ఒకసారి, మానవుడు తన జీవితాన్ని పరిశీలిస్తూ, తన మనస్సు, కుటుంబం, బంధువులు, భార్యలు, పిల్లలు—all ఇవన్నీ తన చుట్టూ ఒక పెద్ద జాలంలా విస్తరించి ఉన్నాయని గుర్తించాడు. కానీ ఆ జాలంలో అసలైన మంత్రతత్వం లేదు; ఇవన్నీ ‘అహం’ అనే దుర్మార్గ శత్రువిచేత ఏర్పడిన మాయ మాత్రమే. ‘‘నేను’’ అనే భావన పూర్తిగా నశించినప్పుడు, అదే క్షణంలో, అన్ని దుష్ట బాధలు, కష్టాలు కూడా పూర్తిగా తొలగిపోతాయి. ఆ ‘‘నేను’’ అనే సముద్రం శాంతంగా, ప్రశాంతంగా మారినప్పుడు, మనసును కమ్ముకున్న మాయా మబ్బులు కూడా క్రమంగా తొలగిపోతాయి. ఇలా అహంకారం నుండి విముక్తుడనై, కానీ ఇంకా అజ్ఞానం, దుఃఖంలోనే ఉండిపోయిన ఆ మనిషి, మహర్షిని ప్రార్థించాడు: ‘‘ఓ మునీంద్రా! నేను ఇప్పుడు అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టాను. అయినా, ఈ అజ్ఞానం, దుఃఖంలో చిక్కుకున్నాను. నాకు శ్రేయస్కరమైన మార్గాన్ని ఉపదేశించండి.’’ ‘‘నా ఆశ్రయం, నశ్వరమైన, లోపభూయిష్ఠమైన, పరమధర్మరహితమైన అంతర్మందిరంలో లేదు. ఓ మహర్షీ! నేను ఇంకా ఈ భయంకరమైన ‘అహం’ భావంలోనే ఉన్నాను. దయచేసి నాకు ఉపదేశించండి.’’ అతడు తన మనస్సును గురించి ఇలా చెప్పుకొచ్చాడు: ‘‘నా మనస్సు, ఎంత మంచిపనులు చేసినా, సద్బుద్ధులచే గౌరవింపబడినా, దోసిలా గాలిలో ఊగిపోతూ, స్థిరంగా ఉండదు. ఇది చాలా కలతతో, నిరర్థకంగా ఇటు అటు పరుగెడుతుంది; ఊహించని ఊరిలో ఉన్న గ్రామస్తుడిలా, నిరాశతో, దూరంగా వెళ్తుంది. ఎంత ధనం సంపాదించినా, ఎక్కడా తృప్తి పొందదు; నీళ్ళతో నిండని బుట్టిలా, లోపల ఎప్పుడూ ఖాళీగా ఉంటుంది. కోరికల వలలో చిక్కిన ఈ మనస్సు, కొంత తృప్తి కూడా పొందదు; మందలిపోయిన జింకలాగా, తన సమూహం లేక ఒంటరిగా ఉంటుంది. తరచూ అలలు లాంటి స్వభావంతో, బాధల వల్ల జీర్ణించిపోయిన నా మనస్సు, క్షణమైనా ప్రశాంతతను పొందదు. ఆలోచనల వల్ల కలత చెందిన నా మనస్సు, దశదిశలా పరుగెడుతుంది; అది మందర పర్వతం చేత కలకలపడిన సముద్రపు నీళ్లలా ఉప్పొంగిపోతోంది. ఈ మాయా మనస్సులోని అలలు, బుడగలు, మృగమృగాల వల్ల, నేను ఆ మహాసముద్రాన్ని నియంత్రించలేకపోతున్నాను. అనుభూతి ఆకాంక్షల కోసం పరితపిస్తూ, పడిపోవడాన్ని పట్టించుకోకుండా, నా మనస్సు జింక దూరంగా పరుగెడుతుంది. నా మనస్సు, ఎప్పుడూ చంచలంగా, విచ్ఛిన్నంగా ఉండి, సముద్రపు అలలు ఎప్పుడూ ఆగని విధంగా, ఎప్పుడూ కలతలోనే ఉంటుంది. అనేక ఆలోచనలతో కలత చెందిన నా మనస్సు, అనేక చోట్ల సంకల్పాన్ని కట్టిపడేస్తుంది; అది పంజరంలో బంధించబడిన సింహంలా. మాయా రథంపై ఎక్కిన నా మనస్సు, శరీరానికొచ్చే తాత్కాలిక ఆనందాన్ని దోచుకుంటుంది; అది నీటిలో నుంచి పాలను వేరు చేసే హంసలా. అంతులేని ఊహల్లో, చిన్న మంచం మీద దాచినట్లుగా, నా మనస్సు చలనం మేలుకోదు; అందువల్ల నేను బాధతో, కలతతో ఉన్నాను. అంతర్గతంగా గాఢంగా కట్టిన తృష్ణ వల్ల, ఓ బ్రహ్మన్, నేను మనస్సు చేత బంధించబడ్డాను; అది వలలో చిక్కిన పక్షిలా. కోపపు పొగ, ఆందోళన అగ్నిచెల్లెలో, ఓ మునీ, నా మనస్సు నన్ను ఎండిన గడ్డిలా కాల్చేస్తోంది. క్రూరమైన ఆకాంక్షలతో నడిపించబడుతూ, నేను మూర్ఖుడయ్యాను; అది శవాన్ని నక్క తినినట్లుగా, నా