పురాతన అరణ్యాలు, వాటిలో నివసించే జంతువులతో కూడి, ఆ ఘోరమైన యుద్ధబలానికి తాళలేక, బలహీనమైన దారం లాగ విరిగిపడిపోయాయి. ప్రజల గుంపులు రథాలపై పడిపోగా, వాటి చక్రాలు నిటారుగా నిలిచుండగా, యోధుల తలలు మట్టిలో పాతుకుపోయినట్టుగా, మరొకసారి పైకి లేచినట్టుగా, మేఘాలు అరణ్య పర్వతాలపై పడినట్టు కనిపించాయి. సాల, తాళపత్ర వృక్షాలతో నిండిన దట్టమైన అరణ్యానికి చేరుకున్న వారందరూ, అక్కడ జనసమూహంగా మారి, చేతులు తెగిపోతూ, పైకి లేచిన వృక్షశిఖరాల మధ్య ఉల్లాసంతో నడిచారు. మేరు పర్వతంలోని ఉద్యానవనాలలో, యవ్వనంతో మత్తెక్కిన సుందరీమహిళలు, పరాక్రమశాలి వీరుల సంరక్షణలో ఆనందంగా విహరించాయి. ఆ యోధుల అరణ్యం, యుద్ధఘోషలతో ప్రకాశిస్తూ, శత్రువుల చేతిలో పూర్తిగా ఆక్రమించబడినప్పుడు, ప్రళయాగ్నిలా మండింది. కొందరు యోధులు, హుణులు మరియు రాక్షసులు ఆయుధాలు లాక్కొని, శత్రువులను చంపి, కార్ణ, దశార్ణ ప్రాంతాలకు పక్షుల్లా పారిపోయారు. काशి యోధులు, తజిక సంయుక్త సైన్య బలానికి, వారి స్వరం విచ్ఛిన్నమై, కాంతి నశించి, పొడిగిపోయిన వాగులోని కమలాలా వాడిపోయారు. బాణాలు, కత్తులు, శూలాలు, గదల వలయాలతో చుట్టుముట్టబడి, వారు పారిపోయి, కర్కోటక నరకంలో పడిపోయారు. కురుక్షేత్ర యోధులు, యోధుల వేషంలో ఉన్న తపస్వుల చేత చుట్టుముట్టబడి, దుష్టుల చేత ధర్మం ఎలా ఓడిపోతుందో అలా, బలహీనులయ్యారు. ద్రావిడులు, వటవృక్షవాసుల తలలను బాణాలతో తీసి, కమలాలను పీకి వేయించినట్టు, వేగంగా పారిపోయారు. సరస్వతి, ఆదిత్యులు మొదటి నుండి చివరి వరకు విజయాన్ని సాధించినట్టు, వారు కూడా పండితులు వాదవివాదాలలో అపరాజితులుగా నిలిచినట్టు, నిశ్చింతగా ఉన్నారు. ద్వారాలు, విరిగిన భాగాల గుట్టలు, చిన్న చిన్న గుట్టలతో మూసివేయబడ్డాయి. అద్భుతమైన ప్రకాశం, ఇంధనం లేని అగ్నిలా, మసకబారిపోయింది. ఇంత ఘనమైన సంగటనను ఎంతవరకు వివరించగలం? నాలుకలు అలసిపోయి, ద్రవమై ఊపిరాడని స్థితిలో ఉన్నప్పుడు, వాసుకి సర్పుడే అయినా ఈ యుద్ధ క్షేత్ర మహిమను పూర్తిగా వివరించలేడు. ఇలా, ఉక్కిరిబిక్కిరైన యుద్ధములో, భయంకర వీరులు, కలకలతో, మొదటి నుండి చివరి వరకు, ఎలాంటి నియమాలు లేకుండా, ఘోరమైన శబ్దాలతో పోరాడారు. కొందరు రాళ్ళ వానలో పడిపోతూ, లేచి, మళ్ళీ పడిపోతున్నారు; ఆయుధాల వానతో కలుషితమైన నదుల్లో, కలకలతో విరిగిపడిన కమలాల మధ్య పోరాటం సాగింది. వారు పరస్పరం, ఆకాశంలో ఫలాలతో, అగ్రభాగాలతో, అగ్నికణాలతో పోరాడుతూ, దూరంగా బాణాల నదుల్లో పడిపడుతున్నారు. తెగిన తలలు, పాదాలు, చక్రాలతో కూడిన తరంగాలతో, ఆయుధాల ప్రవాహాలు, మందాకినీ నదుల సమూహాలతో సముద్రాన్ని నింపాయి. యుద్ధ ద్వారాల వద్ద, గాలి ఆరబోసిన ఆయుధాల ధూళి మేఘాలతో, సిద్ధుల శరీరాలను బాధిస్తూ, కోతులు, తాబేళ్ళకు దుఃఖాన్ని కలిగిస్తూ, పోరాటం సాగింది. పరాక్రమంతో మధురమైన రూపాన్ని ధరించిన ఒక వీరుడు, ఆయుధాల దెబ్బలకు అలసిపోయి, తన కాంతిలో భాగం కోల్పోయాడు. అశ్వాలు అలసిపోయి, ముఖ్యమైన ఆయుధాలు విరిగిపోవడంతో, సైన్యాల కాంతి, సూర్యునితో పాటు, మసకబారిపోయింది. ఆ సమయంలో