ఈ సృష్టి మహా నాటకం యొక్క ప్రతి అడుగు, ఈ లోకంలో ఉన్న యువరాజుని నుండి ఎంతో దూరంగా ఉంది; అతని శక్తిని కాలం ఇప్పటికీ కొలవలేదు. అతను ఈ నాటకంలో, అయోమయంతో, దురదృష్టంతో వేదనతో ఉన్న జీవ సమూహాల మధ్య నటిస్తున్నాడు. ఈ ప్రపంచం, అలసిపోయి, జీవన అరణ్యంలో వేట గడ్డిగా మారింది. ఒక చోట, సముద్రాగ్ని పద్మం వికసిస్తుంది; అది ఆటల సరస్సు, విరామకాలంలో మహా సముద్రంగా మారుతుంది. కాలప్రవాహంలో, ఈ లోకంలో, జీవులు పులుపు, చేదు, ఉప్పు సముద్రాల్లో వృద్ధులై నిండిపోతారు. ప్రపంచంలో, భయంకరమైనది, అన్ని దిశల్లో సంచరిస్తూ, తల్లుల సమూహాలతో కలిసి, అరణ్యంలో ఉన్న ఆడపులిగా, మానవ మృగాలను ఆకర్షిస్తుంది. భూమి ఆమె పాదస్ధలంలో ఉంది; భూమి రుచులతో నిండిన పాత్రగా, తేలుతున్న పద్మాలు, నీళ్ళతామరలు, పుష్పమాలల వలాలతో అలంకరించబడింది. అతడు గర్జిస్తూ, బలంగా కొట్టుతూ, చేతుల గదిలో సింహరూపంలో, విశాలమైన జుట్టుతో, ఆటపక్షిగా ప్రియంగా వెలుగుతాడు. గుమ్మడిక వీణా సంగీతంలా మధురంగా, శరదృతువు ఆకాశపు స్వచ్ఛ ప్రకాశంతో, ఆ దేవుడు మహాకాలుడు, యౌవన కుయిలుగా ఆటలాడుతాడు. అతడి రూపం ఎప్పటికీ గర్జిస్తూ, దుఃఖ బాణాలను పారబోసి, 'అజన్మ' అనే విల్లు చేతబట్టి, అన్ని వైపులా ప్రకంపన చేస్తాడు. ఈ ప్రకంపన మహా ఆటతో, సంచరిస్తూ, పట్టుకుని, తిప్పుతూ, చీల్చుతూ, వృద్ధమైన, ప్రపంచంలో అలసిన, చంచలమైన కోతి—అంటే కాలమే—తన శరీరాన్ని కంపింపజేస్తుంది. ఈ కష్టమైన సుఖాల మధ్య, మరో మణి వెలుగుతుంది; ప్రపంచం దాన్ని విధి, కాలం అని పిలుస్తుంది, అది పనిచేస్తుందని నమ్ముతుంది. కర్మలో, కేవలం కదలిక తప్ప, మరొకటి కనిపించదు; దాని స్వభావం తన ప్రకంపనే, ఏ ఉద్దేశిత రూపం లేదు. ఈ ప్రకంపన వల్ల, జీవుల పరంపర ఎప్పుడూ బలహీనంగా, వేడి కింద మంచు కరిగినట్లుగా, దుఃఖంలో నెట్టివేయబడుతుంది. ఇక్కడ కనిపించే ప్రతి వస్తువు—లోకానుభవ క్షేత్రం—అతడి నృత్యశాల; అక్కడ అతడు నృత్యం చేస్తాడు. మూడవది, 'మరణం' అనే భయంకరమైన పేరుతో, కపాలధారి శరీరంతో, మత్తులో, విధి ఈ లోకంలో నృత్యం చేస్తుంది. మరణం నిరంతరం తన ప్రియమైన విధితో, పరమ ప్రేమికుడిగా, నృత్యం చేస్తుంది. మిగిలినవి, శుద్ధ చంద్రకళలా, గంగాధరుడు—ఈ ఇద్దరు, మూడు రూపాల్లో, లోకజీవితపు వక్షస్థలంపై పవిత్ర యజ్ఞోపవీతంలా, దాని తారతో, తారలేనిదానితో కలిసి, ప్రకాశిస్తారు. చంద్ర, సూర్య మండలాలు, చేతి అడుగుల్లో బంగారు కంకణాలు, చేతిలో ఆటపద్మం, బ్రహ్మాండ హృదయ పద్మం—ఇవి అలంకారంగా వెలుగుతాయి. నక్షత్రాలు, జలబిందువులు, పద్మ తామరల వణుకుతున్న రేకులు, ఒకే సముద్రపు నీటితో కడుగబడినవి—ఒకే ఆకాశం, అంతా ఆకాశమే. ఇలాంటి రూపం ముందు, విధి ఎప్పుడూ ఆకాంక్షతో, ఆరాటంతో, నిరంతర