శత్రు సేనలు ఆకస్మాత్తుగా గ్రామాలపై దాడిచేశాయి. మన ఇంటి మహనీయ స్త్రీలు, వారి జుట్టు విరిగిపోయి, భయంతో విలపిస్తూ, శత్రువుల చేతిలో పట్టుబడి తీసుకెళ్లబడ్డారు. ఆ దృశ్యం, మత్స్యకారులు నెమళ్లను పట్టుకొని తీసుకెళ్తున్నట్లుగా కనిపించింది. ఈ విధమైన విపత్తు, తన శాఖల్ని విస్తరించుకుంటూ, మనల్ని చుట్టుముట్టింది. ఇలాంటి భయంకరమైన పరిస్థితి నుంచి మనలను రక్షించగలదీ దేవతా శక్తి మాత్రమే. ఈ దుర్వార్తను విని, చూసిన నేను, ఓ దేవతా, యుద్ధానికి బయలుదేరుతున్నాను. నాకు క్షమించు—ఎందుకంటే నా భార్య నీ పద్మపాదాల వద్ద తేనెటీగలాంటిది. ఇలా చెప్పి, రాజు కోపంతో మనస్సు కలవరపడి, తలుపు తెరిచి బయటికెళ్లాడు. అతడు, మదమైన ఏనుగు అడవిని ఉలికిపాటుగా చేసి వెళ్లిన తర్వాత గుహ నుంచి బయటకు వస్తున్న సింహంలా కనిపించాడు. అప్పుడు, లీల తనను తాను చూసింది—అంటే, తన రూపంతో సమానమైన మరొక లీలను ఎదురుగా దర్శించింది. అది అద్దంలో ప్రతిబింబం వచ్చినట్టు అందంగా కనిపించింది. "దేవతా! ఇది ఏమిటి? నేను ఇక్కడ ఇలా ఎందుకు నిలబడి ఉన్నాను? ముందుగా నేను వేరే చోట ఉన్నాను, ఇప్పుడు ఇక్కడ ఇలా ఎలా ఉన్నాను?" అని లీల ప్రశ్నించింది. దానికి సమాధానంగా, "అక్కడ ఉన్న మంత్రులు, పౌరులు, సైనికులు, రథాలు—ఇక్కడ కూడా అవే ఉన్నట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి. దేవతా! ఇక్కడ కూడా వీరు ఎలా ఉన్నారు? వీరు లోపల, బయట కూడా, అద్దంలో ప్రతిబింబాల్లా చైతన్యంతో ఉన్నారా?" అని అడిగింది. దేవత ఇలా వివరించింది: "మనస్సులో చైతన్యం ఎలా ఉద్భవిస్తుందో, అదే క్షణంలో అనుభూతి వస్తుంది. మనస్సు లోపల ఉన్న విషయాన్ని ఎలా స్వీకరిస్తుందో, అదే విధంగా చైతన్యం కూడా ఆ రూపాన్ని స్వీకరిస్తుంది. మనలో ఏ ఆలోచన కలుగుతుందో, అదే జ్ఞాపకాన్ని విస్తరిస్తుంది. అదే క్షణంలో, ఆ ఆలోచనకు అనుగుణంగా ఒక లోకం అక్కడ ప్రత్యక్షమవుతుంది. బాహ్యంగా స్థలం, కాలం విస్తరించడమూ లేదు, వస్తువుల వల్ల భిన్నత్వం రావడమూ లేదు; మనకు బయట కనిపించేది అంతా లోపలే ఉంది—ఇది కలలో వస్తువులు ఎలా ఉంటాయో అలానే. మనస్సులో నిర్మించబడినది, కలలో ఊహించిన నగరం ఎలా ఉంటుందో, అదే ఇక్కడ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఇది అలవాటుతో 'బాహ్య'మని పిలవబడుతుంది. నీ భర్త ఆ నగరంలో మరణించినప్పుడు అతనికి ఉన్న స్థితి, అదే స్థితి ఇక్కడ కూడా ఆ వస్తువుకి వచ్చింది. ఈ సేవకులు అక్కడివారితో వేరు—even though వారు ఒకేలా కనిపించవచ్చు. ఇవన్నీ ఈ వ్యక్తి ఊహలోని రూపాలే, కలలో సైన్యాలు ఎలా కనిపిస్తాయో అలానే. ఏది అనుభవంలో నిరంతరంగా, సర్వవస్తువుల స్వరూపంగా ఉన్నదో—దానిలో అసత్యం ఎలా ఉంటుంది? లేదా, తర్వాత క్షణంలో అది నశించిపోతే అది నిజమైన పదార్థం కాదు; అందువల్ల ఇది అంతా అలాగే—ఇందులో నిరాకరణకు స్థానం లేదు. కల నిజానికి, మేలులో అసత్యం; మేలులో కల అసత్యం. జననంలో మరణం అసత్యం, మరణంలో జననం అసత్యం. అన్వేషణ సూక్ష్మత, అనుభూతి స్వరూపం వల్ల, ఓ సుందరివి, ఇది లేదు అని చెప్పలేం, ఉంది అని చెప్పలేం—ఇది మాయగా