మనుషులు, తాము తెలియకుండానే, ఊపిరి అనే గాలుల చేత నడిపించబడుతూ, గాలి ఊదే రాళ్లలోని రంధ్రాల వలె వ్యర్థంగా శబ్దం చేస్తూ జీవిస్తున్నారు. ఈ ఆత్మలోతమైన ఆలోచన నన్ను బాధిస్తోంది—ఈ బాధ ఎప్పుడు తీరుతుంది? ఇది లోపల మండిపోతున్న అగ్నిలో కాలిపోయిన ఓ వృద్ధ వృక్షంలా ఉంది. ప్రపంచిక జీవితం కలిగించే బాధ వల్ల నా హృదయం రాయి వలె మూసుకుపోయినా, నేను ఏడవను; ఎందుకంటే నా కన్నీళ్లు, నా వారిని చూసి కలిగే భయంతో ఆగిపోతున్నాయి. నా ముఖం శూన్యంగా ఉంది, నా క్రియలు అర్థంలేని వేటల్లా ఉన్నాయి, నా కన్నీళ్లు ఎండిపోయాయి, భావనలేమిగా మారాయి; ఈ ఒంటరితనంలో, నా హృదయంలో నివసించే వివేకమే నన్ను నిశ్శబ్దంగా పరిశీలిస్తోంది. నా మనసు గతంలో ఉన్న సత్యాసత్య స్థితిని గుర్తుచేసుకుంటే, నేను ఎంతగానో అయోమయానికి లోనవుతాను—ధనవంతుడైనవాడు, ఎలాంటి లోటు లేకపోయినా, ప్రపంచపు ఆలోచనలతో కలవరపడినట్టుగా. ఈ సంపద, విడిపోవడానికే అంకితమై, మనసును మోసం చేసి, సద్గుణాలను నాశనం చేస్తూ, దుఃఖపు వలయాన్ని కలిగిస్తుంది. ఎన్నో ఆందోళనలు కలిగించే ఈ ధనం నాకు ఆనందాన్ని ఇవ్వదు; భార్యలు, ఇల్లువంటి వాటిని సంపాదించినా, అవి భయంకరమైన ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే ఉరులా అనిపిస్తాయి. ఓ మహర్షీ, ఎన్నో లోపాలు, ఎంత సున్నితమైన కారణాలపై మనిషి మనస్సు నిరంతరం ఆలోచిస్తూ, అడవి ఏనుగును గొలుసుతో కట్టినట్టు, నా మనస్సు కూడా బంధించబడింది. ప్రతి క్షణం, ప్రతి దిశలో, అంధకార రాత్రిలో, ఇంద్రియాలనే తెలివైన దొంగలు, వివేకాన్ని దోచే నైపుణ్యంతో ప్రపంచంలో సంచరిస్తారు; ఓ జ్ఞానులు, ఈ యుద్ధంలో నిజమైన వీరులు మనలో ఎవరు? ఈ అదృష్టం, ఓ మహర్షీ, ప్రపంచంలో ఆటవిడుపు కోసం ఏర్పడింది; కానీ నిజానికి, అది అయోమయాన్ని తెచ్చిపెట్టడమే కాక, దురదృష్టానికి మూలం. వర్షాకాలంలో నది ఉప్పొంగే అలల వలె, మాంద్యమైన మనస్సు కూడా అనేక అంతరంగిక ఉద్వేగాలతో ఉప్పొంగుతుంది. దాని స్వభావంలో అనేక అలలు, అనేక కాంక్షలు, కల్పనలు కలగలిపి ఉద్భవిస్తాయి, నదిలోని ప్రవాహాల వలె. ఈ దురదృష్టవంతమైన మనస్సు ఒకచోట నిలవదు; పిచ్చివాడిలా, ఏదో ఒకచోటికి పరుగులు తీస్తుంది. దాన్ని తాకినప్పుడల్లా లోపల మండే తపన కలుగుతుంది; చివరికి, దీపపు పొగ బూడిదగా మారినట్టు, అది తనను తానే నాశనం చేసుకుంటుంది. సద్గుణదోషాలను విచారించకుండా, అది సమీపంలో ఉన్నదానికే అంధంగా ఆపేక్ష చూపుతుంది, రాజును చూసి మూర్ఖుడైన మంత్రి ఆకర్షితుడయ్యే విధంగా. వివిధ క్రియల ద్వారా అది మరింత విస్తరించిపోతుంది, పాముపాము విషం పాలలో కలిసిపోతున్నట్టు. ధనసంపద కలిగినపుడు, మిత్రులకు, పరాయివారికీ మంచిగా, మంచు తాకినట్టుగా ఉండే వ్యక్తి కూడా, ఆ సంపద వల్ల హృదయం కఠినంగా మారిపోతాడు; మబ్బు తుఫాను మంచును గట్టిగా మార్చినట్టు. జ్ఞానులు, ధైర్యవంతులు, కృతజ్ఞులు, సుసంస్కృతులు, మృదువులు—వీరు రత్నాలపై మట్టిపెట్టి మలినమైనట్టు, ధనసంపద వల్ల మలినమవుతారు. ఓ ప్రభూ, సంపద ఆనందాన్ని ఇవ్వదు; అది కేవలం దుఃఖానికి దారితీస్తుంది. అది రహస్యంగా నాశనాన్ని కలిగిస్తుంది, విషం మరణాన్ని తెచ్చినట్టు. మూడు రకాల మనుషులు అరుదుగా