బ్రహ్మన్ యొక్క ఉల్లాసతయైన చైతన్యం, ప్రశాంత సముద్రాన్ని పోలినది, సృజనశక్తిగా కంపించుతూ, మనస్సుగా మారి జీవుల జీవితాల్లో ప్రవేశిస్తుంది. ఈ మనస్సే క్రియ, మనస్సే వ్యక్తి జీవాత్మ; అదే ద్వారా శరీరం విస్తరించిపోతుంది. కాబట్టి, క్రియ మరియు కర్త వేర్వేరు కావు—వెన్నెలపొడి, నువ్వులనుబట్టి నూనె వేరుగా ఉండనట్టు, ఇవి కూడా వేరు కావు. కర్త మరియు క్రియ సర్వకాలంలో ఒకటే; అవి వేరు అని భావించడమంటే అవిద్య వల్ల కలిగే మాయ మాత్రమే. ఓ రామా! మనస్సు, క్రియలు—ఇవి రెండు వేరు అని అజ్ఞానులు మాత్రమే అనుకుంటారు; జ్ఞానులు మాత్రం, సముద్రానికి అలలకు తేడా లేదని గ్రహించే వారిలా, వీటిని ఒకటిగా చూస్తారు. ఈ రెండు—మనస్సు, క్రియ—ఒకటే అనే విషయాన్ని తెలుసుకో. పేర్లలో తేడా తప్ప, వాటి స్వరూపాన్ని గ్రహించడం కష్టం. మనస్సు స్వభావం క్రియే; అది పరమాత్మ నుండి పుష్పంలా పుట్టి, వాసనతో కూడిన అనేక రూపాలుగా వికసిస్తుంది. మనస్సు అనే కర్త, క్రియ—ఇవి పరమాత్మ నుండి ఎడతెగకుండా అలలవంటి విధంగా ఉద్భవిస్తాయి. జీవులు అని పిలవబడేవారు కూడా అలలే; అవి పుట్టి, మళ్లీ సముద్రంలో కలిసిపోతాయి. మనస్సు చేసే క్రియ మాత్రమే ఫలితాన్ని ఇస్తుంది; క్రియ మనస్సులోనే జనిస్తుంది, శరీరంలో కాదు. కాబట్టి, కర్త, క్రియ రెండూ మనస్సులోనే ఉంటాయి. ఎలాగయితే, కాంతితో అలంకరించబడిన అద్దం అందంగా మెరుస్తుందో, అలా బ్రహ్మజ్ఞానంతో స్పృశించబడిన మనస్సులో కర్తృత్వ భావన స్పష్టంగా వెలుగుతుంది. తెలుపు రంగు వస్త్రంలో ఉండేలా, కర్తృత్వ భావన కూడా 'జీవుడు' అనే పేరుతో మనస్సులో ఉంటుంది. చలిని లేకుండా మంచు ఉండదనుకో, అలాగే క్రియ లేకుండా మనస్సు ఉండదు. క్రమంగా నల్లదనం పోతే పొగ తొలగిపోతుందేమో, అలాగే కంపన రూపమైన క్రియ లయమైతే, మనస్సు కూడా లయమవుతుంది. క్రియ నాశనమే మనస్సు నాశనం; మనస్సు నాశనమే క్రియ లేమి. ఇది ముక్తులకు మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది, బద్ధులకు కాదు. ఎలా వేడి, అగ్ని విడిపోకుండా ఉంటాయో, అలాగే మనస్సు, క్రియలు కూడా విడిపోవు. ఒకటి లేకపోతే రెండూ లయమవుతాయి. మనస్సు ఎల్లప్పుడు కంపనల ఆట; క్రియ కూడా ఆ కంపనమే. కాబట్టి, ఓ రామా! మనస్సు, క్రియలు పరస్పరాధారంగా ఉన్నవి. మనస్సు అనేది ఊహ మాత్రమే; ఊహ స్వభావమే కంపనం. ఆ ఊహ రూపమే క్రియ, అంతా దాని ఫలితాన్నే వెంబడిస్తారు. ఓ బ్రహ్మన్! చైతన్యానికి కూడా సంకల్పం కలిగితే, స్థూలమైనదిగా మనస్సు ఎలా రూపుదిద్దుకుంటుందో, దాని స్వరూపాన్ని నాకు వివరించు. మనస్సు రూపం అనేది సంకల్పబలం కలిగి, అనంత స్వరూపమైన, సర్వశక్తిమంతమైన ఆత్మలోని భాగమే. మనస్సు స్వరూపం అజడ, చైతన్య మధ్య నిలిచి, రెండింటిని