ఒక మనిషి వెయ్యి కళ్లతో, వెయ్యి చేతులతో ఉన్నట్లు వర్ణించబడినప్పుడు, మనస్సు అనేక రూపాలను ధరించగల సామర్థ్యాన్ని సూచిస్తారు. మనస్సు అనేది పరిమితి లేని రూపాలను సృష్టించగలదు. మనిషి తనను తానే పదేపదే కొట్టుకుంటున్నప్పుడు, వాస్తవానికి తనను తానే కొట్టినట్లు అనిపించేది మనస్సు ఊహించుకున్న దెబ్బలే. అదే విధంగా, మనిషి తనను తానే కొట్టుకుంటూ, తన నుండి పారిపోతున్నప్పుడు, మనస్సు తన స్వంత వాంఛల నుండి పారిపోతూ, తనను తానే దెబ్బతీస్తుంది. మనిషి తన స్వంత మనస్సును తన స్వేచ్ఛతో కొట్టుకుంటాడు, తానే పారిపోతాడు; ఇదే అజ్ఞానం ఎలా వ్యక్తమవుతుందో చూడండి. అన్ని మనస్సులు, తమ స్వంత వృత్తుల వల్ల కాలిపోయి, తాము తానే పారిపోతూ, ఆ స్థితిని చేరాలని తపనపడతాయి. ఈ విస్తృతమైన బాధలు అన్నీ మనస్సు నుండే ఉత్పన్నమవుతాయి; ఆత్మ తీవ్రంగా బాధపడినప్పుడు, అది మళ్ళీ దాని నుండి పారిపోతుంది. కోరికలు, మానసిక వాసనల వలలో, బంధనం తానే తానే ఏర్పడుతుంది; మనస్సు తన ఊహలతో నూలు ఎత్తి, పట్టు పురుగు తన గూడు నేస్తున్నట్లు, తానే తానే బంధిస్తుంది. చంచలమైన పిల్లవాడు తనకు ఎదురయ్యే దురదృష్టాన్ని తెలియక, ఆటలో నిమగ్నమయ్యే విధంగా, మనస్సు కూడా తన కష్టాల ఆటలలో నిమగ్నమై, భవిష్యత్తులో వచ్చే బాధను చూడదు. వానరము తన వృత్తి ప్రమాదాన్ని గమనించకుండా, తాను తానే బాధను తెచ్చుకుంటూ, దురదృష్టాన్ని కలిగించుకున్నట్లు, మనస్సు కూడా తనను తానే బాధకు గురి చేస్తుంది. దీర్ఘకాలపు సాధన, ధ్యానం వల్ల, మనస్సు స్థిరతను సంపాదిస్తుంది; పునఃపునః ప్రయత్నం ద్వారా, తన సహజ స్థితిని చేరిన తర్వాత, ఇక దుఃఖించదు. మనస్సును నిర్లక్ష్యం చేయడం వల్ల, బాధలు పర్వత శిఖరాల్లా పెరుగుతాయి; కానీ, మనస్సు నియంత్రణలో ఉంటే, అవి ఎండలో మంచు కరిగినట్లుగా నశిస్తాయి. జీవితమంతా, మనస్సును శాస్త్రజ్ఞానం పుట్టించిన శుద్ధ సంకల్పంతో, కామాలకు నియమాన్ని పాటించటం ద్వారా, మునులు మౌనంతో చేసే విధంగా, కాపాడాలి. అనంతరం, శుద్ధమైన, శీతలమైన, అజన్మ స్థితిని పొందుతాడు; ఆ స్థితి స్థిరంగా ఉండగానే, పెద్ద విపత్తుల్లో కూడా, దుఃఖం నుండి మనిషిని కాపాడుతుంది. ఈ మనస్సు పరమ స్థితిని, బ్రహ్మనను చేరింది; అలజడైన అలలు సముద్రంలో కలిసిపోయినట్లుగా, అది బ్రహ్మనలో ఏకమైపోతుంది. జ్ఞానాన్ని పొందిన వారికి, రామా, మనస్సు బ్రహ్మనే, వేరే ఏదీ కాదు; అలలు సముద్రానికి వేరుగా లేవని సామాన్య జ్ఞానానికి తెలిసినట్లే. కానీ, జ్ఞానం లేని వారికి, మనస్సు సంసారంలో తిరుగుడికి కారణమవుతుంది; నీటిలో అలలు వేరుగా కనిపించడంలా. జ్ఞానం లేని వారికి, వారి జ్ఞానం కోసం మాత్రమే, పదం-అర్థ సంబంధం ద్వారా వేరుదనం ఊహించబడుతుంది. పరమ బ్రహ్మనుని శక్తి అన్నీ వశమవుతుంది, శాశ్వతం, సంపూర్ణం, నాశనరహితం; దానికి వేరుగా ఏదీ లేదు, దానిలోని అన్నీ ఆత్మనే. ఆ సర్వవ్యాప్త పరమాత్మకు ఇష్టమైన శక్తి ఏదైనా, అదే ప్రదర్శిస్తాడు; సర్వవ్యాప్తుడు తన శక్తిని అన్ని చోట్ల విస్తరించి చూపిస్తాడు. రామా, బ్రహ్మనుని