బ్రహ్మం అనేది ఆది అంతం లేని మహత్తర జీవస్వరూపం. అది అనేక జీవరాశులుగా వ్యక్తమైతే, అనేక కోటివిధాలుగా కనిపిస్తుంది. అయినా, వాస్తవానికి అది ఏదీ కాదు—ఒకే పరమసత్యం. ఈ బ్రహ్మాన్ని మనస్సు వస్తువులను తెలుసుకునే బోధ ద్వారా, వ్యక్తిగత జీవాత్మ కలిగి, సంసారంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. ఆ బోధ నిలిచిపోతే, ఆ జీవాత్మ స్వరూపం శాంతిని పొందుతుంది, మళ్లీ సంసారబంధనాల నుంచి బయటపడుతుంది. ఈ విధంగా, చిన్న జీవాత్మలు, గొప్ప జీవాత్మల క్రియాశీలత ద్వారా, మౌలిక ఆత్మ స్థితికి ఎదుగుతాయి. ఇది తామ్రం బంగారంగా మారినట్టు. ఈ అనంత, పరమాకాశంలో—even though this group appears as if it exists, in truth, it is wondrous consciousness alone, like the very essence of space. ఈ ఆశ్చర్యమే, చైతన్యంలో స్వయంగా ఉద్భవించినప్పుడు, 'నేను' అనే భావనగా అవుతుంది. తర్వాత అది పేరు, శరీరం మొదలైన భావాలుగా మారుతుంది. చైతన్యమే వెలుగు, అది చైతన్య స్వరూపమైనదే, అంతులేని వెలుగు. ఇదే లోకాల అనుభవంగా ప్రతిఫలిస్తుంది. ఈ నాశ్వరమైన చైతన్యం, తన నిజమైన రూపంలో అవిభాజ్యమైనదైనా, మార్పు, పరిణామం వంటి పదాలతో వివరించబడుతుంది; అది తన స్వంత శక్తితోనే తెలిసిపోతుంది. చైతన్యం తనలో తానే అనుభవించే రుచి, నిరంతర క్రీడా స్వరూపమైనది, అదే అవ్యక్తవైభవ ప్రపంచంగా స్థిరపడుతుంది. ఈ చైతన్యశక్తి, ఆకాశం కన్నా సూక్ష్మంగా, అన్నిటినీ వ్యాపించి, స్వయంగా 'నేను' అనే భావనగా కనిపిస్తుంది. ఏది ఆత్మలో, ఆత్మ ద్వారా, ఆత్మ కొరకు ప్రకాశించాలో, చిన్న 'నేను' భావన నుంచీ జగత్తు అంత వరకు, అదే అనుభవించబడుతుంది. చైతన్యం ఆశ్చర్యపడి చూసేది, అందాన్ని, వైభవాన్ని కలిగించేది, తనలో తానే ప్రపంచంగా వ్యాపిస్తుంది. రాఘవా, చైతన్యమే మనస్సు, అహంకారం, కల్పన—all is consciousness from the subtle elements onwards. కనుక, ద్వైతమా, అద్వైతమా అన్నది ఎక్కడ స్థిరపడుతుంది? 'నీవు', 'నేను' అనే భావనలను, వ్యక్తిగత ఆత్మ కారణంలో విడిచిపెట్టు, కానీ సత్త్వాన్ని వదలకుము. ఉన్నదీ, లేనిదీ మధ్యలో మిగిలినది స్వయంగా అర్థవంతమవుతుంది. మొదట చైతన్యం తన స్వస్థితిలో ఊహించబడినట్టు, అలాగే అది ఉద్భవిస్తుంది. అది ఆకాశంలా అవిభాజ్యంగా కనిపిస్తుంది. తర్వాత దాని ఉన్నతత్వం, లేనితనాన్ని నేను గ్రహిస్తాను. చైతన్యాకాశం, ఆకాశం, జగత్తు, కోరికలు, సముద్రాలు, దేవతలు, పర్వతాలు—ఇవి అన్నీ ఆకాశ స్వరూపమైనవి, చైతన్యపు మహాశ్చర్యమే. నిజంగా, వేరే ఏదీ లేదు. ఏ వస్తువు నుండి ఏ రూపం ఉద్భవించినా, అది దానినుండే వేరుగా ఉండదు. సారాంశానికి భాగాలు ఉన్నా, భాగరహితానికి ఎలా చర్చ ఉంటుంది? చైతన్యం ఎప్పుడూ కలుషితంకాని, రూపరహితమైనది. ప్రపంచంలో కనిపించే రూపం, దాని కాంతి ప్రతిబింబమే. మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం, భూతాలు, పర్వతాలు, దిశలు—ఇవి అన్నీ ప్రత్యామ్నాయ ప్రకటనలు. ప్రపంచపు సత్త్వం చైతన్య సారాంశంలోనే ఉంది. ప్రపంచం అనేది చైతన్య స్థితి. చైతన్యం లేకుండా ప్రపంచం ఉండదు. చైతన్యం లేకుండా ప్రపంచం ఉంటే, చైతన్యం నిష్క్రియంగా ఉండాలి. కానీ, ఉండడంలో భేదం లేకపోవడంతో, ప్రపంచం ఎక్కడ నుండి ఉద్భవిస్తుంది? చైతన్యపు ఆశ్చర్యక్రీడ, మాయా మరీచిక విత్తనంలా, జీవాత్మ, ప్రపంచానికి ఏకైక సారాంశంగా స్థిరపడుతుంది. చైతన్య స్థితి నుండి దాని స్వంత శక్తి ఉద్భవిస్తుంది. అదే 