రఘుకుల వీరుడైన రామా! ఈ జగత్తులో మనం ఏదైనా చూస్తున్నప్పుడు, అక్కడ దాని తెలియకపోవడమే మేలైనది. ఎందుకంటే, తెలియకపోవడమే మోక్షం; తెలిసినదానికే బాధ కలుగుతుంది. ఈ స్థితిని మన ప్రయత్నంతోనే వెంటనే పొందవచ్చు. మనస్సులో కల్పనలు లేకపోవడమే శ్రేయస్సు, అందుకే ఎప్పుడూ అది సాధించేందుకు యత్నించాలి. మనస్సు కోరే కామాది వికారాలు వాస్తవంగా లేవని గ్రహించు. వాటి మూలమైన ఆసక్తిని విడిచిపెడితే, అలాగే ఆశయరహిత స్థితిని చేరుకుంటే, ఇక నీవు సుఖ దుఃఖాలను అనుభవించవు; నిత్య తృప్తిగా ఉంటావు. ఇవి అన్నీ అసత్యమైన వాటిలోనే ఎప్పుడూ ఉత్పన్నమవుతాయి. అది రెండు చంద్రులను చూస్తున్నట్టు మాయాభాస. కాబట్టి, రఘునందన, దీనిని పూర్తిగా విడిచిపెట్టు. జ్ఞానం పోయినవానికి మాత్రమే అజ్ఞానం ఉంటుంది; అది పేరుకే అంగీకరించబడుతుంది. పూర్తి జ్ఞానం ఉన్నవానికి అజ్ఞానం ఎలా ఉండగలదు? అజ్ఞానిగా కాక, జ్ఞానిగా ఉండు, రామా! సరిగ్గా విచారించు. ఆకాశంలో రెండవ చంద్రుడు నిజంగా ఉండదు—అది కేవలం తప్పు గ్రహణమే. ఆత్మ తత్వాన్ని తప్ప మరొకటి లేదు, అది వాస్తవమైనదైనా, అవాస్తవమైనదైనా కాదు. పెద్ద తరంగాల సముద్రంలో నీటిని తప్ప ఇంకేమీ లేనట్టు, అంతా ఆత్మయే. నీ కల్పన వల్లే ఉన్నట్టు కనిపించే ఈ అసత్య స్థితులను నిత్య, నిర్మల, పావనమైన ఆత్మపై ఆరాధించకు. నీవు కర్తవు కాదు—ఈ క్రియలపై నీకేం అధికారం? ఒకే ఒక సత్యం మాత్రమే ఉన్నప్పుడు, ఎవరు, ఏమి, ఎలా చేయగలరు? అలాగే, నీవు అకర్తగా కూడా మారవద్దు—క్రియలేమీ చేయకపోవడం నీకు ఉపయోగం కాదు. చేయవలసినదాన్ని చేయాలి; అందుకే ప్రశాంతంగా, నిందలేని స్థితిలో ఉండాలి. నీవు కర్తవే, కానీ ఆసక్తి లేనివాడవు కాబట్టి, నిజంగా కర్తవు కాదని తెలుసుకో రఘునందన. ఆసక్తి లేకపోయినా, వెలుపల కర్తగా ప్రవర్తించు. ఏది నిజమో దాన్ని అంగీకరించాలి; అసత్యమైతే విడిచిపెట్టాలి. అంగీకరించదగిన దానిపై ఆసక్తి ఉండటం సరి, ఎందుకంటే క్రియలో ఆసక్తి ఉండడమే సమంజసం. రామా! అన్నీ మాయ, అబద్ధమయిన మాయాజాలం మాత్రమేనయితే, అంగీకారం, నిరాకరణ అనే భావనలు ఎలా ఉత్పన్నమవుతాయి? రఘునందన! ఈ అజ్ఞానమే సంసారానికి చిన్న విత్తనంగా ఉంది; అది నిజానికి లేనప్పటికీ, ఉన్నట్టు కనిపించి, వ్యక్తమవుతుంది. ఈ భోగానుభూతి నుండి పుట్టే సంసార చక్రాన్ని వాసనగా తెలుసుకో; ఇది మనస్సులో కలిగే భ్రమను కలిగిస్తుంది. ఇది అందమైన ద్రాక్షలత లాగా, లోపల ఖాళీగా, ఫలహీనంగా ఉంటుంది. లేదా నదిలోని తరంగంలా, ఎప్పుడూ తెగిపోదు, అయినా క్షణంలో నశిస్తుంది. చేతితో పట్టుకున్నా, దాన్ని నిజంగా పట్టుకోలేరు; అది మృదువుగా అనిపించినా, చివర తీవ్రంగా, జలపాతంలో పుట్టే తరంగంలా ఉంటుంది. వెలుగుగా కనబడినా, వాస్తవ ప్రయోజనం లేదు; నదిలోని తరంగంలా, తరంగ రూపంలోనే స్థిరంగా ఉంటుంది. కొన్నిసార్లు వంకరగా, మరికొన్నిసార్లు నెట్టి, పొడవుగా, చిన్నగా, స్థిరంగా, అస్తిరంగా—తన స్వభావానుసారం భిన్నంగా కనిపిస్తుంది. లోపల ఖాళీగా ఉన్నా, బయట అందంగా కనిపిస్తుంది; ఎక్కడా స్థిరంగా లేకపోయినా, ప్రతిచోటా