ఒకసారి, మహర్షి యోగవాసిష్ఠుడు బ్రహ్మనుకు ఈ విధంగా ఉపదేశం చేశాడు: “బ్రహ్మన్! ఒక దీపం వెలిగినప్పుడు చీకటి ఎలా కనుమరుగవుతుందో, కానీ దాని అసలు స్వభావాన్ని మనం తెలుసుకోలేమో, అజ్ఞానం కూడా అలాగే ఉంటుంది. మనుష్యుని ఆత్మ, నిజానికి బ్రహ్మమే; అది విభజన లేకుండా, నిరంతరంగా, అపారశక్తితో, ఆది అంతం లేకుండా, పరమచైతన్య స్వరూపంగా ఉంటుంది. అది ఎక్కడికైనా వ్యాపించి ఉంటుంది, అందులో విభాగాల భావన లేదు; ఏ భావన కలుగుతుందో, అది కూడా ఆ అనుభవంగా మాత్రమే ఉంటుంది. బ్రహ్మన్! ఒక జీవుని సంకల్పంతో, ప్రపంచంలోని అన్ని జీవులు వేరుగా ఉన్నట్టు కనిపించినా, వాస్తవంగా అవి వేరుగా లేవు; ఎందుకంటే, మహాత్మా యొక్క ఏకత్వం ఉంది. ఈ మహాత్మా, అంటే బ్రహ్మన్, అన్ని శక్తుల స్వరూపం; అది తన ఇష్టానుసారం, విభజన లేకుండా, నిరంతరంగా ఇక్కడ నిలిచి ఉంటుంది. ఈ మహాత్మా ఏది కోరితే, అది వెంటనే జరుగుతుంది; కానీ కోరిక ముందే నశిస్తే, ద్వైతం కలుగుతుంది. తరువాత, ఈ ద్వైతంలో, శక్తులు విడిపోయి, తమ తమ కార్యాలను ప్రక్షిప్తం చేస్తాయి; ఈ ప్రక్రియ ద్వారా, కార్యం జరుగుతుంది. ఆ ఆదిశక్తి ద్వారా స్థాపించబడిన నియమం మాత్రమే పనిచేస్తుంది; దాని లేకుండా, ఇంకేదీ ఉత్పన్నమవదు; ఆ ప్రాథమిక సంకల్పమే ప్రధానంగా ఉంటుంది. ఆ వ్యక్తిగత ఆత్మ అనే శక్తికి ఏ కోరిక ఫలిస్తుంది అంటే, అది ప్రాథమిక శక్తి నియమాన్ని పాటించినప్పుడు మాత్రమే, మరొక విధంగా కాదు. ప్రాథమిక శక్తి నియమం స్థిరంగా లేకపోతే, శక్తి ఉంది లేదా లేదు అనే పరిస్థితిలో, అనుకున్న ఫలితం ఎక్కడా కలుగదు. బ్రహ్మన్, ఈ మహా జీవస్వరూపం ఆది అంతం లేకుండా ఉంటుంది; అది అనేక జీవరాశులుగా కనిపించినా, వాస్తవంగా వేరే ఏమి కాదు. విషయాలపై అవగాహన ద్వారా, వ్యక్తిగత ఆత్మ సంసారంలో ప్రవేశిస్తుంది; ఆ అవగాహన నశించితే, దాని స్వరూపం శాంతిని పొందుతుంది, సంసారాన్ని విడిచి పోతుంది. చిన్న ఆత్మలు, పెద్ద ఆత్మల క్రమమైన కార్యాల ద్వారా, మూలఆత్మ స్థితికి చేరుకుంటాయి; ఇది రాగి బంగారం స్థితిని పొందినట్టు. ఈ అనంత పరాకాశంలో, ఈ సమూహం వాస్తవంగా లేనప్పటికీ, ఉందనిపిస్తుంది; అది చైతన్య అద్భుత స్వరూపం, ఆకాశ స్వరూపం. చైతన్యంలో కలిగే అద్భుతమే ‘నేను’ అనే భావంగా మారుతుంది; తర్వాత అది నామం, శరీరం మొదలైన భావనలుగా మారుతుంది. చైతన్య జ్యోతి, అదే స్వరూపంలో, అనంతంగా, లోకాల అనుభవంగా ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆ అవిభాజ్య చైతన్యం, నిజంగా విభజన లేకుండా ఉన్నా, మార్పు, పరిణామం అనే పదాలతో వివరించబడుతుంది; అది తన శక్తితో తెలుసబడుతుంది. చైతన్యం తనలోనే అనుభవించే రుచిని, నిరంతర ఆటగా, అనావరణ జ్యోతిస్వరూప ప్రపంచంగా స్థాపిస్తుంది. ఈ చైతన్యశక్తి, ఆకాశం కన్నా సూక్ష్మంగా, అన్నింటినీ వ్యాపించి, సహజంగా తనను ‘నేను’ అనే భావంగా గ్రహిస్తుంది. యేవి ఆత్మలో, ఆత్మ ద్వారా, ఆత్మకోసం ప్రకాశిస్తాయో, నీటిలా, ‘నేను’ అనే చిన్న భావం నుంచి ప్రపంచాంతం వరకు, వాటిని మాత్రమే గ్రహిస్తుంది. చైతన్యం ఆశ్చర్యపడి, అందాన్ని, అద్భుతాన్ని చూస్తుంది; అదే తనలో ప్రపంచంగా వ్యాపించిపోతుంది. రాఘవా! చైతన్యం తానే మనసు, అహంకారం, కల్పన; సూక్ష్మభూతాల నుంచి, అన్నీ చైతన్యమే; అప్పుడు, ద్వైతం