తాకిన ఆ సారమే. “నేను స్వప్రకాశమైన చైతన్యం కాదు, నేను దురదృష్టవంతుడిని” అనే భావన, ఎప్పుడూ కల్పనతో ముడిపడినదే, దాన్నే మనస్సు స్వరూపంగా తెలుసుకుంటారు. అచలంగా, సత్తా-అసత్తా మధ్య ప్రకాశించే, కల్పన వైపు మొగ్గు చూపే స్థితిని కూడా మనస్సు స్వరూపంగా భావిస్తారు. conceptualization రూపమైన క్రియశక్తి లేకుండా మనస్సు ఈ లోకంలో ఉత్పన్నం కాదు—గుణాలులేని వానికి గుణాలు లేనట్టు. వేడి, అగ్ని వేరుగా లేనట్టు, క్రియ-మనస్సు, ఆత్మ-మనస్సు కూడా వేరుగా ఉండవు. తన స్వభావంతో, క్రియల ద్వారా, సంకల్పశరీరంతో, అనేక విధాలుగా మనస్సు ప్రదర్శించబడుతుంది. ఎక్కడ ఏ వృత్తి నాటితే, అక్కడే అది ఫలిస్తుంది; ఎలాగైతే, ఒక లతను ఎక్కడ నాటితే అక్కడే అది పెరుగుతుందో, అలాగే. మనస్సు యొక్క కంపనమే క్రియ యొక్క విత్తనం, ఆ తర్వాత అనుభవం; వివిధ క్రియలు దాని శాఖలు, వృక్షానికి విభిన్న ఫలాల్లా. మనస్సు ఏదాన్ని వెంబడిస్తుందో, అవే ఇంద్రియాలు ఆ క్రియను పూర్తిచేస్తాయి; అందుకే, క్రియ అనేది మనస్సే. మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం, చిత్తం, క్రియ, ఊహ, సంచారం, వాసనలు, అవిద్య, ప్రయత్నం, స్మరణ—ఇవి అన్నీ, అలాగే, ఇంద్రియాలు, ప్రకృతి, మాయ, క్రియాశక్తి, ఇతరత్రా అనేక ధ్వని, రూపాల వర్ణన—ఇవి అన్నీ సంసార భ్రమకు కారణాలు. ఒక యాదృచ్ఛిక సంయోగం వల్ల, విస్తరణ ఆశ్చర్యాన్ని వదిలి, ఈ వివిధ మోడ్లు చైతన్యంలో, గ్రహ్యవిషయాల అనుసరణతో, ఉద్భవిస్తాయి. ఓ బ్రహ్మన్! ఈ వివిధ చైతన్య మోడ్లు, పరమచైతన్యానికి చెందినవి, కల్పితమైన ఈ విభిన్న వస్తువులు ఎలా స్థిరంగా నిలిచాయో చెప్పు. చైతన్యం, భావ స్వరూపమైనది, పూర్తిగా మలినమై, భావ రూపంగా ఉద్భవించినప్పుడు, దాన్నే మనస్సు స్థితి అంటారు. అది వస్తువులను పరిశీలిస్తూ స్థిరపడితే, దాన్నే బుద్ధి అంటారు. తప్పుద్యాస వల్ల, అది స్వయంగా సత్తా తీసుకుంటే, దాన్నే అహంకారం అంటారు—జననమరణానికి కారణం. పిల్లవాడిలా, ఒకదాన్ని వదిలి ఇంకొకదాన్ని పట్టుకుంటే, విచారణను పూర్తిగా వదిలితే, దాన్నే చిత్తం అంటారు. కంపన స్వభావమే క్రియ ఫలితాన్ని సూచిస్తే, దాన్నే క్రియ అంటారు. ఒకే పదార్థంపై స్థిరతను వదిలి, ఇక్కడ ఏదైనా ఆకాంక్షించబడితే, దాన్నే ఊహ అంటారు. పూర్వంలో చూసినదా, చూడని దా, లేదా సృష్టించినదా, లోపల ఆకాంక్షగా ఉంటే, దాన్నే స్మృతి అంటారు. అనుభవించిన వస్తువుల శక్తుల మధ్య, మిగిలిపోయినవి లోపల నిలిచిపోతే, దాన్నే శేషం అంటారు. ఇలా, పరమాత్మ స్వరూపమైన చైతన్యం నుండి ఉద్భవించి, మనస్సు—క్రియలతో, ఊహలతో, వాసనలతో, స్మృతులతో, అనేక రూపాల్లో సంసారాన్ని అనుభవిస్తూ, మళ్లీ ఆ పరమాత్మలో లయమవుతుంది.