మనం అనుభవిస్తాం. అయితే, కల్పితము కాని ఆనందాన్ని పొందేందుకు ప్రయత్నించాలి. మనస్సును దానిలో లీనమయ్యేలా చేయాలి—అప్పుడు అది లభిస్తుంది. మనస్సు ఈ మాయాజాలపు ప్రపంచానికి బంధించిపోవడం వదిలేయాలి. దాని వల్ల కలిగే సుఖ, దుఃఖాలలో మనం బలవంతంగా లాగబడిపోతాం. ఇక్కడ కనిపించేదాన్ని అపవిత్రంగా, అసత్యంగా, మాయగా, భయంకరంగా భావించకూడదు. ఈ రూపాలకే బంధనమని ఊహించకూడదు, ఓ పాపరహితుడా. ఇది మాయ, ఇది అవిద్య, ఇది ఊహ—ఇవి భయాన్ని కలిగిస్తాయి. జ్ఞానులు చెప్పే "కర్మ" అనేది మనస్సు దీనితో ఐక్యమవడమే. ద్రష్ట మరియు దృశ్యము కలిసి పోవడం అనేది మనస్సు మాయ. ఇది కల్పితమే, పిల్లలు మట్టితో ఆడుకునే ఆటలాంటిది. ఈ దృశ్యంలో లీనమవడం, స్వరూపంగా అనుభవించడమే, ఈ సంసార మద్యం—దీనిని జ్ఞానులు అవిద్య అంటారు. దీనివల్ల బాధపడే లోకం శుభాన్ని పొందదు. కళ్ళు మూసుకున్నవాడు సూర్యకాంతిని చూడలేనట్లే. ఇది ఊహ నుంచి తానే ఉద్భవిస్తుంది, ఆకాశంలో వృక్షం పుట్టినట్లుగా. ఊహ లేకపోతే, ఇది తానే అంతమవుతుంది. ఓ జ్ఞానీ, ఊహను నిరాకరించటం వల్ల, తను తానే స్పష్టమైన వివేకంతో అది క్షీణిస్తుంది. అన్ని వస్తువులనుంచి వేరుపడటం, స్థిరతను పొందటం, నిజమైన దర్శనం స్పష్టంగా ఉండటం, అసత్యం అంతమవడం—ఇప్పుడు, నిర్విశేషమైన శుద్ధ చైతన్యం, అదే ఆత్మ, లభిస్తుంది. ఇందులో అస్థిత్వం, అనస్థిత్వం, సుఖం, దుఃఖం ఏదీ లేదు. అందులో, కల్పన ద్వారానో, మనస్సు లేదా ఇంద్రియాల అనుభూతిద్వారానో కాదు—కేవలం అంతర్గతంగా శుద్ధ భావమే ఉంటుంది. ఎన్నో వాసనలున్నా, అవి తానే అయినా, ఆకాశాన్ని మేఘాలు తాకలేని విధంగా, ఆ శుద్ధ చైతన్యాన్ని తాకలేవు. స్పష్టంగా కనిపించని దారంలో రజ్జువు సర్పంగా కనిపించడంలా, చైతన్యాన్ని బంధించబడిందని ఊహించటం మాయ. నిజానికి అది ఎప్పుడూ బంధించబడదు. ఊహించిన వస్తువు మరో ఊహతో ఊహించబడుతుంది; అదే వస్తువు భిన్నంగా కనిపిస్తుంది, పగలు, రాత్రి సమయాల్లో ఆకాశం వేర్వేరుగా కనిపించడంలా. ఏది అసత్యం కాదు, సహజం, నిబంధనలేని, అయోమయరహితమైనదో—అదే సుఖానికి మూలం. దానిని అలా ఊహిస్తే, అది ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. ఖాళీ గుడిసెలో సింహం ఉందేమో అని భయం కలిగినట్లే, ఖాళీ శరీరంలో కూడా బంధనముందేమో అని భయం కలుగుతుంది. కానీ, గుడిసె లోపల చూడగానే సింహం కనిపించదుగదా, అలాగే పరిశీలిస్తే, సంసార బంధనం కనిపించదు. "ఈ లోకం, నేను ఇదే" అనే భావన మాయగా ఉద్భవిస్తుంది, పిల్లలు సంధ్యాకాలంలో నీడను భ్రమగా చూడటంలా. ఊహ వల్లే, జీవికి వస్తువుల ఉనికి, లేనిది, శుభం, అశుభం—all these arise and vanish in an instant, repeatedly becoming real and unreal. తల్లి, భార్యగా భావించి మెడలో తడిమితే, భార్య ధర్మాన్ని పాటించి, సుఖాన్ని ఇస్తుంది. ప్రియురాలిని తల్లిగా భావించి మెడలో తడిమితే, ప్రేమ యొక్క రాగాన్ని పూర్తిగా తొలగిస్తుంది. విషయాల సమూహం మన దృక్కోణాన్ని బట్టి ఫలితాన్ని ఇస్తుందని గమనించిన జ్ఞానులు, ఈ లోకంలో ఏ వస్తువుకీ ఒకే స్వరూపం ఉందని చెప్పరు.