చైతన్యశక్తి శరీరాలలో కనిపిస్తుంది; వాయువులో చలనం, రాళ్లలో స్థితి శక్తి. నీటిలో ద్రవత్వ శక్తి, అగ్నిలో వేడి శక్తి, ఆకాశంలో ఖాళీ శక్తి, వస్తువులలో ఉండే శక్తి—all these are manifestations. పరమాత్మ యొక్క శక్తి అన్ని దిక్కుల్లో కనిపిస్తుంది: నాశనశక్తి నశించే వస్తువుల్లో, దుఃఖశక్తి దుఃఖపడే వారిలో. ఆనందశక్తి ఆనందంలో, బలశక్తి వీరులలో, సృష్టిశక్తి సృష్టిలో, యుగాంతంలో లయశక్తి—all are expressions of Brahman. వృక్షం తన ఫలాలు, పువ్వులు, కొమ్మలు, ఆకులు—all abide in the seed; అలాగే ఈ లోకం బ్రహ్మనులో నివసిస్తుంది. చైతన్యం, జడత్వం మధ్య, మనస్సు—జీవాత్మగా—బ్రహ్మనులో కనిపించేది కేవలం ప్రబల అభాసమే. వృక్షంలో లతలు, పుష్పాలు, కాయలు, కొమ్మలు ఉంటాయి; అలాగే, జీవాత్మ శక్తులు బ్రహ్మనులో నివసిస్తాయి. భూమి, స్థలం, కాలం ప్రకారం, వివిధ రకాల పువ్వులు పుట్టించేది; అలాగే, మనస్సులు లోకాలను సృష్టిస్తాయి. కొన్ని శక్తులు కొన్ని చోట్ల, కొన్ని కాలాల్లో ప్రబలిస్తాయి; స్థలం, కాలం వేరుదనానికి అనుగుణంగా, భూమిలో వరి మొక్కలు పుట్టినట్లుగా. ఇది బ్రహ్మనే—శుద్ధ, నిర్వికల్ప చైతన్యం, ఊహా కల్పనల నుండి స్వతంత్రం—ఇది నేనూ, నువ్వూ, లోకమూ, దిక్కులూ, రఘువీరా. ఆ ఆత్మ, రామా, అన్నింటిని వ్యాప్తి చేస్తూ, మహా రూపంగా ఎప్పుడూ ప్రకాశిస్తుంది; ఏ ఆలోచన శక్తిని తీసుకుంటే, అదే మనస్సుగా పిలవబడుతుంది. రేగు పక్షి ఆకాశంలో కదిలినట్లు, నీటిలో వలయాలు ఏర్పడినట్లు, మనస్సు, జీవాత్మ కూడా ఆత్మలో కేవలం అభాసమే. మనస్సు రూపం, ఆలోచన శక్తిగా ఉద్భవించేది—దివ్యశక్తి; కాబట్టి, రామా, అది బ్రహ్మనే. ‘ఇది నేనని’ భావన—అభాసం వల్లే వేరుదనం ఏర్పడుతుంది; మనస్సు, బ్రహ్మనుకు వేరుగా ఉన్నదని భావించటం అతి పెద్ద మాయ. ఆలోచన స్వభావం ఉన్నదీ, లేనదీ, పేరు ఉన్నదీ—అన్నీ బ్రహ్మనుని శక్తులే; ఆ శక్తిని బ్రహ్మనుగా తెలుసుకో. మనస్సు స్వరూపం, మనస్సులో నివసించే శక్తి—అభాసం వల్ల ఉద్భవించి, అదే అభాసం వల్ల నశిస్తుంది; వేరే కారణం లేదు. మనస్సు అనే పదంతో ఊహించబడే విభేదాలు—వ్యతిరేకత, పరిమితి, సంఖ్య, రూప—all are Brahman, రామా. మనస్సు అభాసం ఎలా ప్రబలుతుందో, అదే విధంగా అది రూపాన్ని పొందుతుంది; ఉదాహరణగా చంద్రుడు. విస్తారమైన, నిర్జలమైన, శుద్ధ నీటిలో అల spontaneously ఏర్పడినట్లు, జీవాత్మ పరమాత్మలో సంసారానికి కారణమవుతుంది. రామా, బ్రహ్మజ్ఞానులకు, చైతన్యం ఎల్లప్పుడూ బ్రహ్మనే; సముద్రంలో అలలు, ఉరుములు, వలయాలు—all are water. రెండవ స్వరూపం లేదు; ఉన్నదీ, పేరు, రూపం, కార్యం—all are Brahman, సముద్రంలో అలలు నీటికి వేరుగా ఊహించబడినట్లు. ఏది జన్మించిందీ, నశించిందీ, కదిలిందీ, నిలిచిందీ—అన్నీ బ్రహ్మనులో బ్రహ్మనే, బ్రహ్మనుని మార్పు మాత్రమే. ఈ విధంగా, మనస్సు యొక్క ఆటలు, బాధలు, బంధనలు—all are its own ఊహలు; కానీ, దాని స్థిరత, నియంత్రణ, జ్ఞానం ద్వారా, అది పరమ శాంతి, పరమ బ్రహ్మనుని చేరుతుంది.