ఒక వేళ, అతని మనస్సు అనుభవాల అలలు, గుండ్రపు ప్రవాహాల వల్ల కలవరపడింది. అలసట, మాంద్యంతో అతని ప్రవర్తన మసకబారిపోయింది. ఈ సంసార సముద్రంలో అతడు తాబేలు వలె ఉన్నాడు. రాజసంబంధమైన ఎన్నో కఠినమైన పనులు చేస్తూనే, అతడు తన స్వరూప ప్రకాశంలో నిద్రిస్తున్నాడు. ఈ సంసార మాయ నుండి అతడు మేలుకోడు. "నేను అధిపతి, నేను అనుభవించేవాడిని, నేను సిద్ధుడిని, బలమైనవాడిని, సుఖంగా ఉన్నానని," అతడు భావిస్తూ, అంతులేని గొప్ప గొడుగు వలయంతో బంధించబడి, దాని ఆధీనంలోకి వచ్చాడు. "ఓ సుందరిని! అడవిలోని గంధాన్ని గాలి వలె తీసుకొచ్చే భర్త ఎవరు? నన్ను సమీపించేవాడు ఎవరో చెప్పు," అని అడిగాడు. "ఈ ప్రపంచం, ఓ చిన్నవాడా, వేరే స్వరూపంలో ఉంది—ఇది బ్రహ్మాండంలోని సభ. ఈ సంసార సంబంధాలన్నీ వేరే స్థాయిలో ఉంటాయి. ఇక్కడ దగ్గరగా కనిపించే ఈ సంసార చక్రాలు నిజానికి కోట్లాది యోజనాల దూరంలో వేరు వేరు. నీ ముందే వీటి రూపాలు ఖాళీ ఆకాశంలా మాత్రమే ఉన్నాయి; వాటిలో కోట్లాది మెరు, మందార పర్వతాలు నిలబడి ఉన్నాయి. ప్రతి పరమాణువులోనూ అనేక సృష్టులు నిర్బంధం లేకుండా ఉద్భవిస్తాయి; మహాచైతన్య సరిహద్దులో అవి వెలుగు చిందించే ధూళికణాల వలె మెరిసిపోతాయి. అయితే, ఈ మహా బ్రహ్మాండాలు ఎంత విస్తృతమైనవైనా, తులలో నువ్వుల గింజ బరువుకూడా రావు. ఎలా ఆకాశం అనేక మణులు, అరణ్యాల కాంతితో మెరిసిపోతుందో, అలాగే చైతన్యమూ, భూమి మొదలైన భౌతిక పదార్థాలు లేకుండానే, ప్రపంచమై ప్రకాశిస్తుంది. ఇక్కడ ‘ప్రపంచం’ అన్న పేర్లతో వెలిగేది కేవలం జ్ఞానమే; సృష్టి ప్రారంభంలో భూమి మొదలైన పదార్థాలు నిజంగా లేవు. ఎలా నదిలో తరంగం మళ్లీ మళ్లీ జన్మిస్తుందో, అలాగే ఈ ప్రపంచంలోని రూపాలు, ఏర్పాట్లు పునఃపునః ఉద్భవిస్తుంటాయి. "ఓ జగన్మాతా! ఇక్కడ నేను మరణించాను; నా జన్మ రజోగుణంలో జరిగింది, తామసికముగా లేదా సాత్వికముగా కాదు. బ్రహ్మన్ అవతరణ తర్వాత ఎనిమిది వందల జన్మలు గడిపాను; నా ముందే నేను వెళ్లిన విభిన్న గర్భాలను ఇప్పుడు చూస్తున్నాను. ఈ సంసార చక్రంలో, ఓ దేవీ! నేను ఒకసారి వేరే లోకంలో కమలంలో తేనెటీగగా జన్మించాను, మరొకసారి విద్యాధరులలో అగ్రగణ్యురాలైన యువతిగా ఉన్నాను. దుష్టసంస్కారాల వల్ల మానవ స్త్రీగా మారాను; ఇంకొక లోకంలో తంగణాధిపతికి ప్రియురాలిగా ఉన్నాను. కరంజ, కుఞ్జ, జంబీర, కదంబ వృక్షాల తోటల్లో నివసిస్తూ, ఆకుపొదలు ధరించి, నల్లని కాంతితో, నేను శబరీగా మారాను. అరణ్యంలో నివసిస్తూ, అరణ్య జీవనంతో సాదాసీదాగా, ద్రాక్షలతగా మారాను; గులుచ్చ పండ్ల వలె కళ్లతో, ఆకులు చేతిలో పట్టుకుని అడవిలో జీవించాను. పవిత్రాశ్రమంలోని ఆ లత నేను, మునుల సాంగత్యంతో పవిత్రమయ్యాను; అరణ్యాగ్నిలో కాలిపోయి, ఆ మహర్షికి కుమార్తెగా