అయ్యో తండ్రీ! యువస్థితిలోని నాజూకైన గడ్డిపెరుగులోనే మరణానికి కారణాలు దాగి ఉన్నాయి. అవి వీరుని అగ్నిచేత మంటపట్టిన పొడి ఆకుపెట్టెల్లా మండిపోతున్నాయి. పొగతో నిండిన, పైకి పైకి తిరుగుతూ పరుగెత్తే పొగనది వేగంగా ముందుకు పోతున్నదని నేను చూస్తున్నాను. ఆకాశగంగ కూడా పొగతో నిండిపోయి ఉప్పొంగుతోంది. అగ్నిలో మండుతున్న దుంగలతో పొగనది పైకి ఎగసిపోతుంటే, దివ్యజనులు దాన్ని చూసి అంధులవుతున్నారు. ఆ పొగలో మంటచిమ్మే తారలు, బుడగలు కనిపిస్తున్నాయి. ఇక్కడ ఈ ఇంట్లో తల్లి, తండ్రి, సోదరుడు, అల్లుడు, కుమారుడు, కుమార్తె – అందరూ అగ్నిలో కాలిపోయారు. ఇప్పుడు మిగిలినవారిని కూడా ఆ మంటలు మింగేందుకు ఉత్సాహపడుతున్నాయి. అయ్యో! అయ్యో! అయ్యో! ఈ నిప్పుల ఇంటిని వెంటనే విడిచి వెళ్ళండి ప్రభూ! ఇది కూలిపోబోతుంది, అది మేరు శిఖరం కూలిపోతున్నట్టు. అహా! బాణాలు, రాళ్లు, కత్తులు, భుజాలు, ఖడ్గాలు — ఇవన్నీ మంటలతో నిండిన పొగమేఘాల్లోకి, ప్రాణాల్ని లెక్కచేయని పురుగులు అగ్నిలోకి దూసుకెళ్లినట్టు, ప్రవేశిస్తున్నాయి. వాతావరణంలోని గాలులన్నీ ఆకాశంలో మండుతున్న అగ్నిలో కలిసిపోతున్నాయి; అది సముద్రపు అలలు భయంకరమైన అగ్నిజ్వాలలో కలిసిపోవడంలా. అగ్నిజ్వాలా నాలుకల చివరల్లో గొప్ప మేఘాలు పొగతో నిండిపోతున్నాయి, సరస్సులు ఎండిపోతున్నాయి, అది కామమందు మండిపోతున్న హృదయాల్లా. చెట్ల వరుసలు మండిపోతూ, కోపంగా, ఏనుగుల దెబ్బలకు నేలకొరిగిపోతున్నాయి; తిన్నవాళ్లు చెట్లు కొడుతుంటే, కొమ్మలు విరిగిపడుతున్న శబ్దం మారుమోగుతోంది. ఇంటి చెట్లు, పువ్వులు, పండ్లతో పరిమళించి ఉండేవి, ఇప్పుడు కాలిపోగా, శూన్యంగా మారిపోయాయి; అది అన్నీ కోల్పోయిన గృహస్తుల్లా. తల్లిదండ్రుల్లేని పిల్లలు చీకటిలో తిరుగుతూ, గోడలు కూలిపడటంతో వీధుల్లో కొట్టబడి నాశనం అవుతున్నారు. అంధుల చేత పట్టుబడిన ఏనుగులు యుద్ధ మధ్యలో భయంకరంగా అరుస్తున్నాయి; వాటి శరీరాలపై నిప్పు చినుకులు, ఎర్రబడ్డ బొగ్గులు పడుతూ ఉన్నాయి. ఒక రాయి, ఖడ్గంతో చీలిపడి, భుజంలో కూరుకుపోయి, వజ్రాయుధంలా ఒక మనిషిపై పడింది. ఆవులు, గుర్రాలు, మేకలు, ఒంటెలు, కుక్కలు, నక్కలు – ఇక్కడ యుద్ధం ఎంత భయంకరంగా ఉందో! మార్గాలు మూసేసి, అయోమయంగా యుద్ధాన్ని మొదలుపెట్టినవారు దీనికి కారణం. జ్వలించు మంటల గాలులతో, మండుతున్న వస్త్రాల మ్రోగుతో, మహిళలు అరుస్తూ బయటికి రావడం, వారు నేలపై కమలాలతో అలంకరించబడినట్టుగా కనిపిస్తున్నారు. ఆడవారి జుట్టు మీద మంటల నాలుకలు లాక్కుంటూ, అవి అశోకపువ్వుల్లా, ఏనుగులు సర్పాలతో ఆడుకుంటున్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి. నాజూకైన మంట గడ్డి పై విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, మృగనయన స్త్రీల కనురెప్పల వరకు చేరింది. కాలిపోతున్నా, ఒక పురుషుడు తన భార్యను వదిలిపెట్టకుండా అక్కడే ఉంటాడు; జీవుల బంధనాల్ని చీల్చడం ఎంత కష్టం! ఏనుగు మండుతున్న చెట్లను బలంగా విరగదీస్తూ, కోపంతో, ఎండిపోయిన కమలాలతో నిండిన చెరువును తన సొండతో కలుపుతోంది. పొగ మేఘాల స్థాయికి చేరి, వెదజల్లే మెరుపులతో, అగ్నిబాణాల