ఒకప్పుడు, ఓ పర్వత శిలపై, పర్వత గ్రామానికి చెందిన చిన్న గుహలో, నదులు, పర్వతాలు, అడవులు చుట్టుముట్టిన ఒక స్థలంలో, ఓ బ్రాహ్మణుడు తన భార్య, కుమారులతో కలిసి నివసించేవాడు. ఆయన ఆరోగ్యంగా ఉండేవాడు, గోవులు, పాలు కలిగి, రాజుల భయములేని జీవితం గడిపేవాడు. అతడు అతిథి సత్కారాన్ని, ధర్మానికి నిబద్ధతను పాటించేవాడు. ఆ బ్రాహ్మణుడు ధనంలో, రూపంలో, వయస్సులో, కార్యాలలో, విద్యలో, వైభవంలో వసిష్ఠుని వంటి వాడైనా, వసిష్ఠుని అంత చైతన్యం కలిగి ఉండేవాడు కాదు. అతడు వసిష్ఠుడు అనే పేరుతో పిలవబడేవాడు; అతని భార్య పేరు ఇంద్రసుందరి, కానీ భూమి మీద, స్వర్గంలో ఆమెను అరుందతి అని పిలిచేవారు. ఆమె కూడా ధన, రూప, వయస్సు, కార్య, విద్య, వైభవాలలో అరుందతిలా ఉండేది, కానీ ఆమె చైతన్య సారాన్ని మాత్రం పొందలేదు. ఆమె నిష్కపటమైన ప్రేమతో అందంగా, కాంతివంతంగా, కమలంపై కూర్చున్నట్టు, తన భర్తకు లోకమంతా ఆమెనే అయింది. ఒకసారి, ఆ ఋషి పర్వతం దారిలోని గడ్డి మీద కూర్చుని, సరస్సు పక్కన, క్రింద రాజును చూశాడు. ఆ రాజు, తన సర్వానుచరులతో, వేట ఆనందాన్ని అన్వేషిస్తూ, భారీ సైన్యంతో, మేరు పర్వతాన్ని జయించేందుకు వచ్చినట్టు గొప్ప శబ్దంతో ప్రయాణించాడు. యాక్ పుచ్చిన గాలిపాటాలు, చంద్రబింబంలాంటి ధ్వజాలు, లతామాలలతో ఆకాశాన్ని తెల్ల గొడుగులతో అలంకరించినట్టు కనిపించేది. గుర్రాలు, రథాల వల్ల లేచిన ధూళి మేఘాలను తలపించేది; నగరం ఎత్తైన గవాకాలు, హస్తినాల ద్వారా దాగిపోయింది. ఆ ప్రాంతం భారీ హంగామాతో, అన్ని దిక్కులలో ప్రవహిస్తూ, బంగారు, మాణిక్యాల హారాలు, కంకణాలు, కర్ణభూషణాలతో అలంకరించబడింది. ఆ రాజును చూసి, బ్రాహ్మణుడు తనలో తానే ఇలా ఆలోచించాడు: "అహా, రాజ్యము ఎంత శోభాయమానంగా, అన్ని అదృష్టాలతో నిండిపోయింది!" "ఎప్పుడో నేను రాజుగా మారి, పాదాతులూ, రథాలు, హస్తినాలు, గుర్రాలు, ధ్వజాలు, గొడుగులు, పుచ్చిన గాలిపాటాలతో పది దిక్కులను నింపుతానో?" "ఎప్పుడో జాస్మిన్ పుష్పాల పరిమళ గాలులు, నా అంతఃపుర మహిళల ప్రేమ క్రీడ వల్ల వచ్చిన అలసట చెమటను నాకొచ్చిస్తాయో?" "ఎప్పుడో కాఫూర్ చిమ్మిన, అన్ని దిక్కుల్లో ప్రసిద్ధమైన సతీమణుల ముఖాలు, ఉదయ చంద్రునిలా ప్రకాశిస్తాయో?" ఆ రోజునుంచి, బ్రాహ్మణుడు ఇలాంటి కోరికలతో నిండిపోయాడు; అయినప్పటికీ, తన ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, జీవితమంతా శ్రమించాడు. మంచు కమలాన్ని ఎప్పుడూ క్షీణింపచేయాలనుకునేలా, వృద్ధాప్యం అతని హృదయంలోకి ప్రవేశించి, త్వరగా అతని దగ్గరకు వచ్చింది. అతని మరణ సమయం దగ్గరగా వచ్చేసరికి, అతని భార్య కూడా వేసవి వేడిలో పువ్వులు క్షీణించిన లతవల్లిలా, క్షీణించింది. ఆ సమయంలో, ఆమె నన్ను పూజించింది, ఓ స్త్రీ! నీవు చేసినట్టు. అమరత్వం ఎంత కష్టంగా పొందవచ్చో గ్రహించి, ఆమె నన్ను ఒక వరం అడిగింది. తన స్వంత గృహంలో, ఆ దేవత, తన