జన్మించాను. స్త్రీత్వ ఫలితాన్ని ఇచ్చే కర్మల వల్ల, నేను సురాష్ట్రంలో వందేళ్లు మహారాజుగా వెలిగాను. పొదల అడుగున రాజపాపాల దోషం వల్ల, తొమ్మిదేళ్లు కుష్టురోగంతో బాధపడే ముంగిసగా మారాను. ఎనిమిదేళ్లు సౌరాష్ట్రంలో, ఓ దేవీ! దుష్టుల ఆటపాటలకు, అజ్ఞాన గోపాలకుల ఆదేశాలకు లోనై, ఆవుగా జీవించాను. పక్షిగా అడవి మైదానాల్లో శత్రువుల ఉచ్చులో చిక్కి, తీవ్ర బాధతో విడిపోవడం, ఈ కోరికలు ఇప్పుడు తెగిపోతున్నట్లే జరిగింది. తేనెటీగతో కలిసి, కమలపు మడిలో, పూతపిండిని రహస్యంగా ఆస్వాదించాను. అందమైన కళ్లున్న జింకతో పర్వత శిఖరాల్లో సంచరిస్తూ, అడవి తడిలో వేటగాడు నా ప్రాణస్థానాన్ని గాయపరిచాడు. ఎనిమిది దిక్కులలో నేను చూశాను—సముద్రపు అలలు నన్ను తడుముతూ, చేపలు, గుర్రాలు, తాబేళ్ల శబ్దాలు వినిపించాయి. చర్మపు నదీ తీరం వద్ద తీపిగా పాడుతూ నీరు తాగాను; మంచివారు, సద్గుణులు చుట్టూ ఉండగా, ఆనందంగా కలయికను ఆస్వాదించాను. తాళ, తమాల వృక్షాల తోటల్లో, చంచల ముఖం, కళ్లున్న స్త్రీతో కలిసి ఉండగా, ఆమె చూపుల కలకలతో మత్తులో నా ప్రియునిని తిలకించాను. ప్రవహించే బంగారు ప్రవాహంలా మెరుస్తున్న కమలాలాంటి తొడలతో, దేవతలు ఆకాశ గంగానదిలోని అప్సరసితో ఆనందించారు. మణులూ, బంగారంతో అలంకరించిన నేలపై, మణిమయ మేరు పర్వతంలోని కల్పవృక్షాల అడవిలో, యువతితో కలిసి కలయికను ఆస్వాదించాను. సముద్రతీరపు గుహల్లో, అలల మధ్య, ప్రతిధ్వని వినిపించే అడవుల్లో, తాబేలువలె చాలా కాలం గడిపాను. సరస్సులోని కమల కాండాలలో రాజహంసలా ఆడుతూ, మృదువైన గాలిలో, కదలికలతో కూడిన ఆకుల మధ్య ఊగిపోయాను. గడ్డి చీమల ఊయల ఊగుతున్న దృశ్యం చూసి, అలసిపోయిన దోమ జంటను చూశాను. అలలు తడిపే, నర్తించే తరంగాల తడిపు ముద్దులతో కంపించే నీటిపై, పర్వత ప్రవాహాలలో యువ జలలతతో కలిసి సంచరించాను. గంధమాదన, మందార పరిమళ హాళ్ళలో కామంతో మునిగిపోయి, యువ విద్యాధరుడు ఆమె పాదాల వద్ద పడిపోయాడు. కోరికతో బాధపడుతూ, చంద్రకాంతి అద్దాలపై తేలుతుండగా, కర్పూరపు పరుపులపై చాలా కాలం విశ్రాంతి తీసుకున్నాను. చిత్తం కలవరపడి, పుట్టి మళ్ళీ మళ్ళీ పడిపోతూ, విభిన్న గర్భాలలో అనేక బాధలతో అవయవాలు తడబడుతూ, ఈ దీర్ఘ సంసార నదిలో వేగంగా ప్రవహించే ప్రవాహంతో, విధి గాలికి లోనై కొట్టుకుపోయాను. "ఓ దేవీ! వజ్రమయమైన ఘనత కలిగిన బ్రహ్మాండ గోడ నుంచి, కోట్లాది యోజనాల పొడవు కలిగిన దాని గడ్డివారు నుంచి, మీరు ఇద్దరూ ఎలా బయటపడ్డారు? బ్రహ్మాండం ఎక్కడ? దాని గోడ ఎక్కడ? ఆ వజ్రమయ ఘనత ఎక్కడ? నిజంగా, ఓ దేవీ! మీరు ఇద్దరూ రాజప్రాసాదంలోని అంతర్గగనంలోనే ఉన్నారు. అదే పర్వత గ్రామంలో, అదే ఇంట్లో, వసిష్ఠుడు అనే బ్రాహ్మణుడు తన రాజాధికారాన్ని అనుభవిస్తున్నాడు.