ఉంటారు—ధనవంతుడైనా వంశపారంపర్యానికి అలజడి కలిగించని వాడు, ధైర్యవంతుడైనా గర్వపడని వాడు, నిష్పక్షపాతుడూ శక్తివంతుడూ అయిన వాడు. ఇది బాధపడేవారికి ప్రమాదకరమైన, ఘనమైన గుహ; మోహమునకు లోనైన ఏనుగులకు విండ్య పర్వతాల్లోని అటవీ ప్రదేశం. ఇది సత్కర్మ పుష్పాల రాత్రి, దుఃఖపు కమలానికి చంద్రిక, నిజమైన దృష్టికి తుపాను, అలలతో ఉప్పొంగే నది. ఇది అయోమయపు మేఘాల కొండ మార్గం, నిరాశను పెంచే విషం, అనుమానాల పొలం, దుష్ట భోగాలకు పతన గోత్రం. ఇది వైరాగ్య లతలకు మంచు, వికృతి పక్షులకు రాత్రి, వివేక చంద్రునికి రాహు నోరు, దయ కమలానికి చంద్రిక. ఇది రంగురంగుల వర్ణాలతో ఆకర్షణీయమైన వర్ధిల్లే ఇంద్రధనుస్సు వలె, మెరుపులా చంచలంగా, నాశనానికి కారణమై, మాంద్యానికి ఆశ్రయం. ఇది స్థిరత లేని, ఆనందం లేని, మంగూస్ మధ్య మంగూస్ వలె; వంచనతో కూడిన మాయాజాలం, వేరుపాటుని కలిగించే మిరాజ్. ఒకే రూపంలో క్షణకాలం నిలబడే అల వలె; దీపపు జ్వాల వలె ఎప్పుడూ కదిలే ఆమె స్వభావాన్ని గ్రహించడం చాలా కష్టం. సింహిని వలె, యుద్ధానికి సిద్ధంగా, ఏనుగు రాజును పడగొట్టేలా ఉగ్రంగా, పదునైన ఖడ్గంలా, చల్లదనంగా, తన ఉద్దేశాల్లో తీక్షణంగా సంచరిస్తుంది. ఇతరుల వల్ల దురుద్దేశ్యం చెదరదు; దుర్మార్గపు పాలకుడి గర్వంతో ఉప్పొంగి, ఈ దురదృష్టంలో దుఃఖం తప్ప ఆనందం కనిపించదు. అంధకారపు శత్రువిచేత త్రోసివేయబడినా, అదృష్టం తిరిగి వస్తుంది; దురదృష్టవశాత్తూ, ఆమెలో సిగ్గు ఉండదు, దుష్టులకు ఆశ్రయంగా మారుతుంది. ఆకర్షణీయంగా ఉండి, మనస్సు చర్యను ఆకర్షించగలిగినా, కేవలం దుర్లభులకు మాత్రమే లభిస్తుంది; క్షణంలోనే విరిగిపోతుంది. పాముల వంశంలో పుట్టిన ఈ అదృష్టం, పుష్పలత వలె గోత్రం నుంచి పైకి వస్తుంది. జీవితం, ఆకుపచ్చ ఆకుపై వేలాడే నీటి బొట్టు వలె, ఒక్కసారిగా శరీరాన్ని విడిచిపెడుతుంది, పిచ్చివాడిలా దానిని వదిలిపెట్టేస్తుంది. ఇంద్రియార్ధాలపై మోహంతో, కామ విషంతో అలసిపోయిన, పరిపక్వమైన స్వవివేకం లేని వారికి, జీవితం కేవలం శ్రమకే కారణం. కానీ, తెలిసినదాన్ని తెలిసినవారు, పరిమితి లేని స్థితిలో విశ్రాంతి పొందినవారు, సత్తా–అసత్తా రెండింటిలో నిశ్చలమైనవారు—వారికి జీవితం ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. మన రూపాలు పరిమితమైనవి, మన సంకల్పం స్థిరంగా ఉన్నా, ఓ మహర్షీ, ప్రపంచిక మేఘపు మెరుపుల్లో ఈ జీవితంలో మాకు తృప్తి లేదు. గాలిని కట్టడం, ఆకాశాన్ని విడగొట్టడం, అలలను నేయడం సాధ్యమవుతాయేమో కాని, జీవితంపై నమ్మకం పెట్టుకోవడం అసాధ్యం. జీవితం శరదృతువు మేఘంలా క్షణికమైనది, దీపపు జ్వాల వలె అనాసక్తమైనది, అల వలె చంచలమైనది. ఒకవేళ నేను అలలో చంద్రుని ప్రతిబింబాన్ని పట్టుకోవచ్చు, మేఘంలో మెరుపును అందుకోవచ్చు; కానీ, ఇప్పటికే వెళ్లిపోతున్న జీవితాన్ని పట్టుకోవడం సాధ్యపడదు. చంచలమైన మనస్సుతో, మనిషి శూన్యమైన జీవితాన్ని వెంబడిస్తాడు; కానీ మోహమునకు లోనైనవాడు తనలోనే దుఃఖాన్ని వెదుకుతాడు, ముళ్ళపిల్లలో మేకపిల్ల మాదిరిగా. సృష్టి సముద్రంలో, సంసారపు నురుగు ఎప్పుడూ ఉప్పొంగిపడిపోతుంటుంది; ఓ రాజా, శరీరరూపపు లతలో జీవితం అనే రుచి నాకు ఆకర్షణీయంగా అనిపించదు.