ఓ మహర్షీ, స్థూల దృష్టిపై ఆధారపడి, మనిషికి రెండు శరీరాలు ఉన్నాయని — మనస్సు, భౌతిక శరీరం — అంటారు. ఈ మూడవ లోకమంతా మనస్సు కల్పన వల్లే ప్రబలంగా కనిపిస్తుంది; ఇది నిజంగా ఉనికిలో లేదు, లేనిదీ కాదు, మహర్షీ. మనస్సు-శరీరాలుగా భేదాన్ని చూడటానికి అలవాటు పడినందున, అదే శక్తితో, ఈ వైవిధ్యం అవిద్య వల్ల కలుగుతుంది — అది రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా మాయ. భేదాన్ని బలంగా గ్రహించే అలవాటు వల్ల, మనస్సు చుట్టూ ఉండే పాత్రలు, వస్త్రాలు, అడవులు మొదలైన అనేక వస్తువులను వేర్వేరుగా చూస్తుంది. "నేను బలహీనుడిని, అత్యంత దుఃఖితుడిని, మోహితుడిని" అనే ఆలోచనలు లేచి వస్తాయి; ఈ విధంగా మనస్సు సృష్టించుకున్న భావనలను తానే విచారించినపుడు, అది సంసారంలో పడిపోతుంది. కానీ, "ఈ కల్పన కృతకమే, ఇది నాది కాదు, దీని వలన నేను పడిపోవడం లేదు" అని తెలుసుకున్నపుడు, ఆ మనస్సు దాని బంధనాల నుండి విముక్తి పొంది, శాంతంగా, నిత్యమైన బ్రహ్మాన్ని పొందుతుంది. ఇది సముద్రతీరంలో అలలు ఎన్ని ఉన్నా, అందమైన, మృదువైన తరంగాలు వరుసగా ఉద్భవించడంలా. నీరు — నిశ్చలమైన, నిర్మలమైన, స్వచ్ఛమైన, మధురమైన, చల్లని, నాశనరహితమైన, విస్తారమైన, మహా ప్రకాశవంతమైనది — అందులో మూడు అంచులున్న తరంగం తన స్వరూపాన్ని తానే తలచి, "నేను మూడు అంచులవాడిని" అని భావిస్తూ తనే తన భావనను సృష్టించుకుంటుంది. ఆ తరంగం విరిగిపోతే, "నేను నశించాను" అని అనుకుంటుంది; అలా తలచినపుడు, నిజంగానే అది నశించిపోతుంది. మళ్లీ, అది బలంగా పైకి ఎగిసిపోతే, "నేను పైకి లేచాను" అని అనుకుంటుంది; ఆ భావనలతోనే తనను తాను వివిధ రూపాల్లో ఊహించుకుంటుంది. సూర్యుని ప్రతిబింబంతో, "నేను ప్రకాశవంతుడిని" అని తలచుకుంటుంది; దుమ్ము తగిలితే, "నేను అపవిత్రుడిని" అని అనుకుంటుంది. రత్నాల కాంతి తగిలితే, అది అద్భుతంగా మెరిసిపోతుంది; చలిగాలికి తగిలితే, "నేను చల్లగా ఉన్నాను" అని అనుభవిస్తుంది. నదీ తీరంలో అగ్ని ప్రతిబింబంతో, అది అగ్నిలా మండిపోతుంది; "అయ్యో, నేను కాలిపోయాను" అని భయపడుతుంది, పట్టుబడిన చేపలా వణుకుతుంది. తీరంలో, పర్వతాలు, పక్షులు, చెట్లు మధ్య ప్రతిబింబమై, "నేను గొప్పవాడిని, శ్రమతో, శక్తితో ఉన్నాను" అని తలచుకుంటుంది. తన శరీరం స్వచ్ఛంగా, ప్రకాశవంతంగా, లేచి, నశించి, చంచలంగా ఉన్నపుడు, "నేను తుక్కుతుక్కుగా విడిపోయాను" అని బాధపడే స్త్రీలా ఏడుస్తుంది. అలలు సముద్రానికి వేరుగా లేవు; అవన్నీ నీటితో సమానంగా ఉంటాయి, వాటిలో ఒక్క రూపం కూడా నీటికి వేరుగా నిజంగా లేదు. చిన్నదైనా, పెద్దదైనా, అలలకు నిజంగా స్వంత లక్షణాలు లేవు; అవి సముద్రంలో వేరుగా లేవు, కాని లేనివి కూడా కావు. అవి తమ స్వభావంతో, భావనల ఆటతో సృష్టించబడి, లయమై, మళ్లీ పుట్టి, మళ్లీ నశిస్తూ ఉంటాయి. పరస్పర చర్యల వల్ల అవి అనేకంగా కనిపిస్తాయి, కానీ వాస్తవానికి