ఒకసారి, ఓ మహర్షికి ముందు ఒక జ్ఞానార్థి తన మనోవ్యథను వర్ణిస్తూ ఇలా చెప్పాడు. ‘‘ఈ సంసారమనే అదృశ్యమైన, దుర్గమమైన గుహలో, అజ్ఞానమనే ఘనమైన అరణ్యంలో, మనం చిక్కుకున్నాం. ఇది మహా మోహరూపమైన గజసేనను కూడా ముంచెత్తే వింధ్య పర్వతాల అడవి వంటిది. పుణ్యకర్మల పద్మానికి ఇది రాత్రిలా, దుఃఖాల ఉడుతలికి చంద్రికలా, సత్యదృష్టి దీపానికి బలమైన తుఫాను, అలలతో ఉప్పొంగే నదిలా మారుతుంది. ఇది మేఘాల సందేహాల పర్వత మార్గం, నిరాశను పెంచే విషం, అనుమానాల పొలం, దుష్కర్మలకు లోనైనవారి కోసం త్రోసుకునే గోతిలా ఉంది. వైరాగ్య లతలకు మంచు, వక్రీకరణల గుడ్లగూబలకు రాత్రి, వివేక చంద్రునికి రాహు నోరు, దయ పద్మానికి చంద్రకాంతి వంటిది. ఇది ఇంద్రధనుస్సు లాగా రంగుల హరివిల్లు, మెరుపులా చంచలమైనది, ఉద్భవించి నశించిపోయే అలసత్వానికి ఆశ్రయం. ఇది స్థిరత లేని, ఆనందం లేని, నక్కల మధ్య నక్కలా, భయంకరమైన మరీచిక, వేరుపాటు, తపనలకు కారణమవుతుంది. ఒక అలలా, క్షణికంగా రూపాన్ని ధరించి, నిలకడ లేకుండా, దీపజ్యోతి లాంటి చలనాలతో, గమనించరాని విధంగా కదులుతుంది. సింహి లాగా ఉగ్రంగా, యుద్ధం కోసం తహతహలాడుతూ, ఏనుగు రాజును కూల్చివేసేలా, పదునైన కత్తిలా, చల్లని, కఠినంగా, హింసాత్మక సంకల్పాలతో నిలిచి ఉంటుంది. ఇతరుల వల్ల ఆమె సంకల్పం కదిలిపోదు, క్రూరమైన అధిపతిలా అహంభావంతో ఉప్పొంగి ఉంటుంది. ఈ దురదృష్టంలో దుఃఖం తప్ప ఆనందం ఏమీ కనిపించదు. చీకటి శత్రువు తలుపు దాటి ధన్యుడు వెళ్లిపోతే, అదృష్టం తిరిగి వస్తుంది. కానీ సిగ్గు లేకుండా, చెడ్డవారికి ఆశ్రయంగా మళ్లీ ప్రవేశిస్తుంది. ఆకర్షణీయంగా మనస్సును లాక్కుంటుంది, కానీ దురాశావంతులకు మాత్రమే లభిస్తుంది; క్షణంలోనే విచ్ఛిన్నమవుతుంది. పాము గూటిలో పుట్టినదైన అదృష్టం, పువ్వుల లతలా గోతిలోంచి పైకి వస్తుంది. ఈ జీవితం ఆకులో తుళ్లగా వేలాడే నీటి బొట్టిలా నాజూకుగా ఉంది. పిచ్చివాడిలా శరీరాన్ని వదిలి అకస్మాత్తుగా పోయిపోతుంది. ఇంద్రియార్థాలపై ఆసక్తి, కామవిషంతో అలసిపోయిన, పాక్కు వివేకం లేని వారికి జీవితం కేవలం శ్రమకు మూలమవుతుంది. కానీ, తెలిసినదాన్ని తెలుసుకున్నవారు, పరిమితి లేని స్థితిలో విశ్రాంతి పొందినవారు, భావాభావాలతో సమానంగా ఉన్నవారు జీవితం ద్వారా ఆనందాన్ని పొందుతారు. మా వంటి పరిమిత రూపాలవారు, స్థిరమైన సంకల్పంతో ఉన్నవారు, మునీశ్వరా! ఈ సంసార మేఘాల మెరుపుల్లో ఈ జీవితం మనకు సంతృప్తిని ఇవ్వదు. గాలి బంధించవచ్చు, ఆకాశాన్ని పంచవచ్చు, అలలను నేయవచ్చు; కానీ జీవితం మీద నమ్మకం పెట్టడం అసాధ్యం. జీవితం శరదృతువులో మేఘాల వలె క్షణభంగురమైనది, దీపజ్వాల వలె అసక్తిగా, అల వలె చంచలంగా ఉంటుంది. నేను ప్రయత్నించవచ్చు – అలలో చంద్రుని ప్రతిబింబాన్ని పట్టుకోవడానికి, మేఘంలో మెరుపు పుంజాన్ని అందుకోవడానికి; కానీ, ఇప్పటికే పోతున్న జీవితం పట్టుకోవడం అసాధ్యం. చంచలమైన మనస్సుతో, నిస్సారమైన జీవనాన్ని వెంబడించేవాడు, అవివేకి తనలోనే దుఃఖాన్ని వెతుకుతుంటాడు, అది గాడిద ముల్లలో ఉన్న కుర్ర పిల్ల వలె. సృష్టి సముద్రంలో, సంసారపు నురుగు పైకి, క్రిందకి