కనిపిస్తుంది. చలించని దానైనా, ఇతరుడి కదలిక వల్ల జీవించునట్టు కనిపిస్తుంది; క్షణం నిలబడకపోయినా, స్థిరంగా ఉన్నట్టు మాయ చూపిస్తుంది. దీపం రంగులో నిర్మలంగా ఉన్నా, లోపల పొగతో నలుపుగా ఉంటుంది; ఇతరుడి అనుగ్రహంతో మెరుస్తూ, దృష్టిలో లేకపోతే మాయమవుతుంది. స్వచ్ఛమైన వెలుతురులో ఫిక్కుగా కనిపించినా, చీకటిలో ప్రకాశిస్తుంది; మాయమృగత్రిష్ణిక లాగా, రంగురంగులుగా, నిండుగా కనిపిస్తుంది. వంకరగా, ప్రమాదకరంగా, సన్నగా, మృదువుగా, అయినా ముల్లులా గట్టిగా—చంచలమైన, ఆకలిగల యువతిలా, కోరిక పాము నాలుకలా విస్తరిస్తుంది. దీపంలో నూనె అయిపోతే ఎలా వేగంగా ఆర్పిపోతుందో, కుంకుమ బొట్టు రంగు లేకపోతే మెరపడం మానిపోతుందో, అలాగే ఆసక్తి లేకపోతే దీని ప్రకాశం పోతుంది. క్షణభంగురంగా, అస్తిరంగా, చలించని దానిలో స్థిరంగా, అకస్మాత్తుగా కలిగి, అమాయకులను భయపెడుతుంది, వంకర మెరుపులా. పట్టుకున్నా, కాల్చేస్తుంది, మళ్లీ మాయమవుతుంది; దొరికినా, తిరిగి వెతకదగినది కాదు, మెరుపులా బలహీనంగా ఉంటుంది. ఆహ్వానం లేకుండానే వస్తుంది; ఆనందాన్ని ఇచ్చినా, కష్టాన్ని తెస్తుంది. కాలానికి తగినప్పుడు పూసిన పువ్వు కాక, శుభానికి అనుకూలంగా ఉండదు. పూర్తిగా మరిచిపోతే, అనవసరమైన ఆనందాన్ని ఇస్తుంది; కానీ చెడు స్వప్నం కలిగించినట్టు, హానికే పుట్టుకొస్తుంది. దాని భాసతోనే, మూడు లోకాల్నీ క్షణంలో సృష్టించి, పోషించి, మళ్లీ నశింపజేస్తుంది. ఒక క్షణాన్ని సంవత్సరాలుగా మార్చుతుంది; హరిశ్చంద్రుడికి పన్నెండు సంవత్సరాల రాత్రిని ఇది కల్పించింది. ప్రియతో విరహంలో ఉన్నవారికి, వేదన అనుభవించే వారికి, ఒక రాత్రి సంవత్సరంలా మారుతుంది. సంతోషవంతునికి కాలం చిన్నదిగా, బాధితునికి దీర్ఘంగా అనిపిస్తుంది. దీని ప్రభావంతోనే కాలం తిరుగుబాటు లక్షణాన్ని పొందుతుంది. దాని ఉన్నటువంటి రూపం వల్లే, ఇది క్రియలలో కర్తగా కనిపిస్తుంది; దీపం వెలుగునిచ్చే పనిలో కర్తలా కనిపించినా, వాస్తవంగా కాదు. చిత్రంలో నడుము, వక్షోజాలు ఉన్నా, అది నిజంగా మహిళ కాదు; అలాగే, ఇది ఉన్నట్టు కనిపించినా, ఏ పనికీ అర్హత లేదు. మనస్సులో ఊహించే రాజ్యం, రూపాలతో మెరుస్తున్నా, వాస్తవత లేకుండా వందల, వేల శాఖలున్నా, నిజంగా అది ఏమీకాదు. అడవిలోని మృగత్రిష్ణిక లాగా, మాయా అలంకారంతో మోసగించేది, అది మూర్ఖ మృగాలను తప్ప మానవులను మోసం చేయదు. నురుగు లాగా, పుట్టి, నశించిపోతుంది; వాస్తవంగా విడిపోకపోయినా, చలించని రూపంలో చలిస్తున్నట్టు, పట్టుకున్నా, అసలు ఏమీ ఉండదు. చైతన్యానికి భిన్నంగా లేకపోయినా, వేరేలా కనిపిస్తుంది; పురుగు చిన్న దారం లాగా, చలించని దానైనా, చలించే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. కలుషితంగా, గర్వంగా కనిపిస్తూ, కామ ధూళితో పూతపడి, మహాప్రళయ హurricanలాగా అస్తిరంగా, తన ప్రపంచాన్ని చుట్టుకుంటుంది. ఇలా, రామా! ఈ సంసార భ్రమ, ఆసక్తి, అజ్ఞానం—all కల్పితమయినవి. వాటిని విడిచిపెట్టి, స్వరూపాన్ని తెలుసుకుంటే, నీవు నిత్యంగా ప్రశాంతుడవు, నిరంతరంగా ఆనందమంతుడవవు.