చైతన్య స్థితి నుండి దాని స్వంత శక్తి ఉద్భవిస్తుంది. అదే ‘నేను’ అనే భావనగా, జీవిగా పిలవబడుతుంది. దీనికి స్వభావం కంపనం, కర్మ. ఇదే జీవి అని తెలుసుకోవాలి. మనస్సు, చైతన్యంగా ఊహించబడింది. దానిలోనే పేర్లు, అర్థాలు కలిగి, వివిధ మార్పులు, భేదాలతో విడిపోతుంది. కాబట్టి అది నిజమైనది కాదు. చైతన్యంలో ఏర్పడే కంపన రూపమైన కర్మలో, చేయువాడు–చర్య మధ్య ఎలాంటి భేదం లేదు. చైతన్య కంపనే కర్మ, అదే వ్యక్తిగా గుర్తించబడుతుంది. జీవి అనేది చైతన్యంలోని కంపనం. ఇదే మనుషుల మనస్సు. ఈ మనస్సు, ఇంద్రియ స్వరూపంగా, అనేక మార్గాల్లో సంచరిస్తుంది. చైతన్యం యొక్క ప్రకాశం, భేదరహితంగా, ప్రశాంతంగా ఉండి, ఇదే జగత్తు. దీనికి మించి కారణం, ఫలితమంటూ ఏదీ లేదు. ‘‘నేను చెదరని వాడిని, కాల్చలేనివాడిని, తడిపించలేనివాడిని, ఎండబెట్టలేనివాడిని; నేను శాశ్వతుడిని, ఎప్పుడూ ఉన్నవాడిని, స్థిరుడిని, కదలని వాడిని’’ అని స్థిరంగా నిశ్చయించుకోవాలి. ఇక్కడ జనులు వాదించుకుంటారు, తమ మాయలో ఎలా వాదించుకుంటారో అలాగే వాదించనివ్వండి. మేము అలా అల్లాడం లేదు; అయోమయాన్ని దాటి వెలిసినవారు ఉన్నారు. రూపంతో కనిపించేదానిలో, అజ్ఞానం బలపడినప్పుడు, మార్పులు, భేదాలు కలుగుతాయి. కానీ రూపరహితమైన, ఆ చైతన్యాన్ని తెలిసిన చైతన్యాకాశంలో, సత్తా–అసత్తా తత్త్వంలో అవి ఉండవు. చైతన్య కిరణాలు, వస్తువుల రుచితో, కాలాది శక్తులను సృష్టిస్తాయి. చైతన్యాకాశం, చైతన్య మధు, తనలోని పుష్పాలను ఉద్భవింపజేస్తుంది. సహజంగా, అద్భుతమైన చైతన్య ధనుస్సు మెరిసిపోతుంది, ఎవ్వరూ వాయించలేదు. సహజంగానే, అద్భుతమైన చైతన్య మణి కారణం లేకుండానే కార్యం చేస్తుంది. సహజంగానే, విశిష్టమైన చైతన్య కంపనం ఉద్భవిస్తుంది—ఇది చైతన్య గాలి, ఇది జడ కాదు. సహజంగానే, భిన్నమైన చైతన్య ప్రవాహం సాగుతుంది—ఇది చైతన్య జలం, ఏ గడిలోనూ పరిమితం కాదు. సహజంగానే, అద్భుతమైన చైతన్య శిఖరం నిర్మించబడకుండా ఎత్తుగా ఎదుగుతుంది. సహజంగానే, మధురమైన చైతన్య కాంతి ఎప్పుడూ వెలుగుతుంది. చైతన్య కాంతి, ఎప్పుడూ స్వయంగా వెలుగుతుంది, స్వచ్ఛంగా ఉంటుంది. ఇది జ్ఞానంలో జ్ఞాతలో ఉద్భవిస్తుంది, అజ్ఞానంలో అస్తమించిందని అనిపిస్తుంది. దాని స్వంత స్థితిలో, ఇది జడ వస్తువులలో సుషుప్తి స్థితిని పొందుతుంది. దాని స్వంత కంపన లేదా నిశ్చలతతో, విస్తారమైన చైతన్యాకాశం మనస్సుగా మారుతుంది లేదా స్వచ్ఛమైన బోధగా నిలుస్తుంది. చైతన్య ప్రకాశమే ప్రపంచాన్ని ఉనికిలోనూ, అనుపస్థితిలోనూ ఉంచుతుంది. ఈ ప్రపంచం ఉంది, లేదు కూడా; అది ఒక్కటే—చైతన్యాకాశపు శూన్యత. ప్రపంచం, చైతన్య కాంతి మహారూపంగా ఉంది, లేదు. చైతన్య గాఢ వాయు కంపనంగా ఉంది, లేదు. అదే విధంగా, చైతన్య గాఢాంధకారపు నలుపుగా ప్రపంచం ఉంది, లేదు. చైతన్య సూర్యకాంతి పగటిగా కూడా ఉంది, లేదు. చైతన్య ధూళి—ప్రపంచం పర్వతమా, అణువా అన్న మాయ; చైతన్య అగ్ని వేడి—ప్రపంచ కాంతి; చైతన్య శంఖపు తెలుపు—ప్రపంచ ప్రకాశం. ప్రపంచం, చైతన్య పర్వతపు పొత్తిగా; నీటి ద్రవత్వం—చైతన్యంలో ప్రపంచం; చెరకురసం మాధుర్యం—చైతన్యంలో ప్రపంచం; పాల మృదుత్వం—చైతన్యంలో ప్రపంచం. హిమపాతం చల్లదనం—చైతన్యంలో ప్రపంచం; అగ్ని మండుట—చైతన్యంలో