మనస్సు నన్ను భక్షిస్తోంది. చంచలమైన, జడమైన నా మనస్సుతో, అలల చేత ఊగిసలాడుతూ, నేను నదీ తీరంలో ఉన్న చెట్టును ప్రవాహం లాగే తీసుకెళ్లినట్లయ్యాను. నా ఖాళీ, చంచల మనస్సు నన్ను దూరంగా విసిరిపారేసింది; అది గాలి ఊపిరితో ఎగిరిపోయిన గడ్డి తంతులా. సర్వసాధారణంగా సంసారసముద్రాన్ని దాటి పోవాలని ప్రయత్నించినా, అపవిత్రమైన నా మనస్సు నన్ను అడ్డుకుంటోంది; అది వరదను ఆనుకునే ఆనికలాగా. పాతాళంలోకి దిగుతున్నదాన్ని మరోటి వెనక నుంచి బంధించినట్లుగా, నా మనస్సు నన్ను బంధించింది; అది బావిలో దూకిన దుంపను తాడుతో కట్టినట్లుగా. తప్పుడు ఊహలతో, పదేపదే తర్కంతో పదునైన నా మనస్సు, నన్ను పిశాచం పిల్లవాడిని పట్టుకున్నట్లుగా పట్టేసింది. ఓ బ్రహ్మన్, ఇది అగ్నికంటే వేడిగా ఉంది; పర్వతాన్ని దాటి పోవడంలా కష్టంగా ఉంది; వజ్రంలా కఠినంగా ఉంది; ఆమనస్సును నియంత్రించటం చాలా కష్టమైనది. మనస్సు కర్మవస్తువులపై పక్షిలా పడి, వెంటనే ఆటపాటలపై పిల్లలాగా దూరిపోతుంది. ఓ తండ్రి, నా మనస్సు, సహజంగా మూర్ఖమైనదైనా, చంచలంగా, పాములతో నిండిన సముద్రంలా, నన్ను దూరంగా తీసుకెళ్తోంది. ఓ మహాత్మా, మహాసముద్రాలను త్రాగడం, సుమేరు పర్వతాన్ని దాటి పోవడం, అగ్ని తినడం—ఇవి కూడా మనస్సును జయించడంలా కష్టం కాదు. మనస్సే అన్నిటికీ కారణం; అది ఉన్నప్పుడు మూడు లోకాలు ఉంటాయి; అది లయమైతే, లోకమూ లయమవుతుంది. అందువల్ల దానిని జాగ్రత్తగా పరిగణించాలి. మనస్సు నుంచే వందలాది ఆనందాలు, దుఃఖాలు పుట్టుకొస్తాయి; అది సస్యశ్యామల భూమిలో అడవి పుట్టినట్లుగా. వివేకంతో మనస్సు చిరుగుదలైతే, ఇవన్నీ తగ్గిపోతాయని నేను భావిస్తున్నాను. అన్ని గుణాలను జయించాలనే ఆశను గొప్పగా కట్టిపడేసిన చోట, మనస్సు అనే శత్రువును జయించడానికి నేను ఇక్కడ వచ్చాను. అంతర్గత కలత పోయిన తర్వాత, నేను గొప్ప, నిష్క్రియ, అపవిత్రమైన అదృష్టంలో ఆనందించను; అది చంద్రునికి మేఘాల సముదాయంలా. చైతన్యాకాశంలో, అంతరంధకార రాత్రిలో, దోషపక్షుల వంతెనలుగా, నిరంతర తృష్ణ తిరుగుతుంది. అంతర్గతంగా తపించిన బాధ వల్ల, నేను ఆందోళనతో ఎండిన మట్టిలా ఎండిపోతున్నాను. నా మనస్సు అనే మహావనంలో, మాయాంధకారంతో నిండిన చోట, ఆశారాక్షసుడు మత్తులో, ఖాళీలో ఉల్లాసంగా నాట్యం చేస్తాడు. రజోగుణమయమైన మబ్బు, బంగారు కాంతులతో మెరిసిపోతూ, నా ఆందోళన అశోకపుష్పాల సమూహంలా వికసిస్తోంది. ఇంతటి అంతర్గత కలత చాలు! ఈ తృష్ణా—అన్ని సంకల్పాలను మింగేస్తూ, విషపు ఆనందంతో, సముద్రపు అలలా ఉప్పొంగిపోతోంది. శరీరరూప పర్వతం నుంచి ప్రవహించే నదిలా, ఈ తృష్ణా నది శక్తివంతమైన అలలతో ఉప్పొంగిపోతూ, ఎన్నో రూపాలతో ప్రవహిస్తోంది. దాని వేగాన్ని నియంత్రించాలనుకుంటే, అది తుపానులోని ఎండిన గడ్డిలా అయిపోతుంది; నా మనస్సు, చాటకపక్షిలా, అపవిత్రమైన ఆలోచనలతో ఎక్కడికో ఎగిరిపోతుంది. ఏ మంచి గుణాన్ని పొందాలని ప్రయత్నించినా, తృష్ణ దానిని కత్తిరిస్తుంది; అది ఎలుక వీణా తంతిని కోసినట్లుగా.’’ ఇలా ఆ మానవుడు, తన మనస్సు స్వభావాన్ని, దాని అల్లికలను, తన బాధలను, ఆశలను, తృష్ణను, మహర్షికి వర్ణిస్తూ, ఉపశమనం కోసం ప్రార్థించాడు.