పిల్లవయస్సు తక్కువదే. యవ్వనమొస్తే అది బాల్యాన్ని తినేస్తుంది, తర్వాత వెంటనే వృద్ధాప్యం యవ్వనాన్ని వెంబడిస్తుంది. ఈ మూడు దశలు ఎంత కఠినంగా ఒకదానికొకటి మారిపోతున్నాయో చూడండి. శీతల గాలికి తామర వాడిపోవడం, లేదా 秋కాలంలో మేఘాలు తుఫాను వల్ల చెదిరిపోవడం ఎలా ఉంటాయో, అలాగే వృద్ధాప్యం మన శరీరాన్ని కొండపై నదివల్ల చెట్టు కూలిపోవడం లాగా నశింపజేస్తుంది. వృద్ధాప్యంతో శరీరం బలహీనమై పొడవుగా మారిన మనిషిని స్త్రీలు, ఏనుగును చూసినట్లు చూస్తారు. వృద్ధాప్యం పట్టుకుంటే, ఊపిరి తీసుకోవడం కష్టంగా మారి, అలసట వచ్చి, జ్ఞానం కూడా ఓడిపోయిన భార్యలా మనల్ని వదిలిపోతుంది. సేవకులు, కుమారులు, భార్య, బంధువులు, స్నేహితులు—ఇవన్నీ వృద్ధాప్యంలో వణికిపోతున్న మనిషిని పిచ్చివాడిలా చూసి నవ్వుతారు. వయస్సు పెరిగి, విచక్షణ లేక, దుఃఖంతో, శక్తిలేక, గుణాల్లేక, వృద్ధాప్యం వచ్చి, పాత చెట్టును గద్దె పట్టే గద్దలా మనిషిని పట్టుకుంటుంది. ఈ వృద్ధాప్యంలో కోరికలు పెరుగుతూనే ఉంటాయి, అవి దుఃఖంతో నిండినవి, హృదయాన్ని కాల్చేలా, కలిగే అన్ని కష్టాలకు తోడుగా ఉంటాయి. "ఈ జన్మ తర్వాత నేను ఏ బాధాకరమైన కర్తవ్యాన్ని చేయాలి?" అనే భయంకరమైన ఆందోళన వృద్ధాప్యంలో పెరుగుతుంది, దాన్ని ఎదుర్కోవడం అసాధ్యం. "నేను ఎవరు, ఎంత దయనీయంగా ఉన్నాను? ఏమి చేస్తున్నాను, ఎలా ఉన్నాను?" అనే ప్రశ్నలు తలెత్తుతాయి; ఒంటరిగా మౌనంగా ఉండిపోతారు—ఇలాంటి నిరాశ వృద్ధాప్యంలో కలుగుతుంది. ఆహారం ఆకలిగా కనిపించినా, తినే శక్తి ఉండదు; వృద్ధాప్యంలో బలహీనత వల్ల హృదయం కాలిపోతుంది. వృద్ధాప్యమనే పాత క్రేన్, దగ్గుతో, గిలగిలలతో, శరీరమనే చెట్టు మీద కూర్చుని, వ్యాధులనే పాముల చేత బాధపడుతూ అరుస్తుంటుంది. అలా ఉన్నంతవరకూ, ఎక్కడినుంచో మరణమనే గుడ్లగూబ, చీకటి కోసం తహతహలాడుతూ వచ్చిపడుతుంది. సాయంకాలపు సంధ్య చీకటిని వెంబడించడంలా, శరీరంలో వృద్ధాప్యం కనిపిస్తే, మరణం వెంటనే దాన్ని వెంబడిస్తుంది. శరీరమనే చెట్టు దూరంగా వృద్ధాప్యపు పువ్వులతో కనిపిస్తే, మరణమనే తేనెటీగ వేగంగా, ఆశతో ఆ మనిషిని చేరుకుంటుంది. ఖాళీ నగరం, కొమ్మలు కోసిన చెట్టు, వర్షం లేని భూమి కనిపించవచ్చు—కానీ వృద్ధాప్యంతో నాశనమైన శరీరం మాత్రం అంతగా కనపడదు. ఒక్క క్షణంలో, దగ్గుతో శబ్దం చేస్తూ, వృద్ధాప్యం గద్దె మాంసాన్ని లాగిపోతున్నట్లు, మానవుడిని బలవంతంగా పట్టుకుంటుంది. శరీరాన్ని ఆసక్తిగా చూసిన వృద్ధాప్యం, ఒక్కసారిగా తల పట్టుకుని, యువతిని తామర పువ్వును పీల్చినట్లు శరీరాన్ని నాశనం చేస్తుంది. అది శబ్దం చేస్తూ, దుమ్ముతో ముదిరిపోయిన శరీరాన్ని, తుఫాను చెట్టుపై పచ్చికలని చించినట్లు చీల్చుతుంది. వృద్ధాప్యంతో శరీరం వాడిపోతుంది, మంచుతో, మంచు ముత్యాలతో కప్పబడిన అందం కోల్పోయిన