సైన్యాధిపతులు, మంత్రులతో చర్చించి, పరస్పరంగా దూతలను పంపి, "యుద్ధం ముగించుదాం" అని సందేశమిచ్చారు. అనంతరం, అలసటతో, బాణాలు, ఆయుధాలు బలహీనంగా ప్రయోగిస్తూ, అందరూ ఆ సమయానికే యుద్ధాన్ని ఆపాలని ఒప్పుకున్నారు. ఆ తరువాత, సైన్యాల చివర, ఎత్తైన పతాకాల కింద, గొప్ప రథాల మధ్య, ఒక అచంచల వీరుడు ఒంటరిగా నిలబడి, ఆకాశంలో దీర్ఘ చంద్రకాంతిలా, చుట్టూ కనిపించేలా, వస్త్రాన్ని ఊపుతూ, "యుద్ధం ఆపండి" అని సంకేతమిచ్చాడు. అప్పుడు, డప్పులు ఆగిపోయాయి, వాటి ప్రతిధ్వనులు అన్ని దిక్కులలో నశించిపోయాయి. అది మహాప్రళయాంతంలో తామర చెరువు లోని అలలు నిశ్శబ్దమై పోయినట్లుగా. ఆకాశంలో వ్యాపించిన బాణాల, ఆయుధాల ప్రవాహాలు, శరదృతువు నదుల్లా, క్రమంగా ఆగిపోయాయి. యోధుల చేతుల కదలికలు, భూకంపం చివరలో వృక్షాలు కంపించడంలా, గాలివాన ఆగిన తరువాత సముద్రపు అలలు నెమ్మదించడంలా, తగ్గిపోయాయి. రెండు సైన్యాలు, ప్రళయసాగరపు ఒడ్డునుంచి నీరు వెనక్కి వెళ్లినట్టు, యుద్ధభూమిని విడిచి వెళ్ళసాగాయి. సైన్యం, మందర పర్వతాన్ని మథించిన పాలసముద్రంలా కలతచెందినది, కానీ నెమ్మదిగా శాంతిలో నిలిచిపోయింది. కొంతసేపటికి యుద్ధభూమి పూర్తిగా ఖాళీగా, భయానకంగా, మరణపు ఖడ్గపు పొట్టలా మారింది. ఆగస్త్యుడు సముద్రాన్ని త్రాగినట్టు, అది శూన్యంగా కనిపించింది. అది మృతదేహాల గుట్టలతో నిండి, రక్తనదులు ప్రవహించగా, పక్షులు, నక్కలు అరుస్తూ, దెయ్యాల అడవి వంటి భయానకంగా మారింది. విరిగిన తలలు, పాదాలు, చక్రాల తరంగాలతో, రక్త ప్రవాహం, గాయపడినవారి అరుపులతో, సహాయంకోరే వారి కేకలతో, ప్రాణాలు కాపాడుకునే ప్రయత్నాలతో, ఘోరంగా గర్జించింది. మృతులు, అర్ధమృతుల గుట్టల నుండి రక్తప్రవాహాలు పారుతూ, భయానక దృశ్యంగా మారింది. బ్రతికిన వారి మీద పడిన మృతదేహాల కదలిక, భయాన్ని కలిగించింది. మేఘఖండాలు, ఏనుగుల గుట్టలపై, మృతదేహాలపై విశ్రమించగా, విరిగిన రథాలు, గొప్ప గొడుగుల అడవి లాగా కనిపించాయి. ఒక విశాలమైన రక్తనది, రథాలు, ఏనుగులను కొట్టుకుపోతూ, బాణాలు, కత్తులు, గదలు, ఖడ్గాలు నిండిన ప్రవాహంగా పారింది. నేలపై, పడిపోయిన కవచాలు, పతాకాల చివర భాగాలు, కవచాలు, మృతదేహాలు, పతాకాలు, చామరాలు, వస్త్రాల గుట్టల క్రింద మరుగునపడ్డాయి. గాలి, దట్టమైన బాణమంచులు, విరిగిన విల్లుల మధ్య ఊదుతూ, మృతుల నాయకులు బాణాల గుట్టలపై, కవచాల సమూహాలపై పడుకుని నిద్రించారని అనిపించింది. యుద్ధభూమి, కిరీటాలు, హారాలు, వంకయలు, మెరుస్తున్న చక్రాలు, విల్లు, బాణాలు, మరియు నక్కలు, కోతులు, పక్షులు లాగుతున్న పేగుల తాడులతో నిండిపోయింది. కొంతమంది బ్రతికినవారి పళ్ళు కరచడం, మట్టిలో మునిగిన రక్తంలో బ్రతకడానికి పోరాడుతున్నవారి కేకలతో యుద్ధభూమి మారుమోగింది. నాణేలు, శంఖాల గుట్టలు చెల్లాచెదురుగా పడిపోయాయి. వందల కొద్దీ తెగిన తలల నుండి కన్నులు బయటికి పొంగిపోతున్నాయి. భయానకమైన రక్తనదులు, చేతులు, దుంగలు కొట్టుకుపోతూ ప్రవహించాయి. ఇలా, ఆ ఘోర యుద్ధభూమి, వీరుల త్యాగంతో, రక్తపు నదులతో, మృతదేహాల గుట్టలతో, శాంతి నిశ్శబ్దంలో నిలిచిపోయింది.