ఓ రామా, ఈ సూర్యుడు, ఈ భూమి, ఈ సంవత్సరము, ఈ యుగము, ఈ క్షణము—ఇవి అన్నీ జీవన మరణములే. యుగాంతంలో కలిగే కలకలం, యుగముల మహా అంతము, సృష్టి ఆరంభము, సత్తా-అసత్తా పరంపర—all these arise and dissolve. నూరూ వేలు యుగములు, అనేక విశ్వములు, బ్రహ్మలు, ఇంద్రులు, విష్ణుమూర్తి శక్తులు—ఇవి అన్నీ కాలక్రమంలో పరిపక్వమై, మళ్లీ పుట్టుకొచ్చి, వసతుల వలయములుగా, కాల-దేశ-కళ విభాగములుగా విస్తరించాయి. అయితే, మహా చైతన్యం, పరమాకాశము, అనంతమైనది, ఎప్పటికీ శాంతముగా తన స్వభావంలో నిలిచిపోతుంది. ఈ విశ్వమంతా, అనేక అణువుల నుండి వెలువడే కిరణాల వంటి చైతన్యపు ప్రతిబింబాలే; అవి లోపలే స్వభావంగా ఉంటాయి, రావడం, పోవడం లేదు. చైతన్యపు లోనుంచి కలిగే ఆశ్చర్యం సృష్టి రూపంలో వెలుగుతుంటుంది, కాని అది వాస్తవిక పదార్థం కాదు. ఇవి పుట్టడం, నశించడం, రావడం, పోవడం లేవు; పెద్ద బండలో ఉన్న గీతల వలె, స్థిరంగా ఉంటాయి. పరమాత్మలో, శుద్ధ స్వరూపంలో, ఆకాశంలో భాగాలు కనిపించటం వలె, రూపరహితంలో రూపరహితంగా spontaneous గా సృష్టించబడతాయి. నీటిలోని ప్రవాహం, శాశ్వత కదలిక, సముద్రంలో అలలు—ఇవి లక్షణములు లేదా లక్షణాధారులు. ఇది శుద్ధ చైతన్యపు సముదాయంగా, అనాది-అంతముతో, శాంతముగా, విస్తృతంగా, సర్వత్ర వ్యాపించిఉంటుంది. సహాయ కారణాలు లేకపోతే ప్రపంచం శూన్యమవుతుందని, లేదా స్వయం-పుట్టిన సృష్టికర్త ఉత్పన్నమవుతాడని భావించటం మూర్ఖుని మూర్ఖత్వమే. ప్రపంచ కార్యముల మచ్చలు లేని మనస్సు, సందేహాల బెడదను తొలగించుకున్నవాడు, మోహ నిద్రను తొలగించినవాడు, భవ భయం నుండి జాగరణకు వచ్చినవాడు—అతడు నిజంగా మేల్కొన్నవాడు. ఓ రఘువంశజ, సృష్టి ఆరంభంలో, లయ సమయంలో, జ్ఞాపకమే మొదటి సృష్టికర్తగా మారుతుంది. ఆ జ్ఞాపక స్వభావంలోనుంచి ఈ లోకం పుట్టుకొస్తుంది; ఆ సృష్టికర్త ఊహా నగరాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు. కానీ, ఆ సృష్టికర్తను నిజంగా ఎప్పటికీ చూడలేము; వినుకొండలో వృక్షం నిలవదు. ఓ బ్రహ్మన్, సృష్టి ఆరంభంలో పూర్వ జ్ఞాపకం ఉంటుందా? లయ మహామోహం వల్ల, పూర్వ జ్ఞాపకం నిలవదు. లయకు ముందు, బ్రహ్మాది మునులు ముక్తిని పొందారు; వారు బ్రహ్మస్థితికి చేరారు. పూర్వ జ్ఞాపకాన్ని గుర్తుచేసేవారు ఎవరు? గుర్తించేవారు ముక్తి పొందినప్పుడు, జ్ఞాపకం మూలరహితమవుతుంది. గుర్తించేవారు లేని స్థితిలో, జ్ఞాపకం ఎలా, ఎవరి ద్వారా, ఎక్కడ పుట్టుకొస్తుంది? మహా చక్రంలో, అందరూ ముక్తిలో భాగస్వాములవుతారు. అనుభవించిన, అనుభవించని విషయాల జ్ఞాపకం, చైతన్యపు ఆకాశంలోనే ఉత్పన్నమవుతుంది; ఇది ప్రపంచపు మహిమ. చూచినది