ఒక పల్లె గిరిజన మహిళ జీవితం అంతా గృహకార్యాలతో నిండిపోయింది. ఆమె దృష్టి మొత్తం ఆవుపేడ, కట్టెలు పోగేయడంపైనే. ఆమె శరీరాన్ని ముసురుకున్న దుస్తులు మసకబారిపోయిన ఓ పాత దుప్పటి మాత్రమే. భారంగా కట్టెలు మోసే అలవాటుతో ఆమె చేతులు, భుజాలు నొప్పులతో పాడైపోయాయి. ఆమె నిరంతరం చెవుల్లో, జుట్టులో, చేతుల్లో ఉన్న పురుగులను తొలగించడంలో తలమునకగా ఉంటూ, ఇంటికి అడవి ఆకులు తెచ్చేందుకు పరుగులు తీస్తుంది. ఇంటి పనుల్లో ఆమెకు విరామం లేదు. ఆవులకు నదిలో తడిసిన గడ్డి తినిపిస్తుంది. ప్రతి క్షణం ఇంటి తలుపును చందనపు పూతతో అలంకరిస్తుంది. ఇంటి పనివాళ్ళకో, జంతువుల కోసమో ఎప్పుడూ మాట చెప్పేందుకు సిద్ధంగా ఉంటుంది. నియమ, నిబంధనల్లో ఆమె అస్థిరత లేదు—ఆమె సముద్రాన్ని అడ్డుకునే తీరం లాంటిది. ఆమె ఒక చెవిలో వేలాడే పాత ఆకుపచ్చ చెవి బొమ్మతో కనిపిస్తుంది. జీవితం అంతా కష్టాలూ, భయాలూ, వృద్ధాప్యపు సంకేతాలతో ఆమె రూపం అలసిపోయిన పనివాడిలా మారింది. ఇలా ఆమె మాట్లాడుతుండగా, ఆ పర్వత గ్రామపు లోయల్లో తిరిగింది. అప్పుడు సరస్వతి దేవి ఆమెకు ప్రత్యక్షమయ్యారు. ఆ మహిళ తనదైన ప్రదేశాలను చూపిస్తూ, ‘‘ఈ ఎర్రని చెట్లతో అలంకరించబడిన పుష్పవనం నా దే, ఈ పుష్పమండపం నా దే, ఈ తామర చెరువు ఒడ్డుని చెట్లు, పచ్చికలు చుట్టుముట్టిన చోటూ నా దే,’’ అని చెప్పింది. ‘‘ఇది కర్ణికా అనే తర్ణికా; దీని ఆకులు తినబడ్డాయి. ఈ బలహీనురాలు, నీరు లేక కొవ్వు తగ్గిపోయి ఏడవడం మొదలు పెట్టింది. ఇవాళ ఎనిమిదవ రోజు, కన్నీళ్లతో ఏడుస్తోంది. ‘‘ఇక్కడే నేను మాట్లాడాను, జీవించాను, నివసించాను, నిద్రపోయాను, కాలం గడిపాను, ఇచ్చాను, స్వీకరించాను. నా పెద్ద కుమారుడు శర్మ ఇంట్లో ఏడుస్తున్నాడు. నా ఆవు పొలంలో మేత తింటూ అడవిలో పాలు ఇస్తోంది. ఈ ఇంట్లో, కాల్చడానికి సిద్ధంగా, ఎండిన, అల్కలీ ధూళితో కప్పబడిన ఈ నా శరీరం ‘పంచక’మని పిలవబడుతుంది—దట్టంగా, భారంగా ఉంది. ‘‘ఈ వంటగది, ముదురు దోసకాయల వల్లులతో చుట్టబడి, పిపాసలాంటిది, నా మరొక శరీరంలా ఉంది. నా బంధువులు, ఏడుపుతో కన్నులు ఎర్రబడ్డారు—వారు ఈ లోక బంధనాలు. రుద్రాక్ష మాలలు ధరించిన వారు మంట కోసం కట్టెలు తెస్తున్నారు. ‘‘నిత్యం రాళ్లు, కొబ్బరి పూలు కొట్టే అలలు ఒడ్డున పూతలను తాకుతూ, పక్కన పెచ్చులు, నురుగు చెలరేగుతున్నాయి. మధ్యాహ్నపు సూర్యకిరణాలు మంచులా మెరిసిపోతున్నాయి; ఒడ్డున పూలు కురిపించే చెట్లు వరుసగా నిలబడ్డాయి. పుష్పించే కింశుక వృక్షాల కాంతి పద్మరాగంలా ప్రకాశిస్తుంది; ఆనందంగా విరుచుకుపడే పూల గుళికలు నిండిపోయాయి. ‘‘పల్లె పిల్లలు పండ్లను పోగేస్తూ, ఊరి వాగులో గొప్ప గుండ్రని ప్రవాహాలలో మునిగిపోతూ, ఆ ఆటలో మునిగి పోతున్నారు. వేగంగా