ఆ కాలంలో యుద్ధరంగం భయానకంగా మారింది. ఆకాశమంతా ఎగురుతున్న బాణాలతో నిండిపోయింది, అరణ్యం అగ్నికి ఆహుతయినట్లుగా కనిపించింది. భూమిపై అగ్నికణాల గుట్టలు ఎక్కడికక్కడ కుప్పలుగా వ్యాపించి, పక్కపక్కన ఉన్న ఇళ్ల వరుసలను కాల్చేసాయి. యుద్ధంలో గజరాజుల బలానికి ప్రతిఘటించలేక వీరులు పడిపోయారు; దొంగలు పారిపోతుండగా, వారి మార్గాల్లో అపారమైన సంపద చెల్లాచెదురుగా పడిపోగా, వారిని నడుమ నరికి వేయబడిన దృశ్యాలు భయంకరంగా కనిపించాయి. అగ్నికణాల వర్షం కురుస్తుండగా, పురుషులు, మహిళలు హాహాకారాలు చేస్తూ పరుగులు తీశారు. దహనమయ్యే మంటలో చెక్కల మోగుడు శబ్దం ప్రతిధ్వనిస్తూ, అగ్నినిపాతం అన్నింటినీ మింగేస్తోంది. ఆకాశమంతా రథచక్రాల సందడి, వందలాది సూర్యుల తేజస్సుతో నిండిపోయింది; భూమంతా మండుతున్న బొగ్గుల కట్టలతో కప్పబడింది. మంటల్లో మగ్గుతున్న దుండపాళ్ల మోగుడు శబ్దం వీణా నాదంలా అనిపించింది; కాలుతున్న మంటల్లో ఏనుగులు సహా జంతువుల అరుపులు దిక్కుతెగిపోతున్నాయి. రాజులు, రాణులు, పెద్దలు తినే ఆహారం కూడా పళ్లెంలోనే అగ్నికి ఆహుతయింది; మంటలు దారిలో ఎదురయ్యే ప్రతిదాన్ని తినేస్తూ ముందుకు సాగాయి. ఇళ్లన్నీ అగ్నికీటకాల మోగుడు, గర్జనతో ప్రతిధ్వనించాయి; మంటలు పెట్రోలుతో మంట పెరిగినట్లు, ఎన్నో జీవుల ఆహారాన్ని మింగేందుకు తహతహలాడాయి. అప్పుడు రాజు విదురథుడు తన సైనికుల అరుపులు వినిపించాయి; వారు మంటల్లో కాలిపోతూ, పరుగెత్తుతూ, విధ్వంసాన్ని చూస్తూ విలపించారు. "అయ్యో! పిచ్చికాలువంటి గాలి పై నుంచి మంటపట్టు దుంపలు, ఇళ్ల పైకప్పులనుంచి, చెట్లనుంచి జారిపడుతున్నాయి; ఖడ్గాల మోగుడు మధ్యలో అగ్నికీలలు చిమ్ముతున్నాయి. అయ్యో! మంచులా చల్లగా ఉండే ఖడ్గపు అంచులు ఏనుగుల శరీరాల్లో పాతుకుపోయాయి; మహనీయుల మనసుల్లో జ్ఞానవాక్యాలు నిలిచినట్లు. అయ్యో తండ్రీ! మరణకారణాలు, యవ్వనపు మృదువైన గడ్డి మధ్య దాగి, వీరుడి మంటలో పూడిపోయిన ఎండిన ఆకుల వలె మండిపోతున్నాయి. పొగ పెద్ద వంపులతో పైకి ఎగసిపోతూ, ఆకాశ గంగా పొగతో నిండినట్లు పరుగెడుతోంది. ఆ పొగనది మండుతున్న దుంపలతో పొంగిపొంగి దేవతలకు కనబడకుండా చేస్తోంది; అందులో మంటకణాలు, బుడగలు మెరుస్తున్నాయి. ఒక ఇంట్లో తల్లి, తండ్రి, అన్న, అల్లుడు, కుమారుడు, కుమార్తె—all అగ్నికి ఆహుతయ్యారు; మిగతావారిని మంట మింగేందుకు ఎదురుచూస్తోంది. అయ్యో! త్వరగా ఈ మంటల ఇంటినుంచి బయటకు పో, ఇది వెంటనే కూలిపోతుంది; మేరు శిఖరం కూలినట్లే." "ఓహ్! బాణాలు, రాళ్లు, కత్తులు, జావలిన్లు—all అగ్ని పొగతో నిండిన మేఘాల్లో చిమ్ముతున్నాయి; చిమ్మటి పురుగు మంటలో దూకినట్లు. గాలులు అంతా ఆకాశంలో మండుతున్న అగ్నిలో కలిసిపోతున్నాయి; సముద్రపు అలలు అగ్నిజ్వాలలో కలిసినట్లుగా. పెద్ద మేఘాలు అగ్నిజ్వాలల చివర పొగతో నిండిపోతున్నాయి; సరస్సులు ఎండిపోతున్నాయి, కామాగ్నిలో పడి హృదయాలు ఎండిపోయినట్లుగా." "చెట్ల వరుసలు మండిపోతూ, కోపంతో ఉన్నట్లు, ఏనుగుల దెబ్బలకు నేలకొరిగాయి; తినిపట్టి, విరిగిపడిన కొమ్మల శబ్దం దిక్కుతెగిపోతుంది. ఇంటి చెట్లు ముందున పూలు, పండ్ల సుగంధాలతో నిండగా, ఇప్పుడు కాలిపోయి, ఖాళీగా, అన్నీ కోల్పోయిన గృహస్థుల్లా