రఘుకుల తిలకుడైన రామా! శ్రద్ధతో విను. నిరంతర విచారణ ద్వారా, మనస్సు విచక్షణతో పరమాత్మ తత్వాన్ని గ్రహించి, దృఢమైన అభ్యాసంతో స్థిరంగా, నిష్కళంకమైన చైతన్య స్వరూపాన్ని పొందుతుంది. మానవుడు తన ప్రయత్నంతో, మనస్సును ఎక్కడ నిలిపినా, అక్కడ అది మళ్లీ మళ్లీ అభ్యాసం వల్ల ఆ స్థితిని స్వీకరిస్తుంది. అందువల్ల, నీవు నీ స్వంత శక్తిని ఆశ్రయించి, జాగ్రత్తగా మనస్సును అవగాహనతో పట్టుకో. దుఃఖరహిత స్థితిని ఆశ్రయించి, భయములేకుండా స్థిరంగా ఉండుము. ఈ సంసారపు ఆలోచనలతో మనస్సు చిత్తవిచ్చిత్తంగా అయిపోతే, దానిని మళ్ళీ మనస్సుతోనే లేవనెత్తాలి, రామా! వేరే మార్గం లేదు; బలవంతంగా లేవనెత్తడమే ఉపాయం. రాజును అదుపు చేయగలిగేది మరో రాజే అయినట్లుగా, మనస్సును అదుపు చెయ్యగలిగేది మనస్సే. వాంఛ అనే మొసలి చేత పట్టుబడి, సంసార సాగరంలో తిప్పబడుతున్నవారికి, వారి స్వంత మనస్సే నౌకగా మారి, అవతలకి తీసుకెళ్తుంది. మనస్సు అనే గొడ్డలితో, మనస్సు అనే బంధనాన్ని కోసి, తానే తనను విముక్తి చేసుకోకపోతే, మరొకరు విముక్తి చేయలేరు. మనస్సు పేరు మీద వచ్చే ప్రతి వాసనను, దాని స్వంత రంగును విడిచిపెట్టి, జ్ఞానులు వాటిని త్యజించాలి. అప్పుడు అజ్ఞానం నశిస్తుంది. అనుభూతి కోరికను విడిచిన తర్వాత, దుఃఖ వృత్తిని కూడా విడిచి, భవ-అభావాలను కూడా వదిలి, నిర్వికల్ప స్థితిలో సంతోషంగా ఉండాలి. కల్పన ఆగిపోవడమే, మనస్సు లయ. ఇదే మనస్సు నాశనం, అజ్ఞానం క్షయం. ఎక్కడైనా ఏదైనా గ్రహించబడితే, అక్కడ అగ్రహణమే మంచిది; అజ్ఞానం విముక్తి, గ్రహణమే బంధనానికి మూలం. వ్యక్తిగత ప్రయత్నంతో, ఒక్కసారిగా ఈ స్థితిని పొందవచ్చు. మనస్సు నిర్మాణాల లేమి శ్రేయస్సుకు దారి తీస్తుంది, కావున ఎప్పుడూ దానిని అభ్యసించాలి. మనస్సు కోరే కామాది వృత్తులు, అవాస్తవమని గ్రహించాలి. వాటి మూలమైన ఆసక్తిని విడిచిపెడితే, ఆనందం లేదా దుఃఖం అనుభవించకుండా, సంతృప్తితో ఉండవచ్చు. ఈ వృత్తులు ఎప్పుడూ అవాస్తవంలోనే కలుగుతాయి. ఆకాశంలో రెండు చంద్రులు కనిపించడమెలా మాయలో భాగమో, రఘువంశజా, వాటిని విడిచిపెట్టడం సముచితమైంది. అజ్ఞానం జ్ఞానహీనునికే ఉంది; అది కేవలం పేరు మీదే అంగీకరించబడుతుంది. సంపూర్ణ జ్ఞానికి అది లేదు. అజ్ఞానంగా ఉండకూడదు, జ్ఞానిగా ఉండాలి, రామా! ఆకాశంలో రెండవ చంద్రుడు నిజంగా లేదు, అది తప్పిదంతో కనిపిస్తుంది. ఆత్మ తత్వాన్ని తప్పించి, వాస్తవమైనదైనా, అవాస్తవమైనదైనా మరొకటి లేదు. అలానే, అలల సముద్రంలో నీటిని తప్పించి మరొకటి లేనట్లు. నీ కల్పనతో సృష్టించిన భవ-అభావాలను నిత్య, శుద్ధ, నిర్మలమైన ఆత్మపై మోపకూడదు. నీవు చేయువాడవు—కావున, కార్యంలో నీకు అధికారం లేదు. ఒక్కటే వాస్తవమైతే, ఎవరు, ఏమి, ఎలా చేయగలరు? కానీ, నీవు చేయకూడదనుకోవడంలోను ప్రయోజనం లేదు. చేయవలసినది చేయాలి. అందుకే, నిశ్చలంగా, నిష్కళంకుడిగా ఉండుము. నీవు చేయువాడవు, కానీ ఆసక్తి లేనివాడవు కాబట్టి, చేయనివాడవు కూడా. ఆసక్తి