పోతుంటుంది. రాజా! శరీర రూప లతలో జీవితం రుచి నాకు ఇష్టం లేదు. ఏది పొందదగినదో, ఒకసారి పొందితే ఇక దుఃఖం లేని స్థితి కలిగిస్తుందో, అదే పరమ సంతృప్తి స్థితి; అదే నిజమైన జీవితం. చెట్లు జీవిస్తాయి, జంతువులు, పక్షులు కూడా; కానీ, ఆలోచనలతోనే బ్రతికే మనస్సు లేనివాడే నిజంగా జీవిస్తాడు. ఈ లోకంలో ధర్మబద్ధంగా జీవించేవారే నిజంగా జన్మించినవారు; మిగిలినవారు జన్మించనివారే, వారిని గాడిదలుగా తెలుసుకో. వివేకం లేనివారికి శాస్త్రం భారంగా ఉంటుంది, రాగవశులైనవారికి జ్ఞానం భారంగా ఉంటుంది, చంచల మనస్సు భారంగా ఉంటుంది, ఆత్మ జ్ఞానం లేనివారికి శరీరం భారంగా ఉంటుంది. రూపం, ఆయువు, మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం, కర్మ—all are burdens for fools, just as a load for the bearer, and all bring suffering. నిశ్చలంగా లేని మనస్సు, అపదలకు ముఖ్య నివాసం; ఆయువు వ్యాధులకు పటిష్టమైన స్థానం, అనారోగ్య పక్షులకు గూడు. ప్రతి రోజు అలసటను పారద్రోలుతూ, నిస్సిమంగా, మెల్లగా, పుట్టుక గోతిని కాలం తవ్వుతూ ఉంటుంది, గుర్రపు సమాధి తవ్వినట్లు. శరీరం ఉగ్ర వ్యాధులతో, లోపల నిండిన తాపంతో, అరణ్య గాలి విషసర్పాలచే తినబడినట్లు క్షీణిస్తుంది. దురదృష్టకరమైన, చిన్నదైన, అయినా లోపల నివసించే దుఃఖాలతో ఇది లాగబడుతుంది, పురాతన చెట్టు పల్లెదండలచే తినబడినట్లు. మరణం, ఎప్పుడూ గర్వంతో ఉబ్బిన ఎలుకను పామిలా గమనిస్తూ, దానిని తినడానికి సిద్ధంగా ఉంటుంది. ఆహారం మహా ఆకలిచేత తినబడినట్లు, వృద్ధాప్యంతో కూడిన గర్వభరితమైన, శూన్యమైన, బలహీనమైన శరీరం మెల్లగా నశించిపోతుంది. కొద్ది రోజుల్లో, యవ్వనం తన ఆకర్షణను పోగొట్టుకుని, మంచి వారు చెడ్డవారిని వదిలినట్లు వదిలిపెడుతుంది. రూపాన్ని, వినాశనానికి స్నేహితుడైన, వృద్ధాప్యానికి మిత్రుడైన మరణం ఎప్పుడూ కోరుకుంటుంది, పక్షిని వేటగాడు పట్టుకోవాలనుకునేలా. ఈ జీవితం, స్థిరత లేని, వృద్ధాప్యంతో ఆనందాన్ని కోల్పోయినది, మేధావి, సాధారణుడి చేతా ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టబడుతుంది. ఈ లోకంలో, జీవితం లాంటిది నైతికత లేని, మరణం ఎప్పుడూ పట్టుకునే ఇతరదేమీ లేదు. మాయా వృథాగా కలుగుతుంది, వృథాగా పెరుగుతుంది. ఈ అసత్యమైన, మాయా అహంకారానికి నాకు భయం. ఇది జయించలేని శత్రువు. అహంకారమే అన్ని దోషాలకు నిలయం, దురదృష్టాన్ని కలిగిస్తుంది, అనేక సంసార రూపాలను కలుగజేస్తుంది. అహంకారమే దురదృష్టానికి, వ్యాధులకు మూలం; ప్రయత్నమూ అహంకారమే వల్ల. అహంకారమే మహా మాయ. ఆ ప్రాచీనమైన, పరమ శత్రువైన అహంకారాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, నేను తిండి తినను, నీరు తాగను, సుఖాలు అనుభవించడమే కాదు, మునీశ్వరా! ఈ సంసారపు దీర్ఘమైన, మాయా బంధాన్ని అహంకారమే వేశాడు, వేటగాడు ఉచ్చును వేసినట్లు. సంభవించే అన్ని దీర్ఘ, కఠిన, మహా దుఃఖాలు అహంకారంలో నుండే జన్మిస్తాయి; అవి ఖదిర వృక్షపు ఆకుల్లా మాయమైపోతాయి.’’ ఇలా ఆ జ్ఞానార్థి తన మనోవేదన, సంసార జీవనపు చంచలత్వాన్ని, దుఃఖాన్ని, అహంకారపు భయాన్ని మహర్షికి వివరించాడు.