లేదా అద్వైతం ఎక్కడ స్థాపించబడుతుంది? వ్యక్తిగత ఆత్మ కారణంలో ‘నీవు’, ‘నేను’ అనే భావనలను విడిచిపెట్టు; కానీ ఆస్తిత్వాన్ని విడిచిపెట్టకుండా; ఉండటానికి మరియు ఉండకపోవడానికి మధ్య ఉన్నది, దానిలోనే అర్థవంతంగా ఉంటుంది. చైతన్యం మొదట తన ఆస్తిత్వంలో ఎలా ఊహించబడిందో, అలాగే ఉత్పన్నమౌతుంది; అది ఆకాశంలా అవిభాజ్యంగా కనిపిస్తుంది; అప్పుడు నేను దాని ఉండటం, ఉండకపోవడాన్ని తెలుసుకుంటాను. చైతన్యాకాశం, ఆకాశం, ప్రపంచం, కోరికలు, సముద్రాలు, దేవతలు, పర్వతాలు—అన్నీ ఆకాశ స్వరూపం, చైతన్య అద్భుత స్వరూపం; నిజంగా వేరే ఏమి లేదు. ఏ రూపం ఏదివి ఉత్పన్నమవుతుందో, అది దాని మూలం నుండి వేరుగా కాదు; మూలానికి భాగాలు ఉంటే, భాగరహితమైనదానిపై చర్చ అవసరమా? చైతన్యం ఎప్పుడూ కలుషితముకాదు, దానికి రూపం లేదు; ప్రపంచంలో కనిపించే ఏ రూపం అయినా, దాని ప్రకాశనమే. మనసు, బుద్ధి, అహంకారం, భూతాలు, పర్వతాలు, దిశలు—ఇవి అన్నీ వేరే వేరే రూపాలు; ప్రపంచం యొక్క ఆస్తిత్వం చైతన్య మూలంలోనే ఉంది. ప్రపంచం అనేది చైతన్య స్థితి; చైతన్యం లేకుండా ప్రపంచం లేదు. ప్రపంచం చైతన్యం లేకుండా ఉంటే, చైతన్యం స్థితిలేనిది అయిపోతుంది; కానీ ఆస్తిత్వంలో తేడా లేదు కాబట్టి, ప్రపంచం ఎలా ఉత్పన్నమవుతుంది? చైతన్య అద్భుత ఆట, మాయా వృక్షపు విత్తనంలా, జీవుడు మరియు ప్రపంచానికి ఏకైక స్వరూపంగా స్థాపించబడింది. చైతన్య స్థితి నుండి, తన స్వశక్తి ఉత్పన్నమవుతుంది; అదే ‘నేను’ అనే భావం; ఇది జీవుడు, దాని స్వభావం కంపనం, కార్యం; అలాగే తెలిసిపోతుంది. చైతన్యం, మనసు, తనే ఉత్పన్నమైన నామాలు, అర్థాలు, వేరుగా వేరుగా మార్పులతో విభజించబడుతుంది; అందుకే, అది నిజంగా లేదు. చైతన్య కంపనంలో, క్రియకర్త, క్రియ మధ్య విభాగం లేదు; క్రియ అనేది కంపనం మాత్రమే, అదే వ్యక్తిగా గుర్తించబడుతుంది. జీవుడు అనేది చైతన్యంలో కంపనం; అదే ప్రజల మనసు. మనసు, ఇంద్రియ స్వభావంతో, అనేక మార్గాల్లో కదులుతుంది. నిజంగా, చైతన్య ప్రకాశం, ప్రశాంతంగా, విభేదాల లేకుండా, ప్రపంచంగా ఉంది; దీనితో పాటు, కారణం, ఫలితం అనే వేరే ఏమి లేదు. ‘నేను’ విభజించబడను, నేను కాలిపోను, నేను తడవను, ఎండబోను; నేను శాశ్వతుడను, ఎప్పటికీ ఉన్నవాడను, స్థిరుడను, కదలని వాడను—ఇది స్థిరంగా ఉంది. ఇక్కడ ప్రజలు వాదిస్తారు, వారు తమ భ్రమలో ఎలా వాదించాలనుకుంటే అలా వాదించాలి; మేము అలా తిరగము, కానీ భ్రమ లేని వారు వెలుగుతారు. రూపం కలిగిన వాటిలో, అజ్ఞానం పాతుకుపోతే, మార్పు, పరిణామం వంటి విభేదాలు వస్తాయి; కానీ రూపం లేనిదిలో, ఆ చైతన్యాన్ని గ్రహించిన చోట, చైతన్యాకాశంలో, ఆస్తిత్వ-అనాస్తిత్వ స్వరూపంలో, అవి రావు. చైతన్య కిరణాలు, విషయ రుచుల ద్వారా, కాలం మొదలైన శక్తులను ఉత్పత్తి చేస్తాయి; చైతన్య పరాకాశం, చైతన్య మధు, తన పుష్పాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. స్వయంగా, చైతన్య అద్భుత ధనుర్విద్య, ఎవ్వరూ తాకకుండా ప్రకాశిస్తుంది; స్వయంగా, చైతన్య అద్భుత రత్నం, కారణం లేకుండా, కార్యం చేస్తుంది.” ఈ విధంగా మహర్షి, బ్రహ్మనుకు పరమచైతన్య స్వరూపాన్ని, జీవుడు, ప్రపంచం, శక్తి—all are nothing but the wondrous play of consciousness—అని, ఎంతో ఆత్మీయంగా వివరించాడు.