కాలం అత్యంత భయంకరంగా, విపరీతమైన వేడితో మండిపోతున్న ఆ సమయంలో, ఆ ప్రాంతంలో, దుర్భిక్షం, కష్టాలు దన్నిచేసిన ఆ యుగాంతంలో, అక్కడి ప్రజలు తీవ్ర బాధల్లో ఉండిపోయారు. కొంతమంది తమ భార్యలూ, స్నేహితులతో కలిసి, శరదృతువులో మేఘాలు ఆకాశాన్ని వదిలిపోతున్నట్లుగా, ఆ భూమిని విడిచి వేరే ప్రాంతానికి వెళ్ళిపోయారు. మరికొంతమంది తమ శరీరాలు, అవయవాలు, కుమారులు, భార్యలు, అత్యంత సన్నిహిత బంధువులతో కలిసి అక్కడే నాశనమైపోయారు; అడవిలో మొక్కలు కోసినట్టు వారు పడిపోయారు. ఇంకొంతమంది, తమ ఇళ్ళను వదిలి వెళ్ళే సమయంలో, అడవి జంతువులకు ఆహారంగా మారిపోయారు; గూడు వదిలి బయటికి వచ్చేటప్పుడు పిల్ల పక్షులను గద్దలు పట్టుకుపోయినట్టు. మరికొందరు మోతెల్లా మండుతున్న అగ్నిలోకి దూకారు; ఇంకొంతమంది పర్వతాలపై నుండి రాళ్ళు జారిపడినట్టుగా లోతైన గోతుల్లోకి పడిపోయారు. అయితే, నేను మాత్రం, నా బంధువులను, అత్తమామల్ని, నా ప్రజలను విడిచిపెట్టి, కేవలం నా భార్యతో మాత్రమే, చాలా కష్టంగా ఆ భూమిని విడిచి బయలుదేరాను. అగ్నులు, గాలులు, కాపలాదారులు, అడవి మృగాలను తప్పించుకుంటూ, మరణభయాన్ని జయించి, నా భార్యతో కలిసి తప్పించుకున్నాను. ఆ భూమి సరిహద్దుకు చేరుకున్నాక, ఒక తాటి చెట్టు క్రింద నా పిల్లలను నా భుజాల నుంచి దింపాను; అది నా బాధలను, దుఃఖాలను భూమిపై దించేసినట్టుగా అనిపించింది. ఎంతో అలసటతో, ఎన్నో కష్టాలు ఎదుర్కొన్న నేను, నరకంలో నుంచి బయటపడినవాడిలా, వేసవి అరణ్యాగ్నిలో కాలినవాడిలా, నీరు లేక వేడిలో వాడిపోయిన తామరపువ్వులా, కొంత సమయం విశ్రాంతి తీసుకున్నాను. ఆ సమయంలో, ఒక చండాల కుమార్తె ఆ చెట్టు నీడలో నిద్రిస్తున్నపుడు, ఇద్దరు పిల్లలు ఆమెను ఆలింగనం చేసుకున్నారు. నా కుమారుడు తుత్థకుడు, మా ఇంటిలో అతి చిన్నవాడు, మాకు ఎంతో ప్రియమైనవాడు, కాంతివంతమైన రూపంతో నా ముందుకు వచ్చాడు. అతడు కన్నీళ్లతో, బాధతో నిండిన కళ్లతో, "నాకు వెంటనే మాంసాన్ని ఇవ్వండి, వెంటనే రక్తం తాగించండి" అని అడిగాడు. పునఃపునః అతడు ఇదే మాటలు చెబుతూనే, ఆకలితో ఏడుస్తూ, మరణానికి దగ్గరగా వచ్చాడు. నేను అతనికి, "బిడ్డా, మాంసం లేదు" అని చెప్పినా, అతడు తన మూర్ఖత్వంలో "నీ శరీర మాంసాన్ని ఇవ్వు" అని మొండిగా అడిగాడు. అప్పుడు, అనురాగంతో, తీవ్రమైన దుఃఖంతో, "బిడ్డా, నా వండిన మాంసాన్ని తిను" అని చెప్పాను. అతడు దానిని కూడా అంగీకరించి, "నీ మాంసాన్ని ఇవ్వు" అని మళ్ళీ అడిగాడు. అతడు బలహీనంగా, అవయవాలు వదిలిపోతున్నట్లుగా, నా మాంసాన్ని తిన్నాడు. తన బాధను తొలగించాలనే తపనతో, ప్రేమ, కరుణలో మాయలోపడి, మరణానికి దగ్గరగా ఉన్న నా కుమారుని కోసం నేను త్వరగా లేచి, వేసవి వేడిలో అడవి నుండి మంటలు రప్పించి, నా కోసం చితిని నిర్మించాను. ఆ చితిని వెలిగించగా, అగ్నిజ్వాలలు ఎగిసిపడుతూ, నా శరీరాన్ని తినిపించుకోవాలని ఉత్సాహంగా ఎదురుచూస్తున్నట్టుగా కనిపించాయి. అప్పుడు నా కుమార్తె, "నీవు ఈ చితిపై పడినప్పుడు, వెంటనే నీ మాంసాన్ని త్రించుకుంటూ తినాలి" అని చెప్పింది. ఇలా చెప్పిన తరువాత, నేను ఆ చితిపై పడబోతున్న సమయంలో, హఠాత్తుగా ఈ సింహాసనంపై నుంచి నేలపై పడిపోయాను, ఓ రాజా! అప్పుడే, డప్పులు మోగుతూ, విజయోల్లాసంతో చుట్టుముట్టిన శబ్దాల మధ్య, నేను మళ్ళీ స్పృహను పొందాను. ఇలా, శాంబరికుని శక్తిచేత మాయలో పడిపోయాను; జీవుడు అజ్ఞానంలో మునిగి, అనేక జన్మల అనుభూతులను పొందినట్లే. ఈ విధంగా, నేను నా స్వీయ కథను నీకు వివరించాను; మర్కండేయుడు దేవతాధిపతులకు యుగాంతపు అపార దుఃఖాన్ని వివరించినట్లుగా. ఈ విధంగా మహారాజు లవణుడు తన అనుభవాన్ని చెప్పిన వెంటనే, శాంబరికుడు అక్కడి నుంచి వెంటనే అంతర్ధానమయ్యాడు. అక్కడ ఉన్నవారు, ఆశ్చర్యంతో, తమ తమ కళ్ళను తామే విస్తృతంగా విప్పి, ఒకరినొకరు చూసుకుంటూ, "అయ్యో! ఎంత అద్భుతమైన మాయ! ఈ శాంబరికుడు ఎవరు? ఎక్కడికి వెళ్లిపోయాడు?" అని అనుకున్నారు. సృష్టికర్త శక్తులు ఎంత ఆశ్చర్యకరమైనవి, ఎంతో విభిన్నమైనవి! తెలివైన మనస్సుకూడా ఈ మాయలో మునిగిపోతుంది. ఈ రాజు ప్రపంచ వ్యవహారాల్లో నిపుణుడు, ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నాడు? ఈ గొప్ప మాయలు సాధారణ మనస్సులకు మాత్రమే తగినవి కదా! శాంబరికుని నుండి వచ్చిన ఈ మాయ, మనస్సులో కలిగే భ్రమ మాత్రమే కాదు; ఎందుకంటే ఈ శాంబరికులు ఎల్లప్పుడూ లాభాన్ని కోరుతూ ఉంటారు. వారు ధనాన్ని సంపాదించడానికే శ్రమిస్తారు, అంతే తప్ప అంతర్ధానమవరు; అందుకే మనం సందేహాల ఊయలలో ఊగిపోతూ ఉంటాం. ఓ రామా! ఆ సమయానికి నేను ఆ సభలోనే ఉన్నాను; నేను ప్రత్యక్షంగా చూసినదే, వేరే వాళ్ల నుంచి వినినది కాదు. నీ మనస్సు ఊహల్లో మునిగిపోయింది; దానిని ప్రశాంతత వైపు మళ్ళించు, మహాత్ముడా! నీ సహజ స్వరూపంలో ప్రశాంతతను పొందినప్పుడు, నీవు పరమ పవిత్ర స్థితిని పొందుతావు. ప్రారంభంలో, ఓ రామా, ఒక అవ్యక్త కారణంతో, చైతన్యం విషయ-విషయిగా విడిపోయి, కల్పనల లోకానికి చేరుతుంది; అక్కడినుంచి మరిన్ని అపవిత్ర కల్పనలు ఉద్భవిస్తాయి. అవాస్తవ విషయాల భ్రమల్లో, మనస్సు ఇలా ప్రవర్తిస్తూ, ఘనమైన మాయలో చిన్నదిగా మారిపోతుంది, చాలా కాలం అలాగే ఉంటుంది. అవాస్తవాల పట్ల మనస్సు ఆకర్షణ బలహీనంగా అయినా, అది విస్తృతంగా వ్యాపించి, వెటాలా పిల్లాడిలా, వెయ్యి దోషాలతో కలిగిన బాధను తెస్తుంది. క్షణకాలమైనా వాస్తవాన్ని అనుసరించినా, అది అపవాస్తవాన్ని కలిగించడంతో గొప్ప బాధను కలిగిస్తుంది; స్వచ్ఛమైన మానసిక వృత్తి సూర్యునిలా చీకటిని తొలగిస్తుంది. దగ్గర ఉన్నదాన్ని దూరంగా, దూరంలో ఉన్నదాన్ని దగ్గరగా చూపిస్తూ, మనస్సు జంతువుల మధ్య పిల్ల పక్షిలా ఎగిరిపోతుంది. అజ్ఞానితో, వాసనలతో నిండిన మనస్సుతో ఉన్నవాడికి, భయమే లేనిది కూడా భయంగా అనిపిస్తుంది; దూరంలో ఉన్న ప్రయాణికుడు చెట్టును పిశాచంగా భావిస్తాడు. అపవిత్రతతో మసకబారిన మనస్సు, స్నేహితునిలో శత్రుత్వాన్ని అనుమానిస్తుంది; మత్తులో మునిగిపోయిన జీవి, భూమి తిరుగుతోందని భావిస్తూ అల్లాడిపోతాడు.