ఆరంభాలతో నృత్యం చేస్తుంది. లోక మండపంలో, ఆమె నృత్యానికి మక్కువతో, నిర్బంధ ప్రకంపన రూపంలో, సంఘటనల రాకపోకలతో ఎప్పుడూ మెరుస్తూ ఉంటుంది. ఆమె శరీరంపై అందమైన అలంకారాలు ఇతర లోకాల వరుసలు; ఆమె విశాలమైన జుట్టు ఆకాశం నుంచి పాతాళానికి వేలాడుతుంది. నరకపు పాదరక్షలు, పాపకార్యాల దారంతో, ఆమె పాతాళపు పాదాన్ని అలంకరిస్తూ, గలగల శబ్దాలు చేస్తాయి. ఆమె నుదిటిపై కస్తూరి చిన్ని, కర్మసఖ Citragupta రాత్రి సమయంలో ఆమె నుదిటిపై చిత్రించాడు. కాళీ రూపాన్ని ధరించి, యుగాంతంలో ఉల్లాసంగా, ఈ దేవి మళ్ళీ నృత్యం చేస్తుంది; ఆమె గర్జనలు పర్వత శిఖరాల నుంచి మారుమోగుతాయి. ఆమె వెనుక, ఉల్లాసంగా ఊగుతూ, యువ రథాలు, మయూర పింఛాలతో అలంకరించబడి, ఆమె మూడు కన్నులు విస్తారంగా, భయంకరంగా, భయపెట్టే చూపులతో మెరుస్తాయి. ఆమె జుట్టు శరదృతువు చంద్రకాంతిలా, శిరస్సుపై విరజిల్లి, అందమైన మందార పుష్పాలు, గౌరీ యొక్క యాక్పూచ్చి వాలలను ఊపుతుంది. భైరవుడి పొత్తి ఆకారంలో డప్పులు ఊపుతూ, ఉల్లాస నృత్యానికి ప్రతిధ్వని చేస్తుంది; ఇంద్రుడి శరీరంలోని కపాలాల్ని, వెయ్యి రంధ్రాలతో, గలగలాడిస్తూ ఊపుతుంది. ఆకాశం శరీరాల, గదాల విరిగిన, ఎండిన ముక్కలతో నిండిపోయింది; ఆమె తనకే తానుగా, దట్టమైన మేఘంలా నలుపుగా కనబడుతుంది. పద్మమాలలు, అన్ని జీవుల తలలతో చేసిన చక్రాలతో అలంకరించబడి, యుగాంత నృత్యంలో మెరుస్తుంది. డప్పుల గర్జన, పద్మ సరస్సుల వలయాలతో, యుగాంతంలో, తుంబురు మొదలైన వారు ఆమెను చూసి పారిపోతారు. ముగింపులో, మరణం నృత్యం చేస్తూ, చంద్రబింబంలా మెరుస్తున్న ఖడ్గంతో, నక్షత్రాలు, చంద్రకాంతి జుట్టులో అలంకరించి, ఆకాశపు పింఛాల కిరీటాన్ని ధరించాడు. ఒక చెవి పై హిమవత్ పర్వతాన్ని రింగుగా, మరొకదానిపై మేరు పర్వతాన్ని బంగారు అలంకారంగా ధరించాడు. ఆమె ఊగే కండలలో, చంద్ర, సూర్యులు ఆమె గడ్డపై మెరుస్తారు; లోకాలొకా పర్వతాల గొలుసు ఆమె నడుము చుట్టూ బెల్టుగా ఉంది. ఇక్కడ, అక్కడ, మెరుస్తున్న మెరుపు మేఘపు వస్త్రంలా, గాలి ఊపుతో, అలంకారంగా వెలుగుతుంది. గదలు, కత్తులు, త్రిశూలాలు, కుండాలు, భుజాలు—వీటన్నీ ప్రపంచపు అలసిన సమూహాలను నాశనం చేసే భయంకరమైన ఆయుధాలుగా ఆమె వద్ద ఉన్నాయి. కాలం నడిపిన ప్రపంచ బంధనపు గొలుసులో, మహానాగ శేషుని హారంగా ధరించి, ఆమెను అలంకరిస్తుంది. ఏడు సముద్రాల కంకణాల వరుసలు, జీవ రత్నాల మెరుపుతో ఆమె చేతులను అలంకరిస్తాయి. ప్రపంచ వ్యవహారాల మహా వలయ, సుఖ, దుఃఖ పరంపర, ధూళితో నిండిపోయి, రాత్రిలా చీకటిగా—ఇది ఆమె జుట్టులో మెరుస్తుంది. ఇలా, యుగాంతంలో, మరణం భయంకరంగా నృత్యం చేస్తూ, సృష్టి ఆటను, సమస్త సృష్టి అధిపతితో కలిసి, ఉపసంహరించుకుంటాడు.