ఒకప్పుడు, ఓ రాఘవా, ఈ సృష్టి ఎంత గొప్పదో, అంతే ఆశ్చర్యకరమైనదిగా కనిపిస్తుంది. ఇది మనస్సులో కలిగే కలలోని శాశ్వత పర్వతంలా, స్థిరమైన కల నగరంలా ఉంది. దీని రూపం మనస్సు సృష్టించిన సైన్యంలా, చైతన్య శక్తిచే స్థాపించబడింది. ఇది భూమిలో పాతిపెట్టని, నిలువుగా ఉన్న స్తంభాల గుంపులా ఉంటుంది. బ్రహ్మన్ అనే ఆకాశంలో, ఆత్మ కూడా భూమిలో పాతిపెట్టని విగ్రహంలా, తన స్తంభంపై నిలిచి ఉంటుంది. ప్రథమ సృష్టికర్త, స్వయంభువుడిగా ప్రసిద్ధుడు. ఆయనకు ముందు కారణాలు లేవు, ఎందుకంటే ఆయన కర్మ ఫలితాలు అప్పటికి ఏవీ లేవు. మహాప్రళయాంతంలో, మొదటి పూర్వికులు విముక్తి పొందుతారు; కాబట్టి వారికి పూర్వకర్మ ఎలా ఉంటుంది? ఆత్మను గోడలా భావించి విడిచిపెట్టాలి. అది కనబడేది, కనబడనిది రెండూ. అక్కడ దృశ్యమూ, ద్రష్టయూ, సృష్టికర్తయూ లేరు—అన్ని అదే. అతడు సమస్త వస్తువుల ప్రతిబింబం. అన్ని జీవులు ఆయన నుండే ప్రవహిస్తాయి, ఒక దీపం నుండి మరెన్నో దీపాలు వెలిగినట్లుగా. కలలో కల పుట్టినట్లుగా, కల్పన నుండే మరొక కల్పన ఉద్భవిస్తుంది. దీనికి భూమి, ఇతర భూతాల ఆధారం లేదు, అయినా భూమి మొదలైనవి ఉన్నట్టుగా కనిపిస్తుంది. ఈ ప్రతిబింబం నుండే జీవులు ఉద్భవిస్తారు. సహాయక కారణాలు లేనప్పుడు, అవి మళ్లీ అదే పరమాత్మగా విలీనం అవుతాయి. సహాయక కారణాలు లేనప్పుడు, కారణం–కార్యం ఒకటే అవుతాయి. కాబట్టి సృష్టి మాయకు వేరొక మూలం లేదు. బ్రహ్మనే మూలం, ఆయన రూపమే విరాట్ పురుషుడు. విరాట్ పురుషుని నుండే సృష్టి ఉద్భవిస్తుంది. కాబట్టి భూమి మొదలైనవి వాస్తవంగా లేవు—జీవరాశుల ఆకాశం కూడా అదే బ్రహ్మన్. జీవరాశులు పరిమితమా? లేక అనంతమా? లేదా అనంతమైన ఆత్మ, జీవరాశుల సమాహారం, పర్వతంలా స్థిరంగా ఉందా? వర్షపు మేఘాల నుంచి ప్రవహించే నదులు, సముద్రం నుంచి జలబిందువులు, వేడి ఇనుప నుంచి మిణుగురు చినుకులు ఎలా ఉద్భవిస్తాయో, అలాగే జీవులు ఎందుకు ఉద్భవిస్తారు? అందుకే, ఓ వందనీయుడా, ఈ జీవజాలపు స్వరూపాన్ని నాకు స్పష్టంగా వివరించు. నేను చాలా వరకు గ్రహించాను, మరింత స్పష్టత కావాలి. నిజానికి, కేవలం ఒకే ఒక జీవి మాత్రమే ఉంది; జీవుల గుంపు ఎలా ఉంటుంది? నీవు చెప్పినది, కుందేంకి కొమ్మ వచ్చిందని చెప్పినట్టు. వ్యక్తిగత ఆత్మ లేదు, జీవుల సమూహమూ లేదు, ఓ రాఘవా; లేదా పర్వతంలా ఉన్న జీవుల సముదాయమూ లేదు. ‘జీవ’ అనే పదానికి సంబంధించిన అన్ని భావనలు కేవలం కల్పితాలు మాత్రమే. ఇవేవీ నిజంగా లేవని నిశ్చయంగా గ్రహించు. నిర్మలమైన చైతన్యమే, పవిత్రమైన బ్రహ్మనే, ఎక్కడికక్కడా విస్తరించి ఉంది. తన సంపూర్ణశక్తితో, తనకు నచ్చిన రూపాన్ని తానే ప్రదర్శిస్తుంది. పొద ఎలా క్రమంగా విస్తరిస్తుందో, అలాగే చైతన్యం—ప్రకాశమై, అప్రకాశమై—తనను తానే ఆ రూపంలో దర్శిస్తుంది. ‘జీవ’, ‘బుద్ధి’, ‘కర్మ’, ‘చలనం’, ‘మనస్సు’, ‘ద్వైతం’, ‘అద్వైతం’—ఇవి అన్నీ అనుభవానికి దారితీసే భావనలు మాత్రమే. జ్ఞానంతో