ఓ రామా, ఈ జగత్తు ఎలా ఉత్పన్నమవుతుందో చూడు. భూమిపై సూర్యుని కేవలం సాన్నిధ్యం వల్లనే కార్యాలు జరుగుతాయంటే, అలాగే ఈ లోకమంతా కూడా కేవలం చైతన్య స్వరూపం ఉన్నందువల్లే వెలిసింది. మనం శరీరాన్ని పట్టుకోవడం ఆగిపోయినప్పుడు, ఈ లోక స్థితి కూడా లయమవుతుంది; అప్పుడది మనస్సులో ఖాళీ స్థానం లాగా అనిపిస్తుంది. దీపం ఉండగానే దాని వెలుగు సహజంగా వెలువడుతుంది కదా, అలాగే చైతన్య స్వభావం నుండే ఈ లోకచర్య కూడా సహజంగా ఉద్భవిస్తుంది. మొదట పరమాత్మ తత్వం నుండి మనస్సు ఉద్భవిస్తుంది; ఆ మనస్సు ద్వారా ఈ జగత్తు తన స్వంత కల్పనల వలయంగా వ్యాపిస్తుంది. ఖాళీ ఖాళీలో మెరుస్తున్నట్లుగా, లేదా నీలిమను ప్రసరింపజేసే నిర్మలాకాశంలా, ఆకర్షణీయమైన లతలు ఎలా పుష్పిస్తాయో అలాగే ఈ ప్రపంచం విస్తరిస్తుంది. మనస్సు ఆలోచనలు ఆగిపోవడం వల్ల లయమైతే, భ్రమ యొక్క మబ్బు తొలగిపోతుంది. అప్పుడు నిర్మలమైన చైతన్యం వెలుగుతుంది—శరదాకాశంలా, లోపల స్థితమై, ఏకమైనది, అజన్మ, ఆద్యమైనది, అనంతమైనది. మనస్సు అనేది క్రియాత్మక స్వభావంతో మొదట ఆలోచనల నుండి పుట్టి, కమలజాతుడివలె స్వరూపాన్ని ధరించుకొని, అనంతమైన, విభిన్నమైన జగత్తును సృష్టిస్తుంది. అది అమాయకుడు పిల్లవాడు ఊహల్లో దేహాలను నిర్మించుకున్నట్లు. అసలు లేనిది మొదట నిజమైనదిగా కనిపిస్తుంది, తర్వాత మళ్లీ కరిగిపోతుంది. చైతన్యమయమైన మనస్సు, మహాసముద్రంలో నీటి వలయాల్లా ప్రకాశిస్తుంది. అది ఆకాశంలో పుట్టి, చేయువాడు లేకుండా, అవయవాలు లేకుండా, అద్భుత దృశ్యంలా కనిపిస్తుంది; దర్శించేవాడు లేకపోయినా అనుభవం ఉంటుంది, నిద్రలేకున్నా కలలు చూపిస్తుంది. అది అద్భుతమైన రూపంలో స్థిరంగా ఉన్నట్లుగా కనిపిస్తుంది, భవిష్య నగరాలను నిర్మిస్తున్నట్లు, కోతికీ వేడి ఎలా ఉంటుందో అలాగే, నీటిలో బుడగల వలయంలా తేలియాడుతుంది. రూపం ఉన్నా ఖాళీ లేదు, ఆకాశంలో సూర్యుడి కాంతిలా; ఖగోళంలో రత్నాల సమూహంలా కనిపిస్తుంది, కానీ ఆధారం లేదు. ఒక ఊహ నగరం లాగా, అది బలంగా అనుభూతమవుతుంది కాని అసలు ఏమీ ఉండదు; కథలో అర్థం ఉన్నట్టు కనిపించే రూపం మాత్రమే, ఎక్కడా ఉండదు అయినా ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది. అసలు సారం లేకున్నా, లోపల కేంద్రమున్నట్లు అనిపిస్తుంది; కలలో కొండలా, ఆకాశంలో ఆకారాల్లా మెరుస్తుంది, కానీ అది ఖాళీ తప్ప మరొకటి కాదు. శరదృతువు మేఘంలా దూరంలో కనిపిస్తూ, దాని లయ ఏమీ గమనించలేము; ఆకాశంలో రంగుల్లా, కనిపించే కానీ అసలు సారం లేని దానివంటి. కలలో కనబడే స్త్రీ ఆలింగనంలా, అర్థవంతంగా అనిపించినా, నిజంగా అర్థం లేనిది; మనస్సు తోట పుష్పించినట్లు, ఆనందంగా కనిపించినా అసలు సారంలేదు. దీపం వెలుగు లేనట్లుగా, చిత్రించిన సూర్యుడు లేదా అగ్ని లాంటి రూపం; ఊహలో రాజ్యం అనుభూతమైనట్లు, కానీ అది అసలు నిజమైనది కాదు. చిత్రించిన కమల వాపికలాగా, కమల సువాసన లేకుండా, ఖాళీలో రంగులతో అలంకరించబడిన రూపం మాత్రమే. వాడిపోయిన, బలహీనమైన మూలికల విత్తనాల్లా వ్యాపించి, చైతన్యం లేని, అసారం లేని, అరటి చెట్టు కాండంలా మెరుస్తుంది. తెరిచిన కంటికి కనబడే చీకటి వలయంలా