లేనివాడవై, బాహ్యంగా చేయువాడిగా ప్రవర్తించు. ఏది నిజమో దానిని స్వీకరించు, అబద్ధాన్ని విడిచిపెట్టు. స్వీకరించదగిన దానిలో ఆసక్తి ఉండాలి, ఎందుకంటే కార్యంలో ఆసక్తి సముచితమైనది. ఈ జగత్తంతా మాయ, మాయాజాలం, పూర్తిగా అవాస్తవం, రామా! అప్పుడు అక్కడ స్వీకరణ, త్యాగ భావనలెక్కడ, అవి ఎలా కలుగుతాయి? ఈ అజ్ఞానం, రఘునందనా, సంసారానికి చిన్న విత్తనంలాంటిది. అది నిజంగా లేనప్పటికీ, ఉన్నట్లుగా కనిపించి ప్రత్యక్షమవుతుంది. అనుభూతి నుంచి జనించే సంసార చక్రాన్ని, మనస్సు వాసనగా గ్రహించాలి. అది మాయతో మోసగించేది. అది అందమైన వల్లి వలె, లోపల ఖాళీగా, ఫలహీనంగా ఉంటుంది; లేదా నదిలో అల వలె, ఎప్పటికీ పూర్తిగా విడిపోకుండా, అంతే కాలంలో నశించిపోతుంది. చేతితో పట్టినా, నిజంగా పట్టుకోలేం; మృదువుగా ఉన్నప్పటికీ, అంచు బాగా పదునుగా ఉంటుంది, జలపాతం నుంచి లేచిన అల వలె. స్పష్టంగా కనిపించినా, వాస్తవ ప్రయోజనం లేదు; నదిలో అల వలె, అల రూపంలోనే నిలిచివుంటుంది. కొన్నిసార్లు వంకరగా, కొన్నిసార్లు నేరుగా, పొడవుగా లేదా చిన్నగా, స్థిరంగా లేదా చంచలంగా ఉంటుంది; తనదైన అనుకూలత నుండే తేడా వస్తుంది. లోపల ఖాళీగా ఉన్నప్పటికీ, ఎక్కడైనా దాని అందం కనిపిస్తుంది; ఎక్కడా స్థిరంగా లేకపోయినా, ప్రపంచమంతటా దర్శించబడుతుంది. జడమైనప్పటికీ, చైతన్యంగా కనిపిస్తుంది, ఇతరుడి చలనంతో జీవిస్తుంది; క్షణకాలం కూడా నిలబడకపోయినా, స్థిరంగా ఉన్నట్టుగా అనిపిస్తుంది. దీపపు జ్వాల వలె, రంగులో నిర్మలంగా ఉన్నా, లోపల పొగతో నలుపుగా ఉంటుంది; ఇతరుడి అనుగ్రహంతో తళతళలాడి, దృష్టి లేకపోతే మాయమవుతుంది. స్వచ్ఛమైన వెలుతురులో మసకబారినప్పటికీ, చీకటిలో ప్రకాశిస్తుంది; మాయమోహంలో పుష్కలంగా రంగులతో, నిండుగా కనిపిస్తుంది. వంకరగా, ప్రమాదకరంగా, సన్నగా, మృదువుగా ఉండి, ముల్లు వలె గుచ్చేలా, చంచలంగా, ఆకలితో ఉన్న యువతిలా—కామన, పాము నాలుక వలె ఉంటుంది. దీపంలో నూనె అయిపోతే ఎలా ఆవిరైపోతుందో, కుంకుమ రేఖ రంగు లేకుండా మెరవదిలా, ఆసక్తి లేకపోతే అది ప్రకాశించదు. క్షణభంగురమైనది, జడత్వంలో స్థిరంగా ఉన్నది, అకస్మాత్తుగా ప్రత్యక్షమై, అమాయకులను భయపెడుతుంది, వంకర మెరుపు వలె. ఎంత ప్రయత్నించినా పట్టుకోగలిగినా, అది కాల్చి మళ్లీ మళ్లీ కరిగిపోతుంది; దొరికినా, మెరుపు వలె బలహీనంగా ఉండి, వెతకదగినది కాదు. ఆహ్వానం లేకుండా వచ్చి, ఆనందాన్ని ఇస్తున్నట్టు కనిపించినా, దుర్విపాకం కలిగిస్తుంది; కాలానికి అనుకూలంగా పుష్పించని పువ్వు వలె, శ్రేయస్సుకు అనుకూలం కాదు. పూర్తిగా మరచిపోయినా, అనవసరంగా ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది; చెడు కల వలె, హానికే కారణమవుతుంది. దాని రూపబలం వల్లే, అది మూడు లోకాలను క్షణంలో సృష్టించి, పోషించి, మళ్లీ మింగేస్తుంది. ఇలా, రామా! మనస్సు స్వరూపాన్ని, దాని మాయను, దాని బంధనాన్ని, విముక్తిని తెలుసుకొని, జ్ఞానమార్గంలో స్థిరమై, శాంతంగా ఉండుము.