మాత్రమే కనిపిస్తుంది. మహాకల్పాంతంలో అయినా, నేడు అయినా, వేరే యుగంలో అయినా, ఎప్పుడూ నశించని బ్రహ్మమే నిజమైనది; అదే జగత్తు. దానిలో, సృష్టి అనే మాయలు ఆకాశంలో రేణువులు తేలిపోతున్నట్లుగా కదులుతున్నట్టు కనిపిస్తాయి, కానీ వాస్తవానికి కదలవు. ఎలా సముద్రంలో అలలు వచ్చి పోతాయో, అలాగే ఈ సృష్టులు పరబ్రహ్మలో పుట్టి, లయమవుతాయి—పెద్ద గాలిలో ధూళి ఎలా చల్లరాలుతుందో అలాగే. అందువల్ల, మాయ ద్వారా ఏర్పడిన ఈ 'అహం' భావం అసత్యమే; మిరేజ్ నీటిపై, సృష్టి బూడిదపై ఆధారపడటం వంటిది. అక్కడ వేరే మాయలు లేవు; అవే పరమస్థితి. మబ్బులో యక్షులు కనిపించినట్టు, నిజానికి అక్కడ చీకటే ఉంది, యక్షులు లేరు. అందువల్ల, జననం, మరణం, మాయ, ఆకాశం, 'నేను', 'నీవు', ఇవన్నీ—మహాప్రళయానంతరం మిగిలేది ఏదైతే ఉందో, అదే సత్యం. కనబడేది నిజంగా నిజం కాదు, అసత్యం కూడా కాదు; అది రెండూ కావచ్చు, లేకపోతే, బ్రహ్మమే అలానే కనిపిస్తుంది. ఆకాశంలోని సూక్ష్మ అణువులోనైనా, పదార్థపు పరమాణువులోనైనా, జీవాత్మ ఈ లోకాన్ని తన స్వరూపంగా అనుభవిస్తుంది. ఎలా అగ్ని తన స్వభావమైన వేడిని తెలుసుకుంటుందో, అలాగే శుద్ధచైతన్యం ఈ లోకాన్ని తన స్వరూపంగా గ్రహిస్తుంది. సూర్యకాంతిలో ఇంట్లో రేణువులు ఎలా తేలిపోతాయో, అలాగే ఈ విశ్వాలు పరమాకాశంలో రేణువుల్లా ఉన్నాయి. కంపనం వాయువులో, పరిమళం గాలిలో, చల్లదనం ఆకాశంలో ఉండేలా, విశ్వం పరమాత్మలో రూపరహితంగా ఉంది. సత్తా, అసత్తా, పట్టు, విడుపు, స్థూలం, సూక్ష్మం, చలనం, నిశ్చలత—ఇవన్నీ లక్షణాల్లా కనిపించినా, వాస్తవానికి అవన్నీ విభాగరహిత బ్రహ్మంలోనే ఉన్నాయి. చెట్టు శాఖలు దాని ఆకారానికి ఎలా అవసరమో, అలాగే అవన్నీ నీ స్వరూపంతో ఏకత్వంగా చూడాలి. ఈ జగత్తు, మన స్వభావ పరంపర నుంచి ఉద్భవిస్తుంది; ఇది శూన్యమే, 'జగత్' అనే పదార్థార్థాలన్నీ బ్రహ్మంలోనే నిల్వ ఉంటాయి. ఇది నిజం కాదు, అసత్యం కాదు—పాముని బరువులో సర్ప భ్రమ లాంటిది; అసత్యంగా అనుభూతి చెందేదాన్ని పరిశీలనతో నిజమా, అసత్యమా అంటారు. పరమకారణాన్ని తెలిసినవాడు, జీవనాన్ని అనుభూతి చేసినట్టు సత్త్వాన్ని గ్రహిస్తాడు; దాన్ని మాత్రమే అనుభవించి, స్పష్టంగా జీవనానుభూతిని పొందుతాడు. ఇది నిజమైనదా, అసత్యమైనదా అన్నదానితో సంబంధం లేకుండా, విశ్వం ఆకాశంలో ప్రత్యక్షమై, జీవాత్మను తన అనుభవాలతో రంగరిస్తుంది. ఈ అనుభవాల్లో కొన్ని గత అనుభవాలవు, కొన్ని కొత్తవి, కొన్ని సమానంగా, మరికొన్ని అసమానంగా ఉంటాయి. ఎక్కడో, ఎప్పుడో, ఆ అనుభవాలు కొన్ని సమానంగా, కొన్ని అసమానంగా ఉంటాయి; జీవాత్మాకాశంలో అనుభవాలు నిజమైనవిగా, లేదా అసత్యమైనవిగా కదులుతుంటాయి. ఆ కుటుంబాలు, ఆ సంప్రదాయాలు, ఆ జన్మలు, ఆ సంకల్పాలు—అవి నీ బుద్ధిలో మంత్రులు, పౌరులుగా మారతాయి. అవన్నీ స్వరూపంలో స్థిరంగా, పూర్తిగా తృప్తిగా ఉంటాయి; స్థలం, కాలానికి సంబంధించిన కర్మలతో ప్రభావితమవ్వకుండా, చైతన్య స్వరూప ప్రకాశంలో నిలిచి ఉంటాయి. ఎలా ఆకాశంలో ఉన్న రాజదర్పణంలో ప్రతిబింబం కనిపిస్తుందో, అలాగే చైతన్య ప్రకాశంలో సత్య ప్రతిబింబం ఉద్భవిస్తుంది.