ఈ సృష్టిలో మనం చూస్తున్న ‘నేను’, ‘నీవు’ అనే భావనలు, ప్రపంచం అన్న భావన—all these shine as one pure awareness. అవి మనసులో తేలికగా ప్రకాశిస్తున్న కాంతిలా, ఆ బోధనే అంతా నింపుతుంది. ఆ బోధ-ఆకాశంలో తన స్వరూపమైన శూన్యతే ఉంది; అక్కడ ద్వైతం, అద్వైతం, లేదా ఇతర తార్కిక భేదాలకూ స్థానం లేదు. ఓ బ్రహ్మన్, “నేను ప్రపంచమే” అనే మాయా భావన బయటి కారణం లేకుండానే ఎలా వచ్చిందో, దయచేసి మళ్ళీ వివరించు అని శిష్యుడు అడుగుతాడు. గురువు సమాధానమిస్తాడు: అనుభవాలు అన్నీ సమంగా అంతర్గతంగా ఉంటాయి కనుక, జన్మించని ఆ పరమాత్మే అన్నీ, అన్ని జీవులలోని ఒకే ఆత్మ. ‘అన్నీ’, ‘ఆది’ వంటి పదాల్లో సూచించబడే శక్తులన్నీ బ్రహ్మమే; వాటి రూపాలు, అర్థాలు కూడా బ్రహ్మనుంచే వేరుగా లేవు. బంగారం లేకుండా వడగళ్ళు ఉండలేనట్లే, నీరు లేకుండా అలలు ఉండలేనట్లే, ప్రభువు లేకుండా ప్రపంచం ఉండదు. ప్రభువు స్వరూపమే ప్రపంచం, కాని ప్రపంచ స్వరూపమే ప్రభువు కాదు. బంగారమే వడగళ్ళు, కానీ వడగళ్ళు బంగారం కావు. అనేక భాగాల కలయికతో వస్తువు రూపం ఏర్పడినట్లే, విభాగాలులేని ఆ చైతన్యం అన్నిటికీ మూలం. పరమాత్మలోని సూత్ష్మ తత్త్వాల జ్ఞానమే లోపల ప్రపంచంగా, ‘నేను’ భావనగా కనిపిస్తుంది. ఒక రాతిలో అనేక గీతలు వేసినట్లుగా, చైతన్య సముదాయంలో ప్రపంచం, ‘నేను’ అనే భావన వేరుగా కనిపించినా, వాస్తవానికి అవి వేరుకాదు. అలలు నీటిలో ఉండి, మరొక అల వల్ల కదిలే విధంగా, పరమాత్మలో సృష్టులు అంతర్గతంగా ఉంటాయి; వాటిలో వాస్తవ సృష్టి భావం లేదు. పరమాత్మ సృష్టిగా ఉండదు, సృష్టి పరమాత్మనుంచి వేరుగా ఉండదు—భాగాలు, సమస్తం వేరుగా లేనట్లే. చైతన్యరూపంలో, ఆకాశాన్ని గ్రహించడంలో, ఆకాశ సూత్ష్మతను మాత్రమే తెలుసుకోవచ్చు; గాలిలో కదలిక హృదయ స్వరూపాన్ని తెలియజేసినట్లుగా. అదే సమయంలో, ఆ సూత్ష్మ శబ్దాంశం చైతన్య మెరుపుగా, అంతరంగంగా నిశ్చలుడైనవానికి గ్రహించబడుతుంది—మనస్సులో తలపులా. అప్పుడు అది తన స్వరూపాన్ని తెలుసుకుంటుంది; గాలి తన లోపలి కదలికను తరణంగా తెలుసుకున్నట్లుగా. అదే సమయంలో, అది తన స్వరూపంగా, లోపలే ఉంటూ వెలుగులా ప్రకాశిస్తుంది. అలాగే, జన్మించనిది తన హృదయంలో స్థితమైన సూత్ష్మ స్వరూపాన్ని తెలుసుకుంటుంది; నీరు ద్రవత్వాన్ని పొందినట్లుగా. తదుపరి క్షణంలో, జన్మించనిది భూమిని తన మనస్సు స్వరూపంగా, సూత్ష్మ వాసనగా తెలుసుకుంటుంది; భూమి దృఢత్వంలా. ప్రతి క్షణం, నిమిషం, లవలో, అనుభూతులన్నీ చైతన్య ప్రకటనే; ఇదే సృష్టి ప్రవాహం నిరంతరం కొనసాగుతుంది. ఈ స్వరూపం నశించినప్పుడు, కలవరపడని బ్రహ్మం మాత్రమే మిగులుతుంది—పుట్టుక, మరణం లేని, కనిపించే దృష్టిలో స్థిరంగా ఉన్నది. మేల్కొన్నది ఎప్పుడూ దుఃఖరహితం; సృష్టి వచ్చినా అది