లేకపోతే, చైతన్యపు ప్రకాశమే మిగిలిపోతుంది. అది శుద్ధ చైతన్యపు వెలుగు, ఆరంభం లేక, అంతం లేక, వెలుగుతుంటుంది; అదే 'ఈ లోకం', 'స్వయం-పుట్టిన' అని స్థాపించబడింది. బ్రహ్మనుని సహజ ప్రకాశం, అనాదిగా పరిపూర్ణంగా, సూక్ష్మ శరీరంగా, విశ్వరూపంగా, ప్రపంచ స్వరూపంగా వెలుగుతుంది. ఒక అణువులో, ఈ విశ్వం, మూడు లోకాలు, దేశం, కాలం, క్రియ, పదార్థం, రాత్రి-పగలు పరంపరతో వెలుగుతుంది. అలాగే, ప్రతి అణువు లోపల, అదే రూపం, ప్రకాశంగా, పర్వత శ్రేణి కప్పినట్టు, కనిపిస్తుంది. అక్కడ కూడా, అదే రూపం ప్రతి అణువులో విస్తరించి, కనిపించేది సముదాయంగా ఉంటుంది, కానీ అది వాస్తవికం కాదు. నిజమైనదా, అప్రకృతమైనదా అనే దర్శనానికి అంతం లేదు; ఇది మేల్కొన్న, మేల్కొనని వారికి సంబంధించి ఉత్పన్నమైంది. మేల్కొన్నవారు బ్రహ్మమే—శాంతముగా, స్థిరంగా చూస్తారు; మేల్కొనని వారు ద్వైతముగా, ప్రకాశించే, లోకాలతో నిండిన ప్రపంచంగా చూస్తారు. కోస్మిక్ ఎగ్ నుండి విస్తరించిన ప్రకాశవంతమైన ప్రపంచం కనిపించటంలా, ప్రతి అణువులో అనేక కోటి ప్రపంచాలు, ఒకదానిలో ఒకటి, వెలుగుతుంటాయి. స్థంభంలో బొమ్మ, ఆమె అవయవాల్లో మరిన్ని బొమ్మలు, వాటిలో మరిన్ని బొమ్మలు—అలానే, లోకాల్లో లోకాలు. వేరు చేయలేము, లెక్కించలేము; పర్వతంలోని అణువుల వలె, బ్రహ్మనుని విశాల పర్వతంలో అణు ప్రపంచాలు. సూర్య కిరణాల్లోని చిన్న అణువులను లెక్కించవచ్చు, కానీ చైతన్య సూర్యంలో అణు ప్రపంచాలు లెక్కలేనివి, ఆరంభం, అంతం లేవు. సూర్య కాంతి, నీరు, ధూళిలో అణువులు కదిలినట్టు, మూడు లోకాల అణువులు చైతన్యపు ఆకాశంలో కదులుతాయి. ఈ భౌతిక ఆకాశం ఖాళీ అనుభవమే, అలాగే చైతన్యపు ఆకాశం సృష్టి అనుభవమే. సృష్టి అనే పదాన్ని మాటగా భావిస్తే, మనస్సు దిగజారుతుంది; కానీ దాని అర్థాన్ని బ్రహ్మంగా గ్రహిస్తే, పరమ శ్రేయస్సు కలుగుతుంది. జ్ఞాన స్వరూపుడైన నియంత, విశ్వానికి విత్తనం, ఆది బ్రహ్మ, తన చైతన్యపు ఆకాశమే; దానిలో పుట్టినదంతా అంతర్గత చైతన్యపు అవగాహన మాత్రమే. శాస్త్ర అధ్యయనం, సద్గురులతో సంభాషణ, పునః పునః సాధన ద్వారా, వివేకి, ఇంద్రియ నిగ్రహి, ఈ ప్రపంచపు వస్తువుల నిస్సత్త్వాన్ని గ్రహిస్తాడు. ఓ రూపధారులలో శ్రేష్ఠుడు, ఈ రూపాల నిజ స్వరూపాన్ని, ప్రపంచ సముద్రంలో అలలు ఎలా పుట్టి మాయమవుతాయో వివరించాం. ఇంకా చెప్పాల్సినది ఏముంది? మనస్సు—కార్య వృక్షపు మొలక; దాన్ని తొలగిస్తే, ప్రపంచపు శాఖలు నశిస్తాయి, కార్య వృక్షం నాశనమవుతుంది. ఓ రామా, ఈ ప్రపంచము మనస్సు వల్లనే ఉంది; దాని మూలాన్ని శుద్ధం చేస్తే, జన్మ ఆధారిత ప్రపంచపు వలయం పూర్తిగా శాంతించిపోతుంది.