ప్రవహించే, నీటితో తడిసిన ఒడల మధ్య, విస్తారంగా ఆకులు ఉన్న చెట్ల నీడలో శాశ్వత చల్లదనం. ఇక్కడ ఒక గృహమండపం ఉంది—పుష్పలతలు చుట్టుకున్న అందమైనది, కిటికీలు చెట్ల కొమ్మల నీడలో ఉన్నాయి. ‘‘ఇక్కడే నా భర్త నివసిస్తాడు—ఆయన రూపం జీవాకాశపు కనికరంలా, నాలుగు సముద్రాలతో చుట్టబడ్డ భూమికి అధిపతి. ఒకప్పుడు ఆయనకు రాజ్యాన్ని త్వరగా పొందాలనే తపన ఎక్కువగా ఉండేది. ఓ పరమేశ్వరీ! కేవలం ఎనిమిదే రోజుల్లో, ఆయన దీర్ఘకాలంగా పొందదగిన రాజ్యాన్ని సంపాదించగలిగాడు. ‘‘ఇక్కడే నా భర్త, రాజు, తన ప్రాణశక్తిని నా ఇంట్లో, ఆకాశంలో కనిపించకుండా వదిలిపెట్టాడు—ఆకాశంలో గాలి, గాలిలో పరిమళంలా. ఇక్కడే, వేలి పరిమాణపు ఆకాశంలో, ఆ రాజ్యం స్థాపించబడింది. కానీ నా భర్త రాజ్యం పది మిలియన్ల యోజనలకు విస్తరించింది. ‘‘మేమిద్దరం ఆకాశమే, ఆయన రాజ్యమూ అదే ఆకాశమే, ఓ దేవీ! అయినా అది వేల కొండలతో నిండినట్టు కనిపిస్తుంది—ఇది మాయా మహిమ ఎంత గొప్పదో! నేను మళ్లీ నా భర్తవద్దకు వెళ్ళాలనుకుంటున్నాను. రా, మనం అక్కడికి వెళ్దాం—దృఢ సంకల్పమైనవారికి దూరం అనేది లేదు.’’ అలా చెప్పి, ఆ దేవిని నమస్కరించి, ఆమె వెంట వెంటనే మండపంలోకి ప్రవేశించింది. ఇద్దరూ కలసి, ఖడ్గంలా నలుపు రంగులో మెరిసే ఆకాశంలో పక్షిలా ఎగిరిపోయారు. ఆకాశం, అంజనపు ముద్దలతో చీలిపోతున్నట్టు, మృదువైన సముద్రంతో అందంగా, నారాయణుని శరీరంలా, తేనెటీగ వెనుక భాగపు స్వచ్ఛ కాంతితో కనిపించింది. మేఘాల మార్గాన్ని దాటి, వాయుమండలాన్ని దాటి, సూర్యమార్గాన్ని, చంద్రమార్గాన్ని అధిగమించారు. ధ్రువపథాన్ని, సాధ్యుల లోకాన్ని, సిద్ధుల లోకాన్ని, భూమిని దాటి, స్వర్గలోకానికి చేరుకున్నారు. బ్రహ్మలోకంలోని అంతరభాగాన్ని, తుషితుల ప్రాంతాన్ని, గోవుల లోకం, శివలోకం, పితృలోకాన్ని దాటి, శరీరరహిత దేవతలకంటే దూరంగా ప్రయాణించారు. ఎంత దూరమైనా ప్రయాణించి, కొంత అడ్డంకి ఎదురయ్యింది. ఆమె వెనక్కి తిరిగి చూసింది—తాను దాటి వచ్చిన ఆకాశాన్ని చూశారు. కింద ఏదీ—చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలు—కనిపించలేదు. నిశ్చలమైన, లోతైన చీకటి, ఖాళీ ఆకాశపు గుహలతో నిండిపోయి, ఒక్క సముద్రపు పొత్తిలా, పర్వతపు లోపలిలా ఘనంగా ఉంది. ‘‘ఓ దేవీ! సూర్యాది కాంతులు కింద ఎక్కడికి పోయాయి? ఈ చీకటి, శిలా పొత్తిలా, గట్టిగా పట్టుకోదగినట్టు ఎలా ఏర్పడింది?’’ అని అడిగింది. దేవి సమాధానమిచ్చింది: ‘‘నీవు ఈ స్థాయికి, ఆకాశ మార్గానికి వచ్చావు. ఇక్కడ సూర్యాది కాంతులు కనబడవు. లోతైన బావిలో నుంచి పంచదారపురుగు కనిపించనట్లు, ఇక్కడి నుంచి సూర్యుడు కూడా కనిపించడు.’’ ‘‘నిజమే, మనం ఇంత దూరానికి వచ్చాము—కింద సూర్యుడూ, చిన్న బిందువులా, కనీసం కనిపించడమే లేదు!