మారదు. మేల్కొనని, సృష్టి రూపంగలదీ ఎప్పుడూ లయమవుతుంది. చైతన్య బ్రహ్మం తనను తాను ఎలా గ్రహిస్తుందో, అలా అన్నీ అనుభవిస్తుంది; ఎందుకంటే అది సర్వశక్తిమంతం. ఇది నిజమే, ఎందుకంటే జ్ఞాన లీలగా ఎప్పుడూ అనుభవించబడుతుంది; ఇది అబద్ధం కూడా, ఎందుకంటే ఇది కేవలం మనస్సు నిర్మితి, వర్ణనలకి అతీతం. గాలిలో కదలిక ఉన్నట్లే, సృష్టి పరమాత్మలో ఉంటుంది; అవాస్తవాన్ని అవాస్తవంగా, వాస్తవాన్ని వాస్తవంలా అనిపించేలా. వెలుగులోని కాంతిలో వేరొక ఆకారం వేరుగా లేని విధంగా, జగత్ మహిమ కూడా బ్రహ్మనుంచి వేరుగా లేదు. మట్టి గుంపులో రూపం చెక్కబడని విధంగా, కలపలో బొమ్మ వేరుగా లేని విధంగా, ముద్ద సిరాలో రంగులు వేరుగా కానట్లే, సృష్టులు పరమాత్మలోనే ఉంటాయి. బ్రహ్మ స్వరూపమే వాస్తవపు ఎడారిలో ప్రకాశిస్తుంది; మూడు లోకాలూ తాత్కాలికమైన, అసత్య మృగత్రిష్ణిక. బ్రహ్మ, ఆ చైతన్య స్వరూపమే, సృష్టి మూలమైన ఆత్మను కల్పిస్తుంది; కాని, తేడా లేకపోవడం వల్ల అది వేరుగా కల్పించబడదు—విత్తనంలో చెట్టు వేరుగా లేనట్లుగా. పాలలో తీపి, మిరియాలలో కారం, నీటిలో ద్రవత్వం, గాలిలో తరణం ఉన్నట్లే, సృష్టి కూడా వేరుగా కనిపించినా, పరమాత్మ స్వరూపంలోనే నిలిచి ఉంటుంది. ప్రపంచం అనేది బ్రహ్మ మణి ప్రకాశమే; అది కారణం లేకుండా, బ్రహ్మనుంచి వేరుగా లేదు. వాసనలు, మనస్సు, ప్రాణం—all these come from అనుభవం; అనుభవం లేకపోతే ఇవేవీ లేవు—అంటే వ్యక్తిత్వం అనుభవమే. ఎప్పుడూ ఏదీ ఉదయించదు, అస్తమించదు; అన్నీ శాంతమైన, జన్మలేని బ్రహ్మం—సూక్ష్మమైన, మృదువైన చైతన్యం. అతిసూక్ష్మ పరమాణువుని చుట్టూ, చైతన్య కారణంగా అనేక సృష్టులు కనిపిస్తాయి; ప్రతి పరమాణువులో ఇంకొన్ని పరమాణువులు—అవి లెక్కించడమే సాధ్యం కాదు. నీటిలో అలలు తమ శక్తితో దాగి, బయటపడినట్లే, మేల్కొనటం, స్వప్నం, సుషుప్తి—all abide within the individual. భోగాల పట్ల కొద్దిగా కూడా విరక్తి కలిగితే, శాస్త్రం ప్రకారం, పరమపదాన్ని పొందినట్టే. ఎక్కడ అనురాగం లేకపోతే, అక్కడే విముక్తి; ‘నేను’ అనే భావన లేనివాడు జననాన్ని అనుభవించడు. చైతన్యాన్ని పరమంగా, అపరంగా, జన్మలేని, రూపరహిత, నామరహిత, చలించేవాటికి, అచలితానికి ఆధారంగా తెలిసినవారు విజయులు. ఒక పరమ చైతన్యం ఉంది—అప్రకటితమైన, అద్వైతమైనది, నీటిలోని సూత్ష్మ రేఖలా; దీనివల్లే మూడు లోకాలు నిలుస్తున్నాయి. వాటి స్వరూపం అది ఉండకపోవచ్చు, ఉండకపోవచ్చు. ‘I’ అనే చైతన్యం, పద్మజుడు అయిన బ్రహ్మ మూలకారణం, తన స్వవిచిత్ర తత్త్వాలతో విశ్వాన్ని విస్తరించుతుంది; అంతరంగంలో, క్షణకాలంలో కూడా అనంతాన్ని అనుభవిస్తుంది—కాలాంతం వచ్చినట్లుగా. అలాగే, వేలాది యుగాలు కూడా, అత్యంత సూక్ష్మ పరమాణువుల విభాగాలలో, క్షణాల్లో పూర్తిగా వాస్తవంగా అనిపిస్తాయి.