మరణించిన భర్త ఆత్మ బయటకు వెళ్లకుండా ఉండాలని కోరింది; నేను ఆమె కోరికను తీర్చాను. కాలబలంతో, బ్రాహ్మణుడు తన అంతం చూశాడు, కానీ అదే గృహంలో, అతను ఆత్మలోని స్థలంలో ఒక ఉనికిగా మిగిలిపోయాడు. తన గత సంకల్పాల బలంతో, భూమి అధిపతి, పరాక్రమశాలి, ఆకాశ రూపంలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు. అతని ప్రభావంతో, రాజ్య సింహాసనాలను జయించాడు, అతని శక్తి లోకాలను వ్యాపించింది, లోకాలను దయతో రక్షించాడు, రాజుగా మూడు లోకాలపై విజయం సాధించాడు. శత్రువులకు కాలాగ్నిగా, మహిళలకు మన్మథుడిగా, ఇంద్రియ వాయువులకు మేరు పర్వతంగా, సతీమణులకు సూర్యునిగా నిలిచాడు. అన్ని శాస్త్రాలకు దర్పణంలా, కోరుకునేవారికి కల్పవృక్షంలా, ఉత్తమ ద్విజులకు పాదపీఠంలా, ధర్మరసానికి పూర్ణచంద్రుడిలా ఉన్నాడు. తన ఇంట్లో, మనస్సు ఆకాశంలో, ఆ బ్రాహ్మణుడు శవమై, భూతాకాశ రూపంలో నివసించాడు. అతని భార్య, బ్రాహ్మణ స్త్రీ, దుఃఖంతో పూర్తిగా క్షీణించింది; ఎండిన బీన్ పొట్టలాగా, ఆమె హృదయం రెండు భాగాలుగా విరిగిపోయింది. తన భర్తతో పాటు, ప్రాణహీనురాలై, తన శరీరాన్ని దూరంగా వదిలి, సూక్ష్మశరీరంతో భర్తను చేరింది. భర్తను నది ప్రవాహంలా అనుసరించి, పువ్వు గుత్తులా గాలి వెంట, దుఃఖాన్ని విడిచిపోయింది. అక్కడ, బ్రాహ్మణుడి కుమార్తెకు ఇల్లు, భూమి, ఇతర సంపదలు ఉన్నాయి; నేడు ఆమె మరణించిన ఎనిమిదవ రోజు, ఆమె ఆత్మ పర్వత గ్రామంలోని ఇంట్లో ఉంది. నీ భర్త, ఇప్పుడు సంపదతో, రాజుగా మారాడు; నీవు, బ్రాహ్మణ స్త్రీ అరుందతి అని పిలువబడినవారు, ఇప్పుడు అతని రాణి అయ్యావు. మీరు ఇద్దరూ రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నారు; మీరు నూతనంగా భూమిపై జన్మించిన చక్రవాక పక్షుల జంటలా, లేదా శివ పార్వతిలా ఉన్నారు. ఇలా, మీ గత సంచరణ అంతా వివరించబడింది; అది కేవలం మాయ మాత్రమే, ఆకాశమే ఆత్మ రూపంలో కనిపించింది. ఈ మాయ, చైతన్య దర్పణంలో ప్రతిబింబంగా కనిపిస్తుంది; అసత్యమైనదైనా, అసత్యం నుంచే లోక సంసారం ముగుస్తుంది. అందువల్ల, ఎవరు మాయలో పడతారు, ఎవరు మాయ నుండి విముక్తి పొందుతారు? సృష్టి అనేది అడ్డుకోలేని, పరిమితమైన జ్ఞానమే — వేరే ఏది ప్రదర్శించదు. ఇతన్ని చాలా కాలం విన్న లీలా, ఆశ్చర్యంతో విస్తారమైన కళ్లతో, తన మాటలను మృదువుగా పలికింది: "ఓ దేవతా! మీ మాటలు ఎలా అబద్ధంగా మారుతాయి? నా భర్త తన ఇంట్లో ఉన్న departed soul ఎక్కడ? మనం ఇక్కడ నిలబడి ఉన్నాం!" "ఆ లోకం ఎంత వేరుగా ఉంది, ఆ భూమి, ఆ పర్వతాలు, ఆ పది దిక్కులు — ఇవన్నీ నా భర్త ఉన్న ఇంట్లో ఎలా ఉంటాయి?" "ఇదంతా ఐరావతాన్ని ముస్తర్డ్ గింజలో బందించడంలా, ఒక దోమ అణువులో సింహ గుంపుతో యుద్ధం చేయడంలా ఉంది." "మేరు పర్వతాన్ని కమల కంటిలో పెట్టి, తేనె త్రాగువాడు మింగినట్టు; కల మేఘాల మెరుపు విన్నప్పుడు, నీలకంఠ పక్షులు ఆశ్చర్యంతో నాట్యం చేసినట్టు.