ఈ సంసార సుగంధ గృహంలో, శరీరపు దండమీద, వృద్ధాప్యమనే పంకజం ఆకర్షణీయంగా మెరుస్తోంది. వృద్ధాప్య చంద్రోదయం ఈ శరీరపురిలో ఉదయించగానే, ఋషే, మరణమనే కమలం ఒక్క క్షణంలో వికసిస్తుంది. శరీరమనే రాజప్రాసాదంలో, వృద్ధాప్య మజ్జిగతో పూసి, దుఃఖం, అశక్తి, అపాయములు ఆనందసహచరులుగా నిలిచిపోతాయి. వృద్ధాప్యమే ముందుగా నడిపిస్తూ జీవుల మధ్య రాజ్యమేలుతున్నప్పుడు, మనస్సు ముద్దుగా మారిన నాకు ఏమి సౌఖ్యం? ఈ కష్టమైన, అసహ్యమైన జీవితాన్ని వృద్ధాప్యానికి లోనైపోయిన తర్వాత కూడా పట్టుకుని ఉండటం ద్వారా ఏమి లాభం? ఎందుకంటే, ఈ లోకంలో మానవులందరిలో అజేయమైన వృద్ధాప్యమే అన్ని కోరికలను పారద్రోలుతుంది, ఓ తండ్రీ! ఈ సంసార బ్రాంతి, తక్కువ జ్ఞానంతో కల్పించిన విభాగాల వల్ల కలిగిన కలవరంతో, ఆలోచనల అనంత కల్పనల నుంచి ఉద్భవిస్తుంది. తెలివైనవారికి ఇక్కడ బంధమెలా కలుగుతుంది? అది వలలో చిక్కుకున్నట్టు; అద్దంలో ప్రతిబింబించిన పండును తినాలని పిల్లలే కోరుకుంటారు. ఇక్కడే, ఆ బలహీనమైన ఆనందభావన ఉంది గానీ, కాలమనే ఎలుక దాన్ని కలిపే ప్రతి తంతును కత్తిరిస్తుంది. ఈ లోకంలో జన్మించిన దేనినీ కాలమనే భయంకరమైనది తినకుండా విడిచిపెట్టదు; అది సముద్రాన్ని త్రాగే అగ్నిలా అన్నింటినీ మింగేస్తుంది. కాలం, భయానకమైనది, పరమమైనది, తన విశ్వశక్తితో ఈ దృశ్య జగత్తునంతటినీ మింగేందుకు సిద్ధంగా ఉంది. గొప్పవాళ్లకూ క్షణం కూడా విడిపించదు; అనంత విశ్వాన్ని మింగిన కాలమే దాని ఆత్మగా మారింది. యుగాలు, సంవత్సరాలు, కల్పాల రూపాల్లో అది కొంత రూపాన్ని పొందుతుంది గానీ, దాని స్వరూపం దృష్టికి అందని, అన్నింటినీ వ్యాపించి, ఎక్కడికక్కడ ఉండేలా ఉంటుంది. మధురులైనవారు, శుభకార్యారంభకులైనవారు, సుమేరు పర్వతం లాంటి బరువైనవారైనా—అందరినీ కాలమే, పసిపిల్ల ఏ పాములను మింగినట్టు, మింగేస్తుంది. దయలేని, కఠినమైన, క్రూరమైన, నిస్సహాయమైన, నీచమైన కాలం ఈ రోజు కూడా తినని దేని మీద దృష్టి లేదు. తినడమే ధ్యేయంగా కలిగిన కాలం పర్వతాలను కూడా తినేస్తుంది; అనేక ఆనందప్రవాహాలను అనుభవించినా, అది ఎప్పుడూ తృప్తి చెందదు. అది తీసుకుంటుంది, నాశనం చేస్తుంది, సృష్టిస్తుంది, తింటుంది, హతముచేస్తుంది; కాలం, సంసార నాటకంలో నటుడిలా, అనేక రూపాల్లో వ్యవహరిస్తుంది. జీవరాశుల విత్తనాలను, విభాగంగా నిలిచి, నిరంతరం విరగదీస్తుంది; తన అసత్యమైన చిలుక తోటితో దానిమ్మ పండ్లను పగులగొట్టినట్టు. శుభాశుభప్రభావాల కొమ్ములతో మనుషుల పల్లవాలను పీక్కుని, జీవరాశుల గుంపుల మధ్య ఘనమైన ఏనుగులా వెలుగుతుంది. బ్రహ్మమనే విస్తారమైన అరణ్యంలో, విశ్వఫలాన్ని ఇచ్చే మహావృక్షం, పరమసర్పంతో చుట్టబడి, అక్కడే నిలిచి ఉంటుంది. రాత్రిపువ్వుల తేనెటీగలతో నిండి, పగటి పూల మాలలను