ఓ రామా! శుద్ధమైన చైతన్య స్వరూపమైన బ్రహ్మన్ గురించి నేను నీకు వివరంగా చెప్పబోతున్నాను. బ్రహ్మన్ స్వరూపం స్వచ్ఛమైన చైతన్యమే. కానీ మనస్సులో ‘నేను ఈ శరీరం’ అనే భావన కలిగినప్పుడు, అది ఒక రూపాన్ని ధరించినట్టు కనిపిస్తుంది. ఇది యాదృచ్ఛికంగా జరిగిన సంఘటనకు అర్థం కలిగినట్టు భావించడమే—కాకి తాటి చెట్టు మీద కూర్చోవడం లాంటి అపార్థము. సృష్టి ప్రారంభంలో, ఈ బ్రహ్మన్ ఆకాశ గర్భంలో తానే తాను ప్రకాశిస్తూ, స్వయంభువుడిగా, అవినాశిగా, అమరుడిగా వెలుగుతాడు. ఆయనకు శరీరమూ లేదు, కర్మలూ లేవు, చేసేవాడన్న భావన లేదు, వాసనలూ లేవు. ఆయన చైతన్యాకాశమే, జ్ఞానరాశితో నిండినవాడు. ఆయనలో గత వాసనల జాలాలు కూడా లేవు; ఆయన స్వభావంగా ఆకాశస్వరూపుడే, ఎలా తేజస్సు బరువుకి స్వభావమో అలాగే. ఆయనను కేవలం శుద్ధమైన అనుభూతి ద్వారానే గ్రహించగలం; ఆ అనుభూతి కూడా లయమైతే, ఆయన కనిపించడు. కాబట్టి, చైతన్యాకాశం ఉన్నట్టే, దాని గ్రహణాలూ ఉంటాయి; మరి భూమి మొదలైనవి ఇక్కడ ఎలా ఉద్భవించగలవు? ఏ రూపంలో ఉద్భవించగలవు? ఈ చైతన్యాన్ని పట్టుకోవాలనే ప్రయత్నం చేయవద్దు, ఓ మరణా! ఎందుకంటే, ఎప్పుడూ ఎవరూ ఆకాశాన్ని పట్టుకోలేరు. నాకు నా పరమపితామహుడు చెప్పిన ప్రకారం, బ్రహ్మనే స్వయంభువుడిగా, అజన్ముడిగా, ఏకరూపుడిగా, చైతన్యస్వరూపుడిగా ఉంది—ఇది నా నిశ్చయమైన నమ్మకం. ఇలా బ్రహ్మన్ గురించిన ఉపదేశాన్ని నేను నీకు చెప్పాను, ఓ రామా! ఈ విషయమై పురాతనకాలంలో మరణదేవుడూ యమధర్మరాజుతో వాదించారు. ఒక మాన్వంతరంలో, సమస్త ప్రాణులను హరించేవాడు అయిన మరణుడు బలాన్ని సంపాదించి, కమలజన్ముడి లోకంలో తన కార్యాన్ని ప్రారంభించాడు. ధర్మరాజైన యముడు ఇచ్చిన ఉపదేశాన్ని అనుసరించి, ఎవరైతే ఏదిని నిరంతరం ఆచరిస్తారో, వారికి ఆనందం అదే విషయంలో కలుగుతుంది. కానీ, పరమాకాశస్వరూపుడైన బ్రహ్మ ఎలా శరీరాన్ని ధరిస్తాడు? ఆయన కేవలం మనస్సే, సంకల్పం లేని వాడు, భూమి మొదలైన భౌతిక పదార్థాల రూపం ఆయనకు లేదు. చైతన్యాకాశంలో అద్భుతమైన వాడు, ఆకాశసారాన్ని అనుభవించే వాడు, నిజంగా చైతన్యాకాశమే. ఆయనకు కారణమూ లేదు, ఫలితమూ లేదు. మన ఊహలోని వ్యక్తి ఎలా ఆకాశంలో ప్రకాశిస్తాడో, అలాగే స్వయంభువుడైన బ్రహ్మ కూడా భూమి మొదలైన పదార్థాలు లేకుండా వెలుగుతాడు. పరమాత్మలో, శుద్ధమైన స్వరూపంలో, దర్శించేవాడు, దర్శించబడేది లేవు; అయినా, చైతన్య స్వభావం వల్ల స్వయంభువుడిగా కనిపిస్తాడు. ఈ మనస్సే ఊహ, అదే బ్రహ్మన్ అని అంటారు. ఊహాకాశంలోని వ్యక్తికి భూమి మొదలైన పదార్థాల రూపం ఉండదు. చిత్రకారుడు తునకపై పెట్టిన బొమ్మ శరీరం లేనట్టు, బ్రహ్మ కూడా చైతన్యాకాశం మీద రంగు లాగ ప్రకాశిస్తాడు. చైతన్యాకాశమే అనంతమైనది, ఆదిమధ్యరహితం, తన మనస్సు శక్తితో బ్రహ్మనుగా, స్వయంభువునిగా వెలుగుతుంది. ఇక్కడ రూపం ఉన్నట్టు కనిపించినా, వాస్తవికంగా ఆయనకు శరీరం లేదు—వంధ్యాపుత్రుని లాంటి అస్తిత్వం. ఈ విధంగా, ఓ మునీశ్వరా! మనస్సు కూడా భూమి మొదలైన పదార్థాలు లేని