వ్యాపించి, అసలు రూపం లేనిది అయినా ప్రత్యక్షంగా కనిపించేది. నీటిపై బుడగలా, అనుభవం లేని, లోపల ఖాళీ అయినా వెలుపల రంగుల్లా మెరుస్తుంది; దాని స్వరూపం రుచి, ఆ రుచి అనుభవంలో నిరంతరం ఉద్భవించి, లయమవుతుంది. మబ్బులా వ్యాపించి, పట్టుకున్నా ఏమీ లేని దానివంటి; చైతన్యం లేని, ఖాళీకి నిలయంగా, కొందరికి ఖాళీగా, అణువంత సూక్ష్మంగా ఉంటుంది. పంచభూతాల కలయికతో ఉన్నదే ఉంది అంటారు, కానీ ఖాళీకి భూతాలు ఉండవు; అది తెలుసుకున్నప్పుడు అసత్యమే, ఆకస్మికంగా కనబడే పదునైన కత్తివంటి. మహాకల్పాంతంలో కనబడేది విత్తనంలో మొలకలా మిగిలిపోతుంది; తర్వాత మళ్లీ అదే మూలం నుండి ఉద్భవిస్తుంది—ఇది ఏమిటో చెప్పు. ఇలాంటి జ్ఞానం ఉన్నవారు అజ్ఞానులా, లేక నిజమైన జ్ఞానులా? మహానుభావా, స్పష్టంగా వివరించి, నా సందేహాలన్నీ తీర్చు. ఇది మహాకల్పాంతంలో విత్తనంలో మొలకలా కనిపిస్తుంది; దీనిని పరమ అజ్ఞానం అంటారు వారు, కానీ అది పిల్లతనం వల్లే. స్పర్శలో తాకని దానిలో ఏముంది? అది అసత్యమా ఎలా? ఇటువంటి విరుద్ధమైన భావన మాట్లాడేవారికీ, వినేవారికీ మూర్ఖత్వానికి కారణం. విత్తనంలో మొలకలా జగత్తు ఉందని భావించడం మాయామాట. విత్తనం అనేది మనస్సు, ఇంద్రియాలకు గ్రహ్యమైనది; అది భూమి, ధాన్యాది పదార్ధాలతో కలిసినప్పుడు మొలక వస్తుంది. కానీ మనస్సు, ఆరు ఇంద్రియాలకు, వాటికన్నా పైన ఉన్న దానికీ అతీతమైనది; అలాంటి స్వయంభూ విత్తనం జగత్తుకి మూలం ఎలా అవుతుంది? సరే, పరమాత్మ తత్వం, ఆకాశం కన్నా సూక్ష్మమైనది, అందరికీ అతీతమైనది, ఇంద్రియాలకు అందని దానిలో విత్తన స్వభావం ఎలా ఉంటుంది? సూక్ష్మమైన సత్త, అభావంలా కనిపించేది, అది చూడనివారికి నిజంగా అభావమే; అక్కడ విత్తన స్వభావం ఎలా ఉంటుంది? విత్తనం లేకుండా మొలక ఎలా వస్తుంది? పరమ స్థితిలో, ఖాళీ, భూతాలకన్నా అతీతమైనదానిలో, జగత్తు, మేరు, సముద్రాలు, ఆకాశం ఎలా ఉంటాయి? ఏమీ లేని దానిలో ఏమి ఉంటుంది? ఏదైనా ఉంటే అది ఎందుకు కనిపించదు? ఏమీ లేని దానిలో, ఎక్కడ, ఎలా ఏదైనా ఉద్భవించగలదు? మట్టికుండలో ఖాళీ నుంచి కొండ పుట్టడంలా—ఎక్కడ, ఎలా, ఎప్పుడు? అయితే, ఏదైనా ఉండడమెలా, వెలుతురు-నీడలు కలిసినట్టే; సూర్యునిలో చీకటి, మంచులో అగ్ని ఎలా ఉంటాయి? మేరు పర్వతం అణువులో ఎలా ఉంటుంది? రూపం లేనిదానిలో ఏదైనా ఎలా ఉంటుంది? ఉండేదీ, ఉండని దానిదీ కలయిక, వెలుతురు-నీడలు కలిసినట్లే అసాధ్యం. రూపం ఉన్న విత్తనంలో మొలక ఉందని చెప్పడం సమంజసం, వటవృక్ష విత్తనంలా; కానీ నిరాకార దానిలో ఈ విశ్వం ఉందని చెప్పడం సమంజసం కాదు. మనస్సు లేదా ఇంద్రియాలకు గ్రహ్యమయ్యే ఇతరులలో, ఇతర స్థలాలలో ఉన్నదే మనకు తెలియదు; అటువంటి దానిని మనస్సు గ్రహించదు, అది మనకు లేదు అని చెప్పబడింది. ప్రభావం తిరిగి కారణంగా మారుతుందని చెప్పేవారు గందరగోళంగా ఉన్నవారు; ఆ ప్రభావం, దాని సహాయ కారణాలతో కలసి ఎలా ఉద్భవిస్తుంది? కారణ-ప్రభావ భేదాన్ని ఊహించేవారిని దూరంగా పెట్టి, నువ్వు నిజంగా ఉన్నదే, ఆదిమ, అనంతమైన జగత్తే వాస్తవమని తెలుసుకో. ఒరిజినల్ మొలక జగత్తు అక్కడ ఉంటే, అది ఆ సమయంలో ఉంది; చెప్పు, దానికి సహాయ కారణాలు ఏమిటి?