నేస్తూ, ఋతువుల, యుగాల లతలతో అలంకరించబడిన ఈ వృక్షం అలసటను ఎరుగదు. దాన్ని కొట్టినా విరగదు, కాల్చినా కాలిపోదు; కనబడినా పూర్తిగా కనిపించదు, ఋషే! మాయాగ్రంధిలో మణిలా. ఒక్క కళ్లపొడుపులో ఏదోthingను లేవనెత్తి, మరొకదాన్ని నాశనం చేస్తుంది, ఊహారాజ్యంలా విస్తరించుతుంది. దాని కఠినమైన, బలమైన ఆటలో, కఠినమైన ఆనందాలలో మునిగి, మనుష్యులను వంటవాడు పులుసును కలిపే చెంచాతో కలిపినట్టు కలిపేస్తుంది. గడ్డి, ధూళి, మహేంద్రుడు, సుమేరు పర్వతం, ఆకులు, సముద్రం ఏదైనా—దాని విస్తరణతో అన్నింటినీ తనలో లయమయ్యేలా చేస్తుంది. ఇక్కడే దురాశకు తగినంత స్థానం, లోభానికి నిలయం, అన్ని అపమానాలు, అన్ని కలవరాలు దొరుకుతాయి. ఆకాశంలో సూర్య చంద్రులను ఆటగా గిరికించి, తను తన ప్రాంగణంలో బొమ్మలతో ఆడుకునే పిల్లాడిలా విహరిస్తుంది. యుగాంతంలో, అన్ని ఊహలకు ఆది అయిన కాలమే, సమస్త జీవుల ఎముకలతో చేసిన పుష్పమాల ధరించి వెలుగుతుంది. యుగాంతంలో, అది ఉగ్రంగా నాట్యం చేస్తుంటే, సుమేరు పర్వతం ఆకాశంలో వణికిపోతుంది; దాని భయంకరమైన నాట్యచలనాలతో పడిపోయిన అవయవాలు గాలిలో తునకలవుతున్నట్టు. అది ఒకసారి రుద్రుడు, మరొకసారి మహేంద్రుడు, మరొకసారి బ్రహ్మదేవుడు అవుతుంది; అది శుక్రుడు, వైశ్రవణుడు, మళ్లీ ఏదీ కాదు. తనలోనే ఎన్నో సృష్టులను, ప్రకాశవంతమైనవీ, నాశనమైనవీ, నిరంతరం ఉద్భవిస్తూ, వేర్వేరు అయినా విడిపోలేని అలలవలె, కలిగి ఉంటుంది. మహాయుగాల పేరుతో ఉన్న వృక్షాల మధ్య నిలబడి, గుత్తులుగా ఉన్న దేవాసురమనే పండ్లను ఊడదీస్తుంది. అనేక విశ్వములను తుళ్ళాడే దోమల గుంపులా ఎగురుతూ, తన విశాలమైన అడుగులతో దాటి వెళ్తుంది. శుద్ధచైతన్యప్రభతో వికసించిన సత్త్వకమలాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, తన ప్రియమైన క్రియలతో ఆనందిస్తుంది. ఆత్మారూపాన్ని స్వయంగా స్థాపించి, ఆది అంతం లేని పరిమితితో, మహాపర్వతంలా ఉన్నతంగా నిలిచి ఉంటుంది. కొన్నిసార్లు నీడలా చీకటిగా, కొన్నిసార్లు ప్రకాశంగా మెరిసిపోతూ, మరికొన్నిసార్లు రెండింటిలోనూ లేని శూన్యంగా, తన స్వరూపంలోనే నిలిచి ఉంటుంది. అనేక లోకాల సారంతో, తన స్వరూపసత్యంతో ఏకమై, గొప్ప భారంగా బంధించబడినట్టు స్థిరంగా నిలిచి ఉంటుంది. అది బాధపడదు, చావదు; రాదు, పోదు; వందలాది మహాయుగాలు గడిచినా అది అస్తమించదు, ఉదయించదు. ప్రపంచ సృష్టి ఆటకై, తేలికగా, అహంకారరహిత స్థితిని పొందిన తర్వాత, తనలోనే కాలాన్ని గడుపుతుంది. తన ఆత్మసరోవరంపై, రాత్రి మురికికలిగిన చీకటి మరియు పగటి కమలాల వరుసను, క్రియల తేనెటీగలా ప్రతిఫలిస్తూ, స్వయంగా నిలిచి ఉంటుంది. భయంకరమైన నల్ల రాత్రిని, చీపురు పట్టుకుని అలసిపోయిన扫కారుడిలా పట్టుకుని, భూమంతా బంగారు వెలుగు ధూళిని వ్యాపింపజేస్తుంది.