బ్రహ్మంగా అవుతుంది; అజ్ఞానంతో, పరిశీలన వల్ల నాశనమవుతుంది, కానీ అది స్వయంగా తెలుసుకోదు. దీపం వెలుతురులో చీకటి కనబడకపోతే, దాని స్వరూపం తెలియదు కదా—అలాగే అజ్ఞాన స్వభావం కూడా. కాబట్టి, వ్యక్తిగత ఆత్మ కూడా బ్రహ్మనే—అఖండమైనది, నిరంతరమైనది, పరిపూర్ణశక్తి, ఆద్యంత రహితమైనది, పరమచైతన్య స్వరూపాన్ని కలిగి ఉంది. అది అన్ని చోట్ల వ్యాపించిందని, దానిలో విభజన అనే భావన లేదు. ఏ భావన కలిగినా, అది కూడా అదే రూపంలో అనుభవించబడుతుంది. ఓ బ్రహ్మన్! ఒకే ఒక జీవి సంకల్పంతో, ప్రపంచంలోని అన్ని జీవులు వేరుగా లేవు—మహాత్మ యొక్క ఏకత్వం వల్లే. ఆ మహాత్మ, బ్రహ్మన్, అన్ని శక్తుల స్వరూపం; ఇక్కడ తన ఇష్టానుసారం, అఖండంగా, నిరంతరంగా వుంటుంది. ఈ మహాత్మకు ఏది కావాలో అది వెంటనే కలుగుతుంది; కానీ ఆ సంకల్పం ముందే లేకపోతే, ద్వైత భావన ఉద్భవిస్తుంది. అనంతరం, ద్వైతంగా విభజించిన శక్తుల్లో, వాటి స్వంత కార్యాలు ప్రతిఫలిస్తాయి; ఈ విధంగా కర్మ జరుగుతుంది. ఆ ఆద్య శక్తి ద్వారా స్థాపించబడిన నియమమే జరిగేది; దాని లేకుండా మరొకటి లేదు. మొదటి సంకల్పమే పరిపాలిస్తుంది. ‘జీవ’ అనే శక్తికి ఏదైనా అభిలాష ఫలించాలంటే, అది మొదటి శక్తి నియమాన్ని అనుసరించాల్సిందే, లేనిపక్షంలో కాదు. ఆ ప్రాథమిక నియమం బలంగా స్థాపించబడకపోతే, శక్తి ఉండటం లేకపోవడం వల్ల, ఎక్కడా ఆశించిన ఫలితం కలుగదు. కాబట్టి, బ్రహ్మన్ అనే మహా జీవాత్మ ఆద్యంత రహితమైనది; అది అనేక జీవులుగా కనిపించినా, వాస్తవంగా వేరొకటి కాదు. విషయాలను తెలుసుకోవడం వల్ల జీవాత్మ సంసారంలోకి ప్రవేశిస్తుంది; ఆ జ్ఞానం లేకపోతే, జీవాత్మ స్వరూపం శాంతిని పొందుతుంది, సంసారాన్ని విడిచిపెడుతుంది. ఈ విధంగా, చిన్న ఆత్మలు, పెద్ద ఆత్మల క్రియాశీలత ద్వారా, మూలాత్మ స్థితికి చేరుకుంటాయి—ఇది రాగి బంగారమవడం వలె. ఈ అనంతమైన పరమాకాశంలో, ఈ సమూహం లేనిది అయినా, చైతన్య ఆశ్చర్యంగా, ఆకాశ స్వరూపంలా, ఉన్నట్టుగా కనిపిస్తుంది. ఈ చైతన్యంలో ఉద్భవించే ఆశ్చర్యమే ‘నేను’ అనే భావనగా పుట్టి, తరువాత పేరు, శరీరం మొదలైన భావనలుగా మారుతుంది. చైతన్యపు వెలుగు, చైతన్య స్వరూపమే, అనంతమైనది—ఇదే లోకాల అనుభూతి. అది ఆ పరమాత్మ నుండే ప్రతిబింబిస్తుంది. అఖండ స్వరూపమైన ఆ చైతన్యమే, విభాగాలుగా మారినట్లు, పరిణామాలుగా, పరివర్తనాలుగా వర్ణించబడుతుంది; తన శక్తిని తానే తెలుసుకుంటుంది. చైతన్యం తనలో ఏ రుచి అనుభవించినా, అది నిరంతర లీల స్వరూపంగా, అప్రకటిత జ్యోతి లోకంగా స్థిరపడుతుంది. ఈ చైతన్య శక్తి, ఆకాశం కన్నా సూక్ష్మంగా, సమస్తాన్ని వ్యాపించి, సహజంగా తనను తానే ‘నేను’గా అనుభవిస్తుంది. తనలో, తనచే, తనకోసం ప్రకాశించే ఏదైనా, నీటిలా, చిన్న ‘నేను’ భావన నుంచి ప్రపంచాంతం వరకు, అదే తానే అనుభవిస్తుంది. ఇలా, ఓ రాఘవా, ఈ బ్రహ్మన్, ఈ జీవజాలం, ఈ చైతన్య విశ్వం—all are truly one, appearing as many, ever wondrous and profound.