కనిపిస్తున్నాయి. తల్లి, తండ్రిలేని పిల్లలు చీకటిలో తడబడుతూ, గోడలు కూలిపోతూ వీధుల్లో నలిగిపోతున్నారు." "ఏనుగులు, చుట్టూ ఉన్న అంధులకు తరిమివేయబడి, యుద్ధంలో గర్జిస్తూ, వారి మీద పడుతున్న అగ్నికణాలతో, బొగ్గులతో భారంగా మారాయి. కత్తితో చీలిన రాయి, భుజంపై బలంగా పడి, యంత్రం నుంచి వజ్రం పడినట్లు ఒక మనిషిపై పడింది. ఆవులు, గుర్రాలు, ఎద్దులు, ఒంటెలు, కుక్కలు, కోయోతులు—ఇక్కడ యుద్ధం ఎంత భయంకరంగా ఉంది! దారులను అడ్డగించిన వారు మొదలు పెట్టిన ఈ కలహంలో." "కాలుతున్న వస్త్రాల మోగుడు, మండుతున్న మంటల గాలులతో, మహిళలు విలపిస్తూ ముందుకు సాగారు; వారు నేలపై పూలు పూసుకున్నట్లు కనిపించారు. ఆ మహిళల జుట్టుపై అగ్నిజ్వాలలు తాకుతూ, అవి అశోకపుష్పాల్లా మెరుస్తున్నాయి; ఏనుగులు పాములతో ఆడుకున్నట్లుగా. మృదువైన మంట, గడ్డి పైన విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, హరిణీ కన్నుల మహిళల కళ్ల దాకా చేరింది." "ఒక మనిషి కాలిపోతున్నా, తన భార్యను వదిలిపెట్టకుండా అక్కడే ఉంటున్నాడు; జీవులకు మమకారపు బంధాలు ఎంత బలంగా ఉంటాయో చూడండి. కోపంతో ఉన్న ఏనుగు మండుతున్న చెట్లను విరుగొడుతూ, ఎండిపోయిన కమలాలతో నిండిన చెరువును తన సున్నంతో కలిపింది. పొగ మేఘాల వరకు చేరి, దాని వెదురు మెరుపులతో, మండుతున్న అగ్నిబాణాల వర్షాన్ని కురిపిస్తోంది." "పొగ, మెరుపులు చిమ్ముతూ, గోపురాల్లా ఆకాశంలో నిలిచిపోయింది; ఆకాశంలో రత్నాల గుట్టలా మెరిసిపోతోంది. అగ్నిజ్వాలల తలపులు ఆకాశాన్ని పసుపు రంగుతో అలంకరించాయి; అది మరణోత్సవానికి సూచికగా ఉంది. అయ్యో! ఈ శత్రుత్వం ఎంత భయంకరంగా, అన్యాయంగా ఉంది! ధర్మం లేని ఈ యుద్ధంలో గొప్ప రాజులు కూడా శక్తివంతులైన యోధుల చేతిలో పడిపోతున్నారు." "మహిళలు పూల హారాలు, అలంకారాలు సడలిపోయి, పువ్వులు చెల్లాచెదురుగా పడిపోయాయి; వారు రాజమార్గాల్లో అలంకరించబడినవారు, ఇప్పుడు అగ్నిలో వారి వస్త్రాలు అర్ధాంతరంగా కాలిపోయి, వారి వక్షోజాలు, ఛాతీపై బూడిద పడిపోయింది. వారి నడుం, పడవలు వస్త్రాలు జారిపోతూ బయటపడగా, మణిబంధాలు చేతుల నుంచి నేలపై పడిపోతున్నాయి; వారి శరీరం భూమివైపు వంగిపోతోంది." "హారాలు, ముత్యాల దండలు తెగిపడి చెల్లాచెదురుగా పడిపోయాయి; వారి వక్షోజాలు, నడుం, పక్కలపై ఉన్న బంగారు కాంతి—కొన్ని కనిపిస్తూ, కొన్ని మరుగున—ప్రభలిస్తోంది. యుద్ధ ఘోషను గద్దల గర్జనలు మింగేస్తున్నాయి; బాణాలతో గాయపడి రక్తపాతం అయినవారు, స్పృహ కోల్పోయి నేలపై పడిపోయారు." "వారి వస్త్రాలు కన్నీళ్లు, రక్తం, మట్టితో తడిసిపోయాయి; వారి భుజాలు, ఇతరుల భుజాలపై ఆనుకుని, సైనికులు వారిని తోడుకుంటూ వెళ్తున్నారు. వారి కళ్లలో ఆందోళన, 'ఇప్పుడు మనల్ని ఎవరు కాపాడతారు?' అనే ప్రశ్న కనిపిస్తుంది; వారి కన్నీళ్లు ఆకాశంలో పూల వర్షంలా జారిపోతున్నాయి." "కమలపు కాండంలా మృదువైన తొడలు, ముద్దైన పాదబంధాలు, క్రిస్టల్ వలె నిర్మలమైన వస్త్రాలతో, ఆ మహిళలు ఆకాశంలో వికసించిన కమలాల్లా కనిపిస్తున్నారు." ఈ విధంగా, అగ్ని, యుద్ధం, శోకం, మమకారం, విధ్వంసం అన్నీ కలిసిన ఆ దృశ్యం, భయంకరంగా, విషాదంగా, మనసును కలచివేసేలా ఆకాశాన్ని, భూమిని, ప్రజల మనసులను కప్పేసింది.