వర్షాన్ని కురిపిస్తోంది. పొగ, మెరుపులతో, చుట్టూ తిరుగుతూ, ఆకాశంలో రత్నాల గుట్టలా పేరుకుపోయింది. ఆకాశం మంటల తలదన్ను ప్రకాశంతో, కుంకుమరేఖలు వేసినట్టు, మరణోత్సవానికి సంకేతంగా, నాశనానికి సూచనగా వెలుగుతోంది. అయ్యో! ఎంత భయంకరమైన, అన్యాయమైన శత్రుత్వమిది! ధర్మం లేని ఈ యుద్ధంలో గొప్ప రాజులు కూడా, శక్తివంతమైన యోధుల చేత శస్త్రాలతో చంపబడ్డారు. పూలహారాలు, అలంకారాలు విడిపడి, పూలు చెల్లాచెదురుగా, రాజమార్గాల్లో నడిచిన స్త్రీలు, వారి వస్త్రాలు పాక్షికంగా కాలిపొయి, వక్షోజాలు, ఛాతీపై బూడిద పడిపోయింది. వారి నడుములు, నితంబాలు వస్త్రాలు జారిపోతూ కనిపిస్తున్నాయి; రత్నబ్రాస్లెట్లు చేతుల నుంచి నేలపై పడిపోతున్నాయి; శరీరాలు భూమివైపు వంగిపోతున్నాయి. హారాలు, ముత్యాల దండలు తెగిపోయి చెల్లాచెదురయ్యాయి; కొన్ని భాగాలు వెలిసిపోతూ, కొన్ని దాగి ఉండగా, వారి వక్షోజాలు, నితంబాలు, పక్కలు బంగారు కాంతితో మెరిసిపోతున్నాయి. యుద్ధ ఘోషను, గిడుగు అరుపులు మింగేస్తున్నాయి; బాణాలతో గాయపడి, రక్తస్రావంతో, స్పృహ కోల్పోయిన వారు నేలపై పడి ఉన్నారు. వారి వస్త్రాలు కన్నీళ్లు, రక్తం, మట్టితో తడిచిపోయాయి; చేతులు మరొకరిని ఆశ్రయిస్తూ, సైనికులు వారిని తీసుకెళుతున్నారు. కష్టంతో నిండిన కళ్ళతో, “ఇప్పుడు మమ్మల్ని ఎవరు రక్షిస్తారు?” అన్నట్టు, సైనికులు కన్నీళ్ల వర్షంలా విలపిస్తున్నారు. వారి తొడలు కమలదండలవంటి మృదువైనవి, మెరిసే పాదసరణలు, క్రిస్టల్లా వస్త్రాలు, ఆకాశంలో వికసిస్తున్న కమలాల్లా కనిపిస్తున్నారు. పూలు, వస్త్రాలు, అలంకారాలు, లేపనాలు చెల్లాచెదురుగా, ముఖాలు అసూయతో వ్యాకులంగా, జుట్టు వణికిపోతూ, రాజకుమార్తెలు, మనోహరమైన సౌందర్యపు ఉల్లాసపు దండతో మథింపబడుతున్న కామసాగరంలా, వెలువడినట్టుగా కనిపించారు. ఇంతలో, యువతతో మత్తెక్కిన రాణి, పద్మంలోకి లక్ష్మి ప్రవేశించినట్టు, రాజప్రాసాదంలోకి ప్రవేశించింది. ఆమె పూలహారాలు, వస్త్రాలు చెల్లాచెదురుగా, లతామాల తుడిపాటి తెగిపడి ముడిపడిపోయింది; స్నేహితురాళ్ళు, సేవకులతో కలిసి, భయంతో నిండిపోయింది. ఆమె ముఖం చంద్రుడిలా, అవయవాలు మచ్చలేకుండా, వక్షోజాలు భయంతో ఊపిరాడక, పండ్లా మెరిసే పళ్లతో, ఆకాశరూపిణిలా నిలబడి ఉంది. అప్పుడు ఆమె సహచరుల్లో ఒకరు, వృత్రాసురునితో యుద్ధంలో ఉత్సాహపడిన అప్సరసలు ఇంద్రునికి చెప్పినట్టు, రాజుని వద్దకు సమాచారం తీసుకెళ్లింది. “ప్రభూ! రాణి మాతోపాటు, అంతఃపురాలనుండి పారిపోతూ, మీ ఆశ్రయాన్ని కోరుతూ వచ్చింది. గాలిలో ఊగే లతవృక్షం వృక్షాన్ని ఆశ్రయించినట్టు. రాజమహిళలను బలమైన, ఆయుధపుటాలతో ఉన్న దొంగలు పట్టుకున్నారు; అది మహాసముద్ర తీరం వద్ద అలల వలలో చిక్కిన లతల్లా. అంతఃపురాధిపతులందర్ని, ఆకస్మికంగా దాడి చేసిన శత్రువులు, అడవిచెట్లను తుపాను కూల్చినట్టు నాశనం చేశారు. మన నగరాన్ని, వర్షపు రాత్రి వరద నీరు ఊహించని విధంగా పొంగిపొర్లినట్టు, అన్యులు ఆక్రమించారు. మన నగరాన్ని శత్రుసైనికులు పెద్ద సంఖ్యలో ఆక్రమించారు; వారి అగ్నిజ్వాలలు పొగతో కవచంలా గర్జిస్తూ, మంటలు పదునైన అంచులతో ఊగిపోతున్నాయి.