సానాతన ధర్మంలోని మహా గ్రంథం వాసిష్ఠ యోగవశిష్ఠం లోని ఈ శ్లోకాలు ఒక గంభీరమైన తత్త్వాన్ని వివరించాయి. ఈ తత్త్వాన్ని కథగా ఇలా చెప్పవచ్చు: ప్రపంచంలో ఏదైనా పదార్థం పంచభూతాలతో ఏర్పడింది అని మనం అనుకుంటాం. కానీ శూన్యం మాత్రం భూతాలతో ఏర్పడలేదు; అది మనకు కనిపించినప్పుడు, వాస్తవంగా లేదు, ఒక్క క్షణంలో మెరిపిన కత్తి లాంటిది. కాలచక్రం ముగిసినప్పుడు, మనం కనిపించేది విత్తనంలో మొలకలా ఉంటుంది; ఆ తర్వాత అదే మూలం నుంచి మళ్లీ ఉద్భవిస్తుంది. ఇది ఏమిటో చెప్పండి. ఇలాంటి విషయాలు అర్థం చేసుకున్నవారు అజ్ఞానులు లేదా నిజమైన జ్ఞానులు? ఓ మహనీయుడు, స్పష్టంగా చెప్పండి, నా సందేహాలను తొలగించండి. కాలచక్రం ముగిసినప్పుడు, ఇది విత్తనంలో మొలకలా కనిపిస్తుంది; దీనిలో పరమ అజ్ఞానం ఉందని చెప్పేవారు, వారు చిన్న పిల్లలవలె అజ్ఞానంతో మాట్లాడుతున్నారు. సంపర్కంలో స్పర్శించనిది ఏమిటి? ఇది ఎలా అసత్యంగా ఉంటుంది? ఇటువంటి విరుద్ధమైన అర్థం, మాట్లాడేవారికీ, వినేవారికీ మూర్ఖత్వానికి కారణం. ప్రపంచం విత్తనంలో మొలకలా ఉన్నదని భావన, మాయలోని మాట. విను, ఎందుకు అలా అంటారు. విత్తనం మనకు కనిపిస్తుంది, మనస్సు, ఇంద్రియాలకు అందుతుంది; అది భూమి, ధాన్యంతో కలిసినప్పుడు మొలక వస్తుంది. కానీ, ఇది మనస్సు, ఆరు ఇంద్రియాలకు అందని దానికి, దాని కంటే దూరమైనదానికి, విత్తనం ఎలా ప్రపంచానికి మూలమవుతుంది? సుప్రీం సెల్ఫ్, ఆకాశం కంటే సూక్ష్మంగా, అన్ని దానికంటే దూరంగా, ఏ ఇంద్రియంతోనూ గ్రహించలేని దానిలో విత్తన స్వభావం ఎలా ఉంటుంది? అది సూక్ష్మమైన సత్త్వం, కనిపించనిది, దాన్ని చూడని వారికి అది అసత్త్వమే; అక్కడ విత్తన స్వభావం ఎలా ఉంటుంది? విత్తనం లేకుండా మొలక ఎలా వస్తుంది? ఆ పరమ స్థితిలో, ఆకాశ భూతాలకంటే కూడా శుద్ధంగా, ఖాళీగా ఉన్నదానిలో, ప్రపంచం, మేరు పర్వతం, సముద్రాలు, ఆకాశం ఎలా ఉంటాయి? ఏదైనా ఖాళీదానిలో ఎలా ఉంటుంది? అక్కడ ఏదైనా ఉంటే, అది ఎందుకు మనకు కనిపించదు? ఏదైనా ఖాళీదానిలో, ఎక్కడ, ఎలా, ఎప్పుడూ ఉద్భవిస్తుంది? మట్టి గడిలోని ఖాళీ నుంచి పర్వతం ఎలా పుడుతుంది? ఇదే కాక, వెలుగు-చాయలు కలిసిపోవడం ఎలా? సూర్యంలో చీకటి, మంచులో అగ్ని ఎలా ఉంటుంది? అణువులో మేరు పర్వతం ఎలా ఉంటుంది? రూపం లేని దానిలో ఏదైనా ఎలా ఉంటుంది? 'ఉంది' మరియు 'లేదు' కలిసిపోవడం, చాయ-వెలుగు కలిసినట్లే అసాధ్యం. విత్తనానికి రూపం ఉంటే, బరగద్రుమ మొలక విత్తనంలో ఉందని చెప్పడం సరైనది; కానీ, రూపం లేని దానిలో ఈ విశాల ప్రపంచం ఉందని చెప్పడం అసంబద్ధం. ఇంకా, మనస్సు లేదా ఇంద్రియాలతో గ్రహించలేని ఇతర చోటు లేదా వ్యక్తిలో ఉన్నదాన్ని, ఆ మనస్సుకు తెలియదు; అది లేదు అని చెప్పాలి. ప్రభావం తిరిగి కారణంగా మారుతుందని చెప్పేవారు, వారు మూర్ఖత్వంతో మాట్లాడుతున్నారు; ఆ ప్రభావం, దాని సహాయక కారణాలతో ఎలా ఉద్భవిస్తుంది? కారణ-ప్రభావం అనే ఊహను, మూర్ఖులు కల్పించిన భేదాన్ని దూరంగా