అవన్నీ ఒకే రూపం — అదే నీరు, వ్యాధిలేని, అపరాధరహితమైనది. ఇదే విధంగా, ఈ విస్తారమైన, నిర్మలమైన, కలుషణలేని, పరిమితిలేని బ్రహ్మతత్వంలో — అదే చైతన్యరూపమైన బ్రహ్మంలో — అనేక శక్తులు వేర్వేరుగా కనిపించినా, అవన్ని వాస్తవంగా వేరుగా లేవు; అవన్ని ఆ సర్వశక్తిమంతమైన, ఆదియంతరహితమైన సత్యంలోనే, వైవిధ్యంగా, అద్భుతంగా విహరిస్తుంటాయి. ఈ శక్తుల వైవిధ్యం, తనలోని వైవిధ్యపు ప్రతిబింబమే; బ్రహ్మమే బ్రహ్మంలో విస్తరించి, నీటిలోని అలల వలె ఉంటుంది. అనేక రూపాల ప్రతిభాస వల్ల, అనేక భేదాలు ఏర్పడి, నిర్ణీతమైన విధి అన్నిటినీ నియంత్రిస్తుంది. జడత్వం జడత్వంగా, చైతన్యం స్వచ్ఛమైన అవగాహనగా ఉద్భవిస్తుంది; వాసన రూపమైన శక్తి తన స్వరూపంలోనే ఉంటుంది. ఓ పాపరహితుడా, ఈ విస్తారమైన జగత్తు బ్రహ్మణే వ్యాపించి ఉంది — అనేక రూపాలు, చలనాలతో నిండిన సముద్రంలోని అలల వలె. అది తానే వైవిధ్యాన్ని స్వీకరించదు, తానే అనేక రూపాలలో విహరించదు; ఆత్మ తానే తానుగా, తానిలోనే ఉంటుంది — నీరు సముద్రంలో ఉన్నట్లే. అలలు నీటికి వేరుగా లేనట్లే, ఈ జగత్తులోని అన్ని రూపాలు కూడా పరమేశ్వరునికి వేరుగా లేవు. విత్తనంలో మొగ్గ, పుష్పం, వల్లి, ఆకులు, ఫలం, ముక్కు అన్నీ ఉన్నట్లే, అన్ని శక్తులు బ్రహ్మంలోనే ఉంటాయి. మనిషిలో అనేక కర్మశక్తులు, వివిధ సామర్థ్యాలు ఉన్నట్లే, పరిపూర్ణ జ్ఞానస్వరూపుడైన ఆత్మలో అన్నీ శక్తులు ఎప్పుడూ ఉంటాయి. మంచి వెలుతురులో ఎన్నో రంగులు కనిపించినట్లే, బ్రహ్మంలో సత్తా-అసత్తా రూపాలుగా అనేక శక్తులు దర్శనమిస్తాయి. ఈ అనేక రూపాలన్నీ అవ్యయమైన శివుని నుండి ఉద్భవిస్తాయి; వర్షమేఘంలో ఒక్క రంగు నుండి మెరుపుల ఆటలుగా వస్తాయి. జడత్వం, అజడమైనదానిలో నుండి, జడత భావన వల్ల ఉద్భవిస్తుంది; పట్టెడు తంతి పట్టెదును, నిద్ర మనిషిలో ఉద్భవించినట్లే. మనస్సులేని శివుడు, తన స్వేచ్ఛతో, చైతన్యశక్తిని వ్యాపింపజేసి, తనే తన బంధనాన్ని సృష్టించుకుంటాడు — పట్టెదు తన కూడు నేయడం వలె. తన స్వేచ్ఛతో, ఓ బ్రహ్మన్, ఆత్మ తన స్వరూపాన్ని తానే ఊహించి, సంసార బంధనాలనుండి విముక్తి పొందుతుంది — ఏనుగు తన బంధనాలనుండి విడిపోవడం వలె. ఆత్మ ఎటువంటి శక్తిని ఎప్పుడూ తలచుకుంటుందో, ఆ శక్తితోనే వెంటనే నిండిపోతుంది, ఎంత గొప్పవాడైనా. తలచిన శక్తి, ఆత్మను వెంటనే ఆ స్వరూపానికి తీసుకెళ్తుంది; అది విస్తారమైన ఆకాశాన్ని పొగమంచు కప్పినట్లే. ఏ శక్తి ఉద్భవించినా, ఆ జన్మలేని ఆత్మ వెంటనే దానితో ఐక్యమవుతుంది; ఏ స్థితి వచ్చినా, ఆ వృక్షం ఆ స్వరూపంగా మారుతుంది. పరమేశ్వరునికి మోక్షం అనే మోక్షం లేదు, బంధనమనే బంధనమూ లేదు; ఈ లోకంలో బంధనమూ, విముక్తియూ ఎక్కడ నుండి వచ్చాయో నాకు తెలియదు. ఆయనకు బంధమూ లేదు, మోక్షమూ లేదు, అయినా ఆయన వాటితో ఐక్యమై కనిపిస్తాడు; హాయ్, ఈ లోకం ఎప్పుడూ అసత్యానికి లోనవుతోంది, ఎందుకంటే అది మాయతో తయారైంది.