ప్రపంచం; నెయ్యి నూన్యత—చైతన్యంలో ప్రపంచం; నదిలో అల—చైతన్యంలో ప్రపంచం. ప్రపంచం, చైతన్య మధురత; ప్రపంచం, చైతన్య బంగారు అలంకారం; ప్రపంచం, చైతన్య పుష్ప సుగంధం; ప్రపంచం, చైతన్య వల్లి ఫలం. చైతన్య సత్తా ఉన్నదంటే ప్రపంచం ఉంది; ప్రపంచ సత్తా అంటే చైతన్య స్వరూపమే. ఇక్కడ భేదం, మార్పు ఉండవు; ఆకాశంలో మలినం ఉండదనుకోండి. ఈ విధంగా, సత్య స్వరూపంగా మూడు లోకాలు—నిజమైనవి, అబద్ధమైనవి—అన్యోన్యంగా వేరు కావు; వాటి స్వరూపం ఒక్కటే. కాబట్టి, ఉనికీ, అనుజ్ఞానికీ అదే ఆధారం. ‘భాగం’, ‘మొత్తం’ అనే పదాల అర్థాలు, నేరుగా అనుభూతి నిరాకరించేవారు ఊహించుకున్న కుందేలుకు కొమ్ముల్లాంటి వంటివి; వారికి అపహాస్యం చెందాలి. ప్రపంచం—పర్వతాలు, భూమి, నదులు, అధిపతులు లేనప్పుడు—ఒక్క చైతన్యమే ఉన్నప్పుడు, ఈ దానికీ దానికి మధ్య అయోమయం ఎలా కలుగుతుంది? చైతన్యం రాయి గుండె లాగ గాఢంగా ఉన్నా, తన లోని స్థలంలో అది స్పష్టంగా ఉంటుంది. అందులో అన్ని ప్రశాంత ఏర్పాట్లు నిలిచి ఉంటాయి, రాయిలో లాగానే. వస్తువుల విస్తారంలో, నువ్వు ఆకాశపు రేణువులాంటి వాడివి. నీకు ‘‘నువ్వు’’, ‘‘అది’’, ‘‘నేను’’, ‘‘ఆత్మ’’, ‘‘ఉంటూ’’, ‘‘లేకుండా’’ అనే భావనలు లేవు. ఆకు లోపల రేఖల ఏర్పాటుల్లా, ఈ చైతన్యం తన స్వభావంలో భిన్నమైనదీ, అభిన్నమైనదీ రెండింటినీ కలిగి ఉంటుంది. ప్రత్యక్ష అనుభూతితో తెలుసుకో—చైతన్యమే అన్ని కారణ సమూహాలకు మూలం, సృష్టికర్తకూ తల్లిదండ్రి, అది స్వతహాగా కారణ రహితం. ఈ చైతన్యం వస్తువు కాదు; దాని లేనిది మాటల్లో కూడా స్థాపించలేరు. ఎందుకంటే, ఏదైనా ఉన్నదిగా కనిపించడం విత్తనంలో నుండి మొలక వచ్చినట్టు. మూడు లోకాలు ఆకాశంలో వేరు కానివిగా, ఖాళీగా ఉన్నట్లు, మహా చైతన్యంలో కనిపించేది పరమపదమే. ఈ ప్రత్యక్షానుభూతి ద్వారా స్థిరంగా ఉండాలి. ఋషి ఇలా ఉపదేశించిన తరువాత, రోజు సాయంకాలానికి చేరింది. సూర్యుడు అస్తమించగా, సభలోని వారు నమస్కరించి, సూర్య కాంతులు మరుగున పడేలోగా స్నానానికి వెళ్లారు. ఈ లోకం కేవలం ఆకాశమే. ఆకాశంలో ముత్యంలా కనిపించినప్పటికీ, నిజంగా అది లేదు. అలాగే, శుద్ధమైన చైతన్య విస్తారంలో, ప్రపంచం వెలుగుతుంది. గోడపై చెక్కిన అప్సరస లా, కనిపించినా, నిజంగా చెక్కినదీ, చెక్కేవాడూ లేరు; చైతన్య స్థంభంలో carving, carver అనేవి లేవు. సముద్రపు అలలు, తాము అసలు కదలకపోయినా సహజంగా ఉద్భవించినట్టు కనిపిస్తాయి. అలాగే, జ్ఞేయం, జ్ఞాతా పరమంలో వేరుగా కనిపించినా, వాస్తవానికి వేరు కావు. నీటిలో కనిపించే సూర్య కాంతి రూపాలు, ప్రపంచానికి వాస్తవంగా కనిపించినా, పరమణువుకు అవి అసత్యం. ప్రపంచ దర్శనమూ ఇలానే. ప్రపంచం neither స్ఫుటమైనది, nor అస్పుటమైనది; అది బ్రహ్మణ్ నుండి వేరుగా కాదు. నీటిపై సూర్య కాంతి వలయం వేరు అనిపించినా, అది వేరుగా లేదు. భూమి, ఇతర భూతాలు ఈ ప్రపంచంలో అనుభవించబడినట్టు కనిపించినా, అవి నిజంగా లేవు—కలలో, ఊహలో ఉన్నట్టు. ఈ ఆకాశసమానమైన చైతన్యంలో, వస్తువులను వాస్తవంగా పట్టుకున్నట్టు అనిపించినా, వాస్తవంగా ఏదీ ఉద్భవించదు. మిరేజ్ నదిలో నీరు లేనట్టు. ఈ ప్రపంచంలో, వస్తువులను పట్టుకోవడం లేని చోట, ఇది గంధర్వ నగరంలా, ఎడారిలో నదిలా, కనిపించే మాయ మాత్రమే.