ఒకప్పుడు, పరమాత్మ తేజస్సు మన మనస్సు పాత్రలో నిరంతరం వెలిగే దీపంలా ప్రకాశిస్తూ, ఆ వెలుగు మాత్రమే మూడువెళ్లల్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది. ఆయన లేని చోట—even though సూర్యుడు, ఇతరులు ప్రకాశిస్తున్నా—అవి చీకటిలా కన్పిస్తాయి; ఆయన సన్నిధిలోనే ఈ మూడువెళ్లల మాయా కనిపిస్తుంది. ఈ జగత్తు మహిమ ఆయనలో కదలిక ఉన్నప్పుడు బయలుదేరుతుంది, స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు అంతా ఆయనలోనే దాగిపోతుంది—ఒక దీపాన్ని తిప్పితే ఏర్పడే అగ్ని వలయంలా. ఆయన స్వరూపం పవిత్రమైన, నశించని, అన్నింటినీ వ్యాపించిన మహాత్మ; జగత్తు సృష్టి-లయ ఆయన లీల; కదలిక, స్థిరత్వం రెండూ ఆయన స్వభావంలోనే ఉన్నాయి. ఆయన సత్త్వం గాలి వలె అంతటా వ్యాపించి, కదలికలోనూ, స్థిరత్వంలోనూ ఒకటే; వేరుగా ఉన్నట్టు పేరు మాత్రమే, వాస్తవానికి తేడా లేదు. ఆయన ఎప్పుడూ మేల్కొని ఉంటాడు, ఎప్పుడూ నిద్రలోనూ ఉంటాడు, ఏ సమయంలోనూ ఏ స్థలంలోనూ నిద్రలోనూ, మేల్కొనడంలోనూ లేడు. అచలమైనది శుభమూ, శాంతమూ; కదిలేది మూడువెళ్లల సత్త్వం. కదలిక-నిశ్చలతల లీలే ఆయన స్వరూపం, అన్ని రూపాల్ని ఆయనే నింపుతాడు. పువ్వులోని పరిమళం పువ్వు వాడిపోయినా పోదు; తెల్ల బట్టలో తెలుపు ఉండి, తడవలేనట్టు, ఆయన కూడా అలానే. వాడు మూగవాడిలా ఉన్నా మాట్లాడతాడు; ఆలోచించేవాడైనా రాయి లాంటివాడు; అనుభవించేవాడైనా ఎప్పుడూ తృప్తుడే; కర్మచేసేవాడైనా ఏదీ సొంతం చేసుకోడు. అవయవాలు లేనివాడైనా అన్నీ కలవాడే; వెయ్యి చేతులు, కళ్ళు కలవాడే; ఏదీ ఆధారంగా లేకున్నా, అంతా ఆయనతోనే నిండిపోయింది. ఇంద్రియ శక్తి లేనివాడైనా, అన్ని ఇంద్రియ క్రియలు ఆయనవే; మనస్సు లేనివాడైనా, మనస్సు సృష్టించే మార్గాలన్నీ ఆయనవే. ఆయనను చూడకపోతే, సంసార సర్ప భయం పుడుతుంది; ఆయనను చూశాక, అన్ని భయాలూ పారిపోతాయి. విశాలమైన, ప్రకాశవంతమైన, దీపంలా స్థిరంగా ఉన్న సాక్షిలోనే కర్మలు జరుగుతాయి; ఆయన ఉన్నప్పుడు కదలిక ముందు అనేక క్రియలు బయలుదేరుతాయి. ఆయన నుండే గడలు, బట్టలు, వందలాది వస్తువులు—అవి సముద్రం నుండి అలలు, చినుకులు, ఉప్పెనలు, తరంగాలు పుట్టినట్టు—వెదజల్లబడతాయి. అదే ఒకటి, అనేక వస్తువుల మాయలో, మరోదిగా కన్పిస్తుంది; బంగారం చెవి కమ్మలు, చేతి కడులు, పాదాల కడులు అయినట్టు. నీవు ఒకే తేజస్సు సారం; నేను, వీరు, ఇతరులందరూ—ఆత్మ జ్ఞానం లేనందున ఎవరు నీవు కాదు, నేను కాదు, వీరు కాదు అన్నా—అందరూ ఒకటే. అదే ఒకటి వేరైనట్లు, వేరుకాని, ఉన్నట్టు, లేనట్టు, నశించేది—నీటిలో అలలు ఎన్నో పుడతాయిగా, కన్పించే జగత్తు కూడా అలాగే. ఆయన నుండే కాల పరిమాణం, కన్పించేదానికి ప్రకాశం, మనస్సు లెక్కలు, అన్ని దీపాలకీ వెలుగు—అన్నీ ఆయనవే. నీకు కార్యం, రూపం, రుచి, వాసన, స్పర్శ, శబ్దం, చైతన్యం ఏదైనా తెలిసినదీ అదే దేవుడు; నీవు తెలుసుకోగలిగేది కూడా అదే వాడు. దృక్పదార్థ మధ్య నిలిచిన ఆ చైతన్యాన్ని గమనిస్తే, నీ స్వరూపాన్ని నీవు తెలుసుకుంటావు. అది అజన్మ, అక్షయ, మలినం లేని, శాశ్వతమైన బ్రహ్మం; నిత్య, మంగళకరమైన, మచ్చలేని, ఆదిలేని, శూన్య జ్ఞానంతో పట్టుకోలేని, నింద లేని, నిర్మాణ రహితమైన, కారణాలకు కారణమైన, అనుభవించదగినదైన, తెలియనిది, తెలిసేది, అంతర్యం. మహా లయ సమయంలో మిగిలేది రూపరహితమే; ఈ విషయమై సందేహం లేదు. అది ఎలా శూన్యమవుతుంది? ఎలా ప్రకాశించదు? అది ఎలా చీకటి స్వరూపం కాదు? ఎలా ఆకాశ స్వరూపం కాదు? అది ఎలా చైతన్య స్వరూపం కాదు? ఎలా జీవం లేదు? ఎలా బుద్ధి లేదు? ఎలా మనస్సు లేదు? ఏమీలేదు ఎలా? అన్నీ ఎలా? ఇలాంటి ప్రశ్నలు నా మాయను వ్యక్తీకరిస్తున్నాయి. నీవు గొప్ప ప్రశ్న అడిగావు; అయినా నేను దాన్ని సూర్యుడు రాత్రి చీకటిని పోగొట్టినట్టు సులభంగా విప్పుతాను. మహాకల్పాంతంలో మిగిలేది నిజంగా శూన్యం కాదు; అది ఏమిటో నేను వివరంగా చెబుతాను. ఒక స్తంభంలో చెక్కిన రూపం మిగిలినట్టు, జగత్తు కూడా అందులోనే ఉంటుంది; కాబట్టి అది శూన్యం కాదు. ఈ విధంగా, ఈ విశాల అనుభూతి—జగత్తు—నిజమైనదా, అబద్ధమా, శూన్యం ఎక్కడ? చెక్కిన రూపం లేని స్తంభంలో కూడా రూపం దాగి ఉంటుంది; అలాగే జగత్తు బ్రహ్మమే, కాబట్టి అది శూన్యం కాదు. మృదువుగా ఉన్న నీటిపై అలలా, ఇది ఉన్నట్టూ లేనట్టూ బ్రహ్మంలో శూన్య, అశూన్య స్థితిలో ఉంది. దేశ, కాల, దిశ పరిమితుల వల్ల చెట్టులో బొమ్మ చెక్కడం సాధ్యం; కాని జడాధారంలో ఎవరు, ఎలా అంతరాయాన్ని కలిగించగలరు? కాబట్టి, చెట్టు-బొమ్మ ఉదాహరణలు కూడా పరిపూర్ణంగా సరిపోవు. ఈ జగత్తు ఎప్పుడూ వేరే ఏదో నుండి పుట్టదు, ఎప్పుడూ అంతరించదు; అలాంటి స్వభావమున్న శుద్ధ బ్రహ్మమే తనలో తనే నిలిచిఉంటుంది. శూన్య భావన, అశూన్య భావానికి సంబంధించి ఊహించబడుతుంది; నిజమైన అశూన్యం అసాధ్యమైతే, శూన్యం, అశూన్యం ఎలా ఉంటాయి? ఈ బ్రహ్మంలో ప్రకాశం ఏ పదార్థ మూలకాల వల్లా పుట్టదు; మరి నశించని దానిలో సూర్యుడు, అగ్ని, చంద్రుడు, నక్షత్రాలు ఎలా ఉంటాయి? మహాభూతాల వెలుగు లేకపోవడాన్ని చీకటిగా అంటారు; కాని ఇక్కడ మహాభూతాల వెలుగు ఎప్పుడు పోదుకాబట్టి, చీకటి ఎప్పుడూ ఉండదు. దాని ప్రకాశం, ఆకాశ స్వరూపుడైనవాడికి ప్రత్యక్ష అనుభవమే; లోపల ఏదైనా ఉందని తెలిసేది దానివల్లే, ఇంకెవరినీ కాదు. చీకటి-వెలుగు లేని ఆ స్థితి వయసు లేని నిలయం; అది పాత్రలోని ఆకాశంలా, జగత్తు సత్త్వాన్ని నింపినదిగా తెలుసుకో. బిల్వఫలంలో వాస్తవికంగా తేడా లేనట్టు, ఇక్కడ కూడా బ్రహ్మ, జగత్తు మధ్య కొంత తేడా కూడా లేదు.