ఓ రాఘవా, ఒక మిరాజ్ తరంగాలు ఆగినపుడు, దాని వేడి కూడా అంతమవుతుంది. అలాగే, శరీరం నశించినపుడు, ఆత్మ నశించదు; అది శాశ్వతమైనది. నీకు కలిగే కోరికలు ఎందుకు వస్తున్నాయో ఆలోచించు—ఆ అంతర్గత మాయకు అర్థం లేదు. ద్వైతం లేని ఆత్మకు, తనకు తానే తప్ప మరొకటి కోరే అవసరం లేదు. రాఘవా, ఈ లోకంలో వినబడే, తాకబడే, కనబడే, రుచికరమైన, వాసన కలిగిన ప్రతి వస్తువు—ఇవి అన్నీ ఆత్మను తప్ప మరొకటి కాదు. అన్ని శక్తులు ఆత్మలోనే నిలుస్తాయి; అవి వెలిసినపుడు, ఆ శక్తులు ఖాళీ ఆకాశంలో ఉన్న ఖాళీలా ఉంటాయి. మనస్సు స్థిరంగా ఉన్నపుడు, ఈ విశ్వం దాని గర్భంలోనే కనిపిస్తుంది. మూడు విధాలుగా, జనులు ఈ లోకంలో మాయకు లోనై జీవిస్తున్నారు. మనస్సు పూర్తిగా శాంతించినపుడు, అంటే వాసనల నశన, కర్మల ఆగింపు కలిగినపుడు, ఈ మాయ అంతమవుతుంది. ఈ సంసార యంత్రంలో, దాన్ని నడిపించే బలమైన తాడు వాసన. ఓ రాఘవా, ఈ వాసన తాడును ప్రయత్నంతో కోయాలి. ఇది గుర్తించకపోతే, గొప్ప మాయను కలిగిస్తుంది; గుర్తిస్తే, అనంతమైన ఆనందాన్ని ప్రసాదించి, బ్రహ్మానికి దారి చూపిస్తుంది. బ్రహ్మం నుండి వచ్చినవాడు, ఈ సంసారాన్ని ఒక ఆటగా అనుభవించి, మళ్లీ బ్రహ్మాన్ని గుర్తు చేసుకొని, బ్రహ్మంలో కలిసిపోతాడు. ఓ రాఘవా, శివుడు—ఆకారం లేని, అపారమైన, కష్టాల నుండి విముక్తుడైన—అందరి నుంచి ప్రజలు ఉద్భవిస్తారు, వెలుతురు నుండి ప్రకాశం వెలువడినట్లుగా. ఆకరంలో రేఖలు, నీటిలో తరంగాలు, బంగారంలో ఆభరణాలు, అగ్నిలో వేడి—ఇవి ఎలా కనిపిస్తాయో, అలాగే ఈ మూడు లోకాలు కూడా ఆ పరమాత్మతో ఏకత్వం, భిన్నత్వం కలిగి, దానిలోనే నిలుస్తాయి, దానిలోనే జన్మిస్తాయి, నిజానికి అదే. అతను అన్ని జీవుల ఆత్మ—బ్రహ్మం. దాన్ని తెలుసుకుంటే, లోకం తెలిసినట్లే; తెలియకపోతే, తెలియనట్లే. శాస్త్రార్థం, లోకవ్యవహారం కోసం, జ్ఞానులు ఆ పరమాత్మకు ‘చైతన్యం’, ‘బ్రహ్మం’, ‘ఆత్మ’ అనే పేర్లు పెట్టారు; దాని స్వరూపం సర్వవ్యాప్తమైనది. ఇంద్రియాలు, విషయాలతో కలిసినప్పుడు, ఆనందం, ద్వేషం లేని స్వచ్ఛ అనుభవం—అదే ఆత్మ, చైతన్యం, నశించని శాశ్వతమైనది. ఈ చైతన్య-ఆత్మ, ఆకాశం కన్నా సూక్ష్మంగా, స్పష్టంగా ఉంటుంది; దానిలో, లోకం వేరుగా కనిపించినా, అది తన ఆనందమే. బుద్ధి దానిలో వేరు అయినపుడు, లోభం, మాయ, ఇతర వికారాలు వస్తాయి; వేరుగా లేనప్పుడు, బుద్ధులు ఆత్మలోనే ఉంటాయి. శరీరం లేని, అవిభక్త చైతన్య స్వరూపుడికి, అపరాధం, భయం, దుఃఖం అనే మాయలు ఎలా కలుగుతాయి? నీవు శరీరం లేని వాడివి; మూర్ఖుడు, మాయ కలిగినవాడిలా, అపరాధం, భయం, లాంటి కల్పనలకు లోనవుతున్నావు—అవి వాస్తవికంగా లేవు, శరీరమే వాటికి కారణం. అవిభక్త చైతన్య స్వరూపుడికి, శరీరం నశించినా, నాశనం లేదు; అజ్ఞానులకు కూడా నశనం ఉండదు—జ్ఞానులకు మరింతగా లేదు. సూర్య మార్గంలో నడిచినా, వస్తూ పోతూ వ్యతిరేకంగా ఉండదు; రామా, అది వ్యక్తి, శరీరం కాదు. శరీరం ఉన్నా లేకున్నా, ఈ వ్యక్తి మూడు లోకాల్లో, తెలిసినవాడా, తెలియని వాడా, నశించడు; శరీరం పోయినా, అతను శాశ్వతంగా ఉంటాడు. నీవు చూస్తున్న అన్ని కష్టాలు శరీరానికి మాత్రమే; చైతన్య-ఆత్మకు అవి అంటవు. అది మనస్సు మార్గానికి దూరంగా, ఖాళీలా నిలుస్తుంది; చైతన్యానికి బాధ, ఆనందం ఎలా కలుగుతుంది? చైతన్యం, ఆత్మ, ఈ ప్రత్యేకమైన శరీర బంధాన్ని విడిచి, తన అభ్యాస వాసనలను తీసుకొని, తామరను విడిచి ఆకాశంలోకి వెళ్లే తేనెటీగలా బయటకు వస్తుంది. ఈ శరీర బంధంలో ఆత్మ అసత్యమైతే, అది పోయినప్పుడు, నీవు దేనికి దుఃఖిస్తున్నావు, రామా? నిజాన్ని పట్టుకుని, మాయకు అవకాశం ఇవ్వకూడదు; స్వచ్ఛ ఆత్మకు కోరికలు ఉండవు. చైతన్యం సాక్షిగా, సమంగా, స్పష్టంగా, విభేదాలు లేకుండా ఉన్నపుడు, లోకాలు దానిలో స్వయంగా కనిపిస్తాయి; నిష్కళంక మణిలో కాంతిరేఖలు కనిపించినట్లుగా. ఇంద్రియ-విషయ సంబంధం కోరికల లేని మిర్రర్ ప్రతిబింబంలా; అలాగే, చైతన్యం-లోకం మధ్య సహజ సంబంధం. కవచం, శవం ప్రతిబింబంలో ద్వైతం, అద్వైతం ఎలా ఉంటాయో, అలాగే ఆత్మ-లోకం మధ్య భిన్నత్వం, ఏకత్వం ఇక్కడ ఏర్పడతాయి. భూమిపై సూర్యుడు ఉన్నదాని వల్లనే కర్మలు జరుగుతాయి; అలాగే, చైతన్యం ఉన్నదాని వల్లే ఈ లోకం ఉత్పన్నమవుతుంది. శరీరాన్ని పట్టుకోవడం ఆగినపుడు, రామా, ఈ లోక స్థితి కరుగుతుంది; నీ మనస్సులో ఖాళీ కూడా వెలుస్తుంది. దీపం ప్రకాశం, దాని స్వభావం వల్లే వెలువడుతుంది; అలాగే, చైతన్యం స్వభావం వల్లే ఈ ప్రపంచ కార్యకలాపం జరుగుతుంది. మొదట, మనస్సు పరమాత్మ సారాన్ని నుండి ఉద్భవిస్తుంది; దాని ద్వారా, లోకం తన కల్పనల వలగా వ్యాపిస్తుంది. ఖాళీ ఖాళీలో వెలుగుతున్నట్లు, స్వచ్ఛ ఆకాశంలో నీలిమ వెలువడినట్లు, ఆకర్షణీయమైన వృక్షాలు వికసిస్తాయి. మనస్సు, ఆలోచనలు ఆగినపుడు, సంసార మాయ మబ్బులు కరుగుతాయి. అప్పుడు, స్వచ్ఛ చైతన్యం వెలుగుతుంది—శరదృతువు ఆకాశంలా, లోపల విశ్రాంతి, ఒకటి, అజన్మ, ఆదిక, అనంతం. మనస్సు, కర్మ స్వభావం కలిగి, ఆలోచనల నుండి మొదట ఉద్భవించి, పద్మజన్మ స్వరూపాన్ని తీసుకుంటుంది. అది ఈ అనంత, వివిధ లోకాన్ని సృష్టిస్తుంది; మూర్ఖ బాలుడు మాయ శరీరాలను సృష్టించినట్టుగా. అసత్యం నుండి సృష్టించబడినది, మొదట నిజంగా కనిపించి, మళ్లీ కరిగి పోతుంది. మనస్సు, చైతన్యంగా వ్యాపించి, ప్రకాశ రూపంగా వెలుగుతుంది; సముద్రంలో నీటి వలయాలా. ఆకాశంలో, చేయువాడు లేకుండా, అవయవాలు లేకుండా, ఒక అద్భుత దర్శనం వెలుగుతుంది; చూడేవాడు లేకపోయినా, అనుభవం ఉంటుంది; నిద్ర లేని, కలలు చూపించే స్వరూపం. అది అద్భుత రూపంలో స్థిరంగా కనిపిస్తుంది, భవిష్యత్ నగరాలను సృష్టిస్తుంది; కోతి అగ్నిలో వేడి లాగా, నీటిలో చక్రంలా నిలుస్తుంది. ఆకారం ఉన్నప్పటికీ, ఖాళీ లేనట్టు—ఆకాశంలో సూర్య కాంతిలా; ఖాళీలో రత్నాల గుచ్చం లాగా కనిపిస్తుంది, కానీ ఆధారం ఏమీ లేదు. ఇలా, రాఘవా, ఈ ప్రపంచం, మనస్సు, ఆత్మ, చైతన్యం—all are one continuous play of the Self, beyond body, beyond duality, shining forever.