ఒకసారి, ఓ రఘువంశజుడా, ఒక మహా అరణ్యంలో నేను ఒక వ్యక్తిని చూచాను. అతను తనను తానే బలంగా కొట్టుకుంటూ, భయంతో వందల మైళ్ళ దూరం తన మనసు భయపడుతూ పారిపోతున్నాడు. అతను అటు ఇటు దూరంగా పరుగెత్తుతూ, అలసిపోయి, బలహీనంగా, పాదాలు, అవయవాలు విరిగిపోయి నేలపై కుప్పకూలిపోయాడు. ఆపదలో, అతను త్వరగా ఒక పెద్ద, అంధకారమయిన బావిలో పడిపోయాడు. ఆ బావి లోతులు నల్ల రాత్రి చీకటి, అజ్ఞాన గర్వంతో నిండిపోయినవి. చాలా కాలం తరువాత, ఆ అంధ బావి నుంచి అతను పైకి వచ్చి, మళ్లీ తనను తానే కొట్టుకుంటూ, తనను తానే పారిపోతున్నాడు. తరువాత, ఇంకా దూరంగా వెళ్లి, అతను కరంజా పొదలతో నిండిన ముల్లు పొదలలోకి ప్రవేశించాడు – అది గడ్డి పురుగు అగ్నిలోకి వెళ్లినట్టు. ఆ ముల్లు పొదల నుంచి, క్షణంలో బయటకు వచ్చి, మళ్లీ తనను తానే కొట్టుకుంటూ పారిపోతున్నాడు. ఇంకా ముందుకు వెళ్లి, ఆ అంధుడు మళ్లీ అదే అంధ బావిలో పడిపోయాడు, తొందరగా అవయవాలు చెల్లాచెదురుగా అయ్యాయి. ఆ బావి నుంచి పైకి వచ్చి, అరటి చెట్ల పొదలోకి ప్రవేశించాడు, మళ్లీ తనను తానే కొట్టుకుంటూ పారిపోతున్నాడు. మళ్లీ, ఇంకా ముందుకు వెళ్లి, అతను చల్లని, చంద్రకాంతి వంటి అరటి చెట్ల అరణ్యంలోకి ప్రవేశించాడు, అది నవ్వుతున్నట్టు కనిపించింది. ఆ అరటి చెట్ల పొదల నుంచి, క్షణంలో బయటకు వచ్చి, మళ్లీ కరంజా పొదలలోకి ప్రవేశించాడు. కరంజా పొదల నుంచి బావికి, బావి నుంచి మరో అరటి చెట్ల పొదలోకి ప్రవేశించి, తనను తానే కొట్టుకుంటూ, తనలోనే స్థిరంగా ఉన్నాడు. ఈ విధంగా అతని ప్రవర్తనను గమనించి, నేను జాగ్రత్తగా అతన్ని బలవంతంగా అడ్డుకుని, కొంతకాలం అతన్ని మేల్కొల్పాను. "నీవెవరు? ఇది ఏమిటి? ఎందుకు ఇలా చేస్తున్నావు? నీ పేరు ఏమిటి? నీ కోరిక ఏమిటి? ఎందుకు అర్థం లేకుండా అయోమయంగా ఉన్నావు?" అని అడిగాను. అతను ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: "నేను ఎవరో కాదు, ఇది ఏమో కాదు, ఓ మునీ, నేను ఏమీ చేయడం లేదు." "నువ్వు నన్ను బహిర్గతం చేశావు; నీవు నా శత్రువు. నువ్వు నన్ను చూశావు; నేను నశించాను, దుఃఖానికి, ఆనందానికి." అని అన్నాడు. అలా చెప్పి, తన అవయవాలను చూచి, నిశ్చలంగా నిలబడి, దుఃఖంతో పెద్దగా అరచాడు, వర్షం కురిపించే మేఘం లాగా. ఒక క్షణంలో, అతను ఆ అరుపును ఆపాడు; తన అవయవాలపై చూపిస్తూ, తన తెల్లదనాన్ని చంద్రుడు తన కాంతిని వదిలినట్టు వదిలేశాడు. తరువాత, నవ్వుతూ, అతను తన అవయవాలను ఒక్కొక్కటిగా, అన్ని దిశల్లో వదిలిపెట్టాడు. మొదట, అతని తల భయంకరంగా పడిపోయింది; తరువాత చేతులు, తదుపరి ఛాతీ, ఆ తర్వాత పొత్తి. క్షణంలో, ఆ వ్యక్తి, అతని అవయవాలు, అయోమయం పూర్తిగా అదృశ్యమయ్యాయి – నిద్ర నుంచి లేచిన కలలా. అందుకు నేను భగ్యశక్తిని ఆలోచించి, అక్కడినుంచి వెళ్లే ప్రయత్నం