తామరలా మారుతుంది. ఈ వృద్ధాప్యం చంద్రకాంతిలా తల పైనుంచి వ్యాపించి, దగ్గుతో కూడిన వేడి గాలిని విపరిస్తుంది, రాత్రిపూట పువ్వు వికసించినట్లుగా. కాలమనే బాధల అధిపతి, తల వృద్ధాప్యపు బూడిదతో తెల్లగా, ముదిరిన దోసకాయలా కనిపిస్తే, దాన్ని తినేస్తాడు. వృద్ధాప్యం, నదీ కుమార్తె (యమునాదేవి) సహాయంతో, శరీరమనే చెట్టు వేరులను వేగంగా తెంచి, ప్రాణశక్తిని కదిలిస్తుంది. వృద్ధాప్యం, యువతిని తినేసి, బాధా అగ్ని రాజేసి, శరీర మాంసాన్ని ఆశతో తినే క్షుద్రంగా ఆనందిస్తుంది. ఈ లోకంలో వృద్ధాప్యంలా అపశకునం మరొకటి లేదు; అది శరీరమనే అరణ్యంలో అరవుతూ తిరిగే నక్క. దగ్గు, ఊపిరితిత్తులు, నిట్టూర్పులు—వీటితో పాటు బాధల పొగ, చీకటి—ఈ వృద్ధాప్యపు అగ్ని కాల్చేస్తుంది. వృద్ధాప్యంతో, ముందుగా తెల్లగా, పచ్చికలా ఉన్న శరీరం మడమ తిరిగి వంగిపోతుంది, పూలతో నిండిన వల్లి వంగినట్లుగా. వృద్ధాప్యపు కర్పూరవృక్షపు కర్పూరంలా తెల్లగా మారిన శరీరాన్ని, మరణమనే ఏనుగు ఒక్కసారిగా ఎత్తుకుపోతుంది. మరణం రాజు; వృద్ధాప్యం తెల్ల పంకజాన్ని ముందు ఊపుతుంది, వ్యాధి జెండా ముందుగా వెళ్తుంది. యుద్ధంలో శత్రువులను ఓడించని వారు, కొండ కోటలు తుడిపాటి చేసిన వారు కూడా, వృద్ధాప్యమనే రాక్షసికి ఎంత త్వరగా ఓడిపోతున్నారో చూడండి. శరీరమనే గృహంలో, వృద్ధాప్యపు మంచుతో తెల్లగా మారినప్పుడు, కళ్ల పుప్పొడి కూడా కదలదు. ఈ సౌరభభరితమైన సంసార మందిరంలో, శరీరపు దండపై, వృద్ధాప్యమనే పంకజపు కాంతి వెలుగుతుంది. శరీరమనే నగరంలో వృద్ధాప్యపు చంద్రోదయం కనిపిస్తే, మరణమనే తామర ఒక్కసారిగా వికసిస్తుంది. శరీరమనే ప్రాసాదంలో, వృద్ధాప్యపు లేపనంతో పూసినప్పుడు, బలహీనత, బాధ, కష్టాలు ఆనందంగా పక్కన నిలుస్తాయి. వృద్ధాప్యం ముందుగా నడిచే చోట, జీవులలో అది ప్రబలినప్పుడు, నా ముద్దుబిడ్డా, మనస్సు ముదిరిపోయిన నాకు ఏమి సాంత్వనము? ఇంత కష్టమైన, అసహ్యమైన జీవితం వృద్ధాప్యానికి లోనైపోయిన తర్వాత పట్టుకుని ఉండటం వల్ల ఏమి లాభం? వృద్ధాప్యం, ఈ ప్రపంచంలో మానవులలో ఎవ్వరూ జయించలేని శత్రువు, అన్ని కోరికలను పారద్రోలుతుంది. ఈ లోక సంసార మాయ, తక్కువ జ్ఞానం కలవారు ఊహించిన భేదాలతో కలత చెంది, ఆలోచనల అంతులేని ఊహల వల్ల ఉద్భవిస్తుంది. తెలివైనవారికి ఇక్కడ బంధం ఎలా కలుగుతుంది? అద్దంలో ప్రతిబింబించిన పండును తినాలని పిల్లలు కోరుకున్నట్లే అది మాయ. ఇక్కడే ఆనంద భావన కనిపించినా, కాలమనే ఎలుక దాని ప్రతి తాడును కొరివేస్తుంది. ఈ లోకంలో కాలమనే భయంకరమైన, పరమశక్తి కలిగినది తినిపోని దేమీ లేదు; సముద్రంలో అగ్ని నీటిని తాగినట్లుగా, పుట్టిన ప్రతిదానినీ అది మింగేస్తుంది. కాలం, భయంకరమైనది, పరమశక్తి కలది, దాని సాధారణ శక్తితో ఈ ప్రాపంచిక సృష్టి అంతటినీ మింగేందుకు సిద్ధంగా ఉంది.