'నేను' అనే భావన, అదే జీవాత్మ, దాని స్వభావం చలనము, క్రియ. ఇదే పేరుతో పిలవబడుతుంది. చైతన్యాన్ని, మనస్సుగా, దాని సొంత పేర్లు, అర్థాలతో ఊహించిన ప్రతిదీ, భేదాలు, పరిణామాల ద్వారా విడిపోయినట్టు కనిపిస్తుంది. కనుక, అది నిజంగా సత్యమైనది కాదు. చైతన్యపు స్పందన రూపంలో, కర్త, క్రియ మధ్య ఎలాంటి వేర్పాటు లేదు. క్రియ అనేది స్పందనమే, అదే వ్యక్తిగా గుర్తించబడుతుంది. జీవాత్మ అనేది చైతన్యంలో స్పందన. అదే ప్రజల మనస్సు. మనస్సు, ఇంద్రియ స్వరూపమైనదిగా, అనేక మార్గాల్లో కదులుతుంది. చైతన్యపు కాంతి, ప్రశాంతంగా, భేదరహితంగా ఉండేది, అదే జగత్తు. దీనికితోడు, కారణం-ఫలితంగా వేరే ఏదీ లేదు. "నేను విభజించబడను, నేను కాల్చబడను, నేను తడవబడను, ఎండబడను. నేను శాశ్వతుడిని, ఎప్పుడూ ఉన్నాను, స్థిరుడిని, కదలని వాడిని"—ఇది సత్యంగా స్థిరపడింది. ఇక్కడ ప్రజలు వాదిస్తారు, వారు తమ భ్రమలో ఎలా కావాలంటే అలా వాదించనివ్వండి. మేము అలా తిరుగుతున్నవారు కాదు; కానీ భ్రమరహితులు లేచారు. రూపమున్న దానిలో, అవిద్యా బలంగా ఉన్నప్పుడు, పరిణామ భేదాలు కనిపిస్తాయి. కానీ నిరాకారంలో, ఆత్మను తెలిసిన చైతన్యంలో, చైతన్యాకాశంలో, సత్తా-అసత్తా సారాంశంలో అవి ఉండవు. చైతన్యపు కిరణాలు, వస్తువుల రుచిలో, కాలం మొదలైన శక్తులను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. చైతన్యపు స్వచ్ఛమైన ఆకాశం, చైతన్య మధురత, తన పువ్వులను పూస్తుంది. సహజంగానే, చైతన్యపు ఆశ్చర్యకోడి, ఎవ్వరూ తాకనప్పటికీ మెరుస్తుంది. సహజంగానే, చైతన్యపు మణి, కారణం లేకుండానే పనిచేస్తుంది. స్వయంగా, చైతన్యపు ప్రత్యేకమైన స్పందన, చైతన్య గాలి, నిష్క్రియ కానిది, ఉద్భవిస్తుంది. స్వయంగా, చైతన్యపు వైవిధ్యమైన ప్రవాహం, చైతన్య జలం, ఎలాంటి ప్రవాహానికి పరిమితం కాకుండా ప్రవహిస్తుంది. సహజంగానే, చైతన్యపు ఆశ్చర్య పర్వత శిఖరం నిర్మించబడకుండా పైకి లేచుతుంది. సహజంగానే, చైతన్యపు ఆనంద కాంతి ఎప్పుడూ వెలిగిపోతుంది. చైతన్యపు వెలుగు, ఎప్పుడూ స్వయంగా ప్రకాశించేది, స్వచ్ఛమైన స్వభావం, జ్ఞానిలో జ్ఞానంతో ఉద్భవిస్తుంది, అజ్ఞానంలో అస్తమించినట్టు కనిపిస్తుంది. దాని స్వంత నిష్క్రియ వల్ల, అది జడవస్తువులలో సుషుప్తి స్థితిని పొందుతుంది. దాని స్వంత స్పందన లేదా స్థిరత్వం వల్ల, విస్తృతమైన చైతన్యాకాశం మనస్సుగా మారుతుంది లేదా నిరుపాధిక చైతన్యంగా మిగిలిపోతుంది. చైతన్యపు ప్రకాశమే ప్రపంచం ఉండటానికి, ఉండకపోవటానికి కారణం. ప్రపంచం ఉంది, లేదు కూడా—ఒకే చైతన్యాకాశపు శూన్యత. ప్రపంచం, చైతన్యపు మహారూపంగా, ఉంది, లేదు కూడా; ఘనమైన చైతన్య గాలి స్పందనంగా, ఉంది, లేదు కూడా. చైతన్యపు ఘనమైన చీకటి నలుపుగా, ప్రపంచం ఉంది, లేదు కూడా; చైతన్య సూర్యుడి పగటిగా, ఉంది, లేదు కూడా. చైతన్యపు ధూళి, ప్రపంచాన్ని పర్వతంగా, అణువుగా మాయగా చూపిస్తుంది. చైతన్య అగ్ని వేడి, ప్రపంచపు ప్రకాశం. చైతన్య శంఖపు తెలుపు, ప్రపంచపు కాంతి. ప్రపంచం, చైతన్య పర్వతపు పొట్ట. నీటి ద్రవత్వం, చైతన్యంలో ప్రపంచం. చెరకు తీపి, చైతన్యంలో ప్రపంచం. పాలు మృదుత్వం, చైతన్యంలో ప్రపంచం. మంచు చల్లదనం, చైతన్యంలో ప్రపంచం. అగ్ని దహనం, చైతన్యంలో ప్రపంచం. నెయ్యి మెత్తదనం, చైతన్యంలో ప్రపంచం. నది అల, చైతన్య నదిలో ప్రపంచం. ఈ విధంగా, రాఘవా! అన్నీ చైతన్యమే. దాని మహాశ్చర్యమే జగత్తుగా అనుభూతి చెందుతుంది. వేరే ఏదీ లేదు.