పడేయాలి; నిజంగా ఉన్నది, ఆదియంతాలేని ప్రపంచమే వాస్తవంగా నిలుస్తుంది. ప్రపంచం మొలకగా అక్కడ ఉంటే, అది ఆ సమయంలో ఉంది; అది ఎలా, ఏ సహాయక కారణాలతో ఉద్భవిస్తుంది చెప్పండి. సహాయక కారణాలు లేకుండా, మొలక ఉద్భవించడం ఎప్పుడూ కనిపించదు; ఎడారి మహిళకు కూతురు కనిపించదు కదా! సహాయక కారణాలు లేకుండా ఉద్భవించిందని చెప్పేది, అదే మూలకారణం, ఆత్మ, తన స్వభావంలో నిలుస్తుంది. సృష్టి ప్రారంభంలో, బ్రహ్మనే సృష్టి రూపంలో తనలోనే నిలుస్తుంది; రూపం లేనిది, అక్కడ కారణ-ప్రభావం క్రమం ఎక్కడ? భూమి, ఇతర భూతాలు, లేదా ఏదైనా వస్తువులు, ఎక్కడినుంచి వచ్చి సహాయక కారణాలుగా ఉంటే, ఆ ముందుగా ఉండటం తప్పిదమే. అందుకే, ప్రపంచం పరమాత్మ నుంచి సహాయక కారణాలతో లేదా లేకుండా ప్రశాంతంగా ఉద్భవించిందని చెప్పడం, చిన్న పిల్లల మాట, జ్ఞానులది కాదు. రామా, ప్రపంచం ఎప్పుడూ లేదు, లేదు, ఉండదు; కేవలం శుద్ధ చైతన్యాకాశమే ప్రకాశిస్తుంది, తన ప్రతిబింబంలా. ప్రపంచం పూర్తిగా లేకపోతే, రామా, అది నిజంగా బ్రహ్మమే, వేరే ఏదీ కాదు. ఇది ముందుగా నశించిందని, లేకపోయిందని చెప్పినది, మనస్సులో నిజంగా నశించదు, ఎందుకంటే అది అక్కడ ప్రశాంతంగా ఉండదు. అందుకే, ప్రపంచం పూర్తిగా లేకపోవడం అన్ని విధాలా సరియైనది; దురదృష్టం నివారణకు వేరే తీర్మానం లేదు. ఈ చైతన్యాకాశ జ్ఞానం, ప్రపంచానికి మూలంగా నిలిచింది, అదే 'నేను', అదే రూపాలు, వెలుగులు, ఆలోచనలు. ఇది సూర్యుడు, భూమి, సంవత్సరాలు, యుగాలు, క్షణాలు, మరణం, జననం—అన్నీ. ఇది యుగాంతకాలంలో కలకలం, మహా యుగాంతం, సృష్టి ప్రారంభం, సత్త్వ-అసత్త్వ క్రమం. ఇవి వందల వేల యుగాలు, అనేక ప్రపంచాలు, బ్రహ్మ, ఇంద్ర సమూహాలు, విష్ణు శక్తులు. ఇవి పరిపక్వత పొందినవి, మళ్లీ ఉద్భవించినవి, నివాసాల వలయాలు, దిక్కులు, కాలం, కళా విభాగాలు. మహా చైతన్యం, పరమాకాశం, అపారంగా, అనంతంగా, గతంలో ఉన్నట్లే ప్రశాంతంగా తన స్వభావంలో నిలుస్తుంది. ఇవి, వేల అణువుల నుంచి వచ్చిన కిరణాల్లా, మహా చైతన్యానికి చెందినవి; ఇవి అంతర్గతంగా ఉంటాయి, వస్తూ, పోతూ ఉండవు. చైతన్యం లో ఏ అద్భుతం ఉద్భవిస్తే, అది సృష్టి రూపంగా కనిపిస్తుంది—రూపంగా ప్రకాశిస్తుంది, కానీ అసలు వస్తువు కాదు. ఇవి పుట్టడం లేదు, నశించడం లేదు, వస్తూ, పోతూ ఉండవు; పెద్ద రాయిలో గీతలు ఎలా కదలవు, అలాగే. ఈ సృష్టులు శుద్ధ ఆత్మలో సహజంగా ఉద్భవిస్తాయి; ఆకాశంలో భాగాలు ఎలా కనిపిస్తాయో, రూపం లేని దానిలో రూపం లేనివి. నీటిలో ప్రవాహం, నిత్య కదలికలో కంపనం, సముద్రంలో అలలు—అలాగే, గుణాలు లేదా గుణాధారులు. ఇలా, వాసిష్ఠుడు ప్రపంచం, సృష్టి, పరమాత్మ, చైతన్యం, వాస్తవికత, అజ్ఞానం, మాయ—all are explained with profound clarity. The world is but a reflection in pure consciousness; only Brahman remains, infinite and peaceful, and all forms are its own rays—neither born nor destroyed, formless within the formless.