శుద్ధమైనదే; ఇది నిజంగా బ్రహ్మన్, భౌతిక పదార్థాల నుండి విముక్తమైనది. అయితే, గతజన్మ జ్ఞాపకం ఇక్కడ కారణం కాదేమో? నా విషయంలో ఉన్నట్టు, ఇతరుల విషయంలోనూ అలాగేనా? ఎవరికైనా గతశరీరం, ప్రస్తుత శరీరానికి పూర్వకర్మలు ఉంటే, వారికి జ్ఞాపకం కలుగుతుంది; ఇదే సంసారము కొనసాగడానికి కారణం. కానీ బ్రహ్మన్కు గతకర్మలు లేవు కాబట్టి, ఆయనకు గతజన్మ జ్ఞాపకం ఎలా కలుగుతుంది? అది ఎక్కడి నుండి, ఎలా వస్తుంది? కాబట్టి, ఆయనకు కారణం లేకపోవచ్చు, లేదా ఆయన మనస్సే ఒకే కారణం. తనంతట తానే ఉద్భవించి, ఇతర స్వరూపం లేకుండా, స్వయంభువునిగా నిలిచాడు. స్వయంభువుని శరీరం సూక్ష్మమైనదే (మనస్సు రూపం); భౌతిక శరీరం అజన్ముడికి ఉండదు. అన్ని జీవులలో ఒకటి సూక్ష్మశరీరం, మరొకటి స్థూలశరీరం; బ్రహ్మన్కు ఒక్కటే—అదే సూక్ష్మమైనది. కారణములున్న అన్ని జీవులకు రెండు శరీరాలుంటాయి; కానీ అజన్ముడికి కారణం లేకపోవడం వల్ల, ఒక్క సూక్ష్మశరీరమే ఉంది. అన్ని జీవులలో, ఒకే అజన్ముడైన పరమకారణం ఉంది; ఆయనకు కారణం లేవు కాబట్టి, ఒక్క శరీరమే ఉంది. ఆదికర్తకు నిజంగా భౌతిక శరీరం లేదు; ఆయనకు సూక్ష్మశరీరమే ఉంది, అది కూడా ఆకాశసారమైనది. ఆయన శరీరం కేవలం మనస్సే, భూమి మొదలైన పదార్థాల కలయిక కాదు; మొదటి కర్త, ఆకాశరూపుడై, సృష్టిని విస్తరించాడు. ఈ జీవులన్నీ ముక్తిస్వరూపులే, ఇతర కారణాలు లేవు; ఏది ఏదినుండి ఉద్భవించిందో, అదే అందరూ అనుభవిస్తారు. మొదటిది శుద్ధమయిన ముక్తి, పరమజ్ఞానం, అదే మనస్సు; అది భూమి మొదలైనవి కాకుండా, కేవలం మనస్సుగా నిలుస్తుంది. ప్రపంచ వ్యాపారంలో నిమగ్నమైన అన్ని జీవులకు, ఆ మొదటి ప్రతిబింబమే—మనస్సు శరీరం—తనంతట తానే ఉద్భవిస్తుంది. ఆ మొదటి ప్రతిబింబం, తన స్వరూపానికే భిన్నం కానిది, ఈ సృష్టి వ్యాపించింది—గాలి ప్రవాహం కనిపించునట్టు. ఈ శుద్ధబుద్ధి రూపం నుండి, బుద్ధి రూపమే ఉన్నదానినుండి, ఈ సృష్టి వెలుగుతుంది, నిజమైన అనుభూతిగా స్థిరంగా ఉంటుంది. ఇక్కడ, కలలో కనిపించే నగరం, కల-స్త్రీతో అనుభవించే సుఖం ఉదాహరణలు; అవి వాస్తవం కాకపోయినా, అనుభవ సంపద వల్ల నిజమైన అనుభూతిగా మెరుస్తాయి. బ్రహ్మ భూమి మొదలైన పదార్థాలతో తయారు కాలేదు, ఆకాశరూపుడై, శరీరం లేకుండా కనిపిస్తాడు; అయినా, శరీరమున్న జీవాధిపతిలా, స్వయంభువునిగా వ్యక్తిరూపంలో నిలుస్తాడు. ఆయన స్వభావం చైతన్యమూ, సంకల్పమూ అయినందున, ఆయన ఉద్భవించి, మళ్లీ లయమవుతాడు; కానీ తన స్వరూపం ఆధారంగా ఉన్నందున, నిజంగా ఆయన ఉద్భవించడూ, లయమవ్వడూ కాదు. బ్రహ్మ సంకల్పరహితుడు, భూమి మొదలైన పదార్థాల రహిత రూపుడు; ఆయన స్వరూపం కేవలం శుద్ధచైతన్యమే, మూడు లోకాల ఉనికికి కారణమవుతాడు. ఈ సంకల్పం తన స్వభావంగా తిరుగుతుంది, పేరు తనంతట తానే ఎలా ఉద్భవించునో అలాగే; ఈ ఆకాశస్వరూపుడైన వాడు, నీ సంకల్పంలో పర్వతంలా కనిపిస్తాడు. ఆకాశస్థితిని పూర్తిగా మరచిపోవడం వల్ల, భౌతిక లోక జ్ఞానంతో, ఇది తప్పుడు రూపంలో కనిపిస్తుంది—దెయ్యం కనిపించినట్టు.