చేశాను; ఒక ఒంటరి చోట, అదే విధంగా మరో వ్యక్తిని చూచాను. అతను కూడా తనను తానే బలంగా కొట్టుకుంటూ, తనను తానే పారిపోతున్నాడు. అతను బావిలో పడిపోతాడు, ఆ బావి నుంచి పైకి వచ్చి పరుగెత్తుతాడు; మళ్లీ పొదలో పడిపోతాడు, మళ్లీ ఆపదలో పారిపోతాడు. మళ్లీ, స్పష్టమైన, చల్లని అరణ్యంలో కొంతసేపు ప్రవేశించి, మళ్లీ కోపంతో, మళ్లీ ఆనందంతో, తనను తానే కొట్టుకుంటాడు. అతని విచిత్ర ప్రవర్తనను ఎక్కువ కాలం గమనించి, నేను చిరునవ్వుతో దగ్గరికి వెళ్లి, ప్రశ్నించాను. ఆ తరువాత, అతను ఏడ్చాడు, నవ్వాడు, అతని అవయవాలు చీలిపోయి, అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయాడు, ఇక కనిపించలేదు. మళ్లీ భగ్యశక్తిని ఆలోచించి, అక్కడినుంచి వెళ్లే ప్రయత్నం చేశాను; మరో ఒంటరి చోట, అదే విధంగా మరో వ్యక్తిని చూచాను. అతను కూడా తనను తానే కొట్టుకుంటూ, తనను తానే పారిపోతున్నాడు; పారిపోతూ, అతను పెద్ద, అంధకారపు బావిలో పడిపోయాడు. అక్కడ నేను చాలా కాలం అతని కోసం ఎదురుచూసాను, చివరకు ఆ మోసపోయిన వాడు బావి నుంచి బయటకు వచ్చాడు. తరువాత, నేను వెళ్లే ప్రయత్నం చేస్తున్నప్పుడు, అతను మళ్లీ అదే విధంగా, అదే ప్రవర్తనతో, అదే ప్రయత్నాలతో కనిపించాడు. మళ్లీ నేను త్వరగా దగ్గరికి వెళ్లి, అదే విధంగా మాట్లాడాను, కానీ, ఓ కమలనయనుడా, అతను ఏమాత్రం అర్థం చేసుకోలేదు. ఆ మూర్ఖుడు నాకు "నాకు ఏమీ తెలియదు – అహ్, దుష్ట, పాపబ్రాహ్మణా!" అని చెప్పి, తనలోనే మునిగిపోయాడు. ఆ మహా అరణ్యంలో తిరుగుతూ, నేను అలాంటి అనేక మందిని చూచాను, అందరూ తప్పు పనుల్లో నిమగ్నమై ఉన్నారు. కొంతమంది ప్రశ్నించినప్పుడు, కలలో అయోమయంగా వచ్చి, తర్వాత ప్రశాంతంగా మారారు; మరికొందరు నా మాటలను పట్టించుకోలేదు, నాయలు అరచినట్టు పట్టించుకోరు. కొంతమంది అంధకారపు బావిలో పడిపోయి, మళ్లీ పైకి రాలేదు; మరికొందరు అరటి చెట్ల పొదలో చిక్కుకుని, చాలా కాలం బయటకు రాలేదు. కొంతమంది కరంజా పొదల్లో అదృశ్యమై, ఎక్కడా స్థిరంగా ఉండలేదు; మరికొందరు దిక్కుతోక లేక తిరుగుతూ, ప్రయోజనం లేకుండా సంచరించేవారు. ఓ రఘువంశశ్రేష్ఠా, ఈ మహా అరణ్యం ఇంత విస్తృతంగా ఉంది, ఇప్పటికీ అక్కడ ప్రజలు ఈ విధంగా ఉంటారు. ఓ రామా, నీవు గృహస్థ జీవనంలో ఉండగా, ఆ అరణ్యాన్ని ఇక్కడ చూచావు; కానీ బాల్యంలో అర్థబోధ పరిపక్వత లేకపోవడం వల్ల, నీవు గుర్తు పెట్టుకోలేదు, ఓ రఘువంశజుడా. ఆ భయంకరమైన అరణ్యం, అనేక ప్రమాదాలతో నిండి, దట్టమైన చీకటితో నిండినది, జ్ఞానులు అక్కడికి వెళ్లరు; కానీ, మనస్సు మబ్బుగా ఉన్నవారు మాత్రమే అక్కడికి వెళ్తారు, పుష్పించే తోటలకు వెళ్లని వారిలా. అప్పుడు, ఓ బ్రాహ్మణా, ఆ మహా అరణ్యం ఏమిటి? నేను ఎప్పుడు, ఎలా చూచాను? అక్కడ ఉన్న వారు ఎవరు? వారు ఏం కోసం ప్రయత్నిస్తున్నారు?