ఓ రామా, శ్రద్ధగా విను. ఈ ద్విజుడు, స్వయంభూ, శుద్ధమైన ఆకాశస్వరూపుడైన బ్రహ్మ, ఇతనికి గతంలో చేసిన క్రియలు లేవు, ప్రస్తుతం చేస్తున్న కార్యాలు కూడా లేవు; ఇతను సంసార బంధానికి లోబడలేదు. సహాయ కారణాలు లేకపోయినా ఏదైనా వస్తువు ఉద్భవిస్తే, అది తన మూల కారణం నుండి వేరుగా లేదని అనుభవించబడుతుంది. ఈ బ్రహ్మ, స్వయం ఉత్పన్నుడు, శుద్ధమైన ఆకాశస్వరూపుడైన చిత్తమాత్రుడు; ఇతను గతంలో కూడా, ఇప్పుడూ కర్త కాదు—అతనికి ప్రభావం ఎలా కలుగుతుంది చెప్పు. అతను తన బుద్ధితో “మరణం” అనే భావనను కల్పిస్తే, ఆ బుద్ధి లేనప్పుడు, ఆ క్షణంలోనే అతను మరణిస్తాడు. ఎవరైనా, “నేను భూమి మొదలైన పదార్థాలతోనే తయారయ్యాను” అని ధృఢంగా నమ్మితే, అతను త్వరగా భూమి తత్వంతో ఏకమవుతాడు; అలాంటి వ్యక్తిని పట్టుకోవచ్చు. కానీ, ఈ బ్రహ్మ భూమి రూపం కాదు, శుద్ధచైతన్య స్వభావుడు; ఇతనిని పట్టుకోలేరు—ఆకాశాన్ని గట్టిగా కట్టిన గొడుగుతో పట్టుకోవడం ఎలా సాధ్యమో, అలాగే. పూజ్యుడా, ఈ శూన్యం ఎలా ఉద్భవించింది, ఎలా ఉందని చెప్పబడుతోంది? భూమి మొదలైన పదార్థాలు ఉన్నాయా, లేవా, లేదా ఎలా ఉన్నాయో, లేవో చెప్పు. అవి ఎప్పుడూ జనించలేదు, ఎప్పుడూ లేవనూ కాదు; శుద్ధచైతన్యం మాత్రమే ఒంటరిగా ప్రకాశిస్తుంది, అలాగే ఉంటుంది. మహా ప్రళయ సమయంలో, ఏదీ మిగిలివుండదు; శాంతమైన, క్షయించని, అనంతమైన బ్రహ్మాత్మ మాత్రమే ఉంటుంది. అది శుద్ధచైతన్యమే, జ్ఞానవస్తువుల నుండి విముక్తమైనది, అత్యంత సూక్ష్మమైనది; దగ్గరగా చూసినప్పుడు ఆకాశం కొండలా కనిపించడంలా, బ్రహ్మ కూడా అలా సూక్ష్మంగా ఉంటుంది. అది శుద్ధచైతన్య స్వరూపం కనుక, “నేను శరీరమే” అనే భావన మనస్సులో కలిగితే, అది రూపాన్ని ధరించినట్టు కనిపిస్తుంది; యాదృచ్ఛికంగా కాకి తాడిమపైన కూర్చోవడం ఎలా అర్థవంతంగా కనిపించదో, అలాగే. సృష్టి ప్రారంభంలో, ఆకాశ గర్భంలో, బ్రహ్మ స్వయంగా ప్రకాశించి, స్వయంభూత్వాన్ని పొందాడు; అతను క్షయించని, అమరుడిగా కనిపిస్తాడు. ఇతనికి శరీరం లేదు, కార్యాలు లేవు, కర్తత్వం లేదు, వాసనలూ లేవు; ఇతను చైతన్య-ఆకాశమాత్రుడు, జ్ఞానరాశితో నిండినవాడు. అతనిలో గత వాసనల జాడ కూడా లేదు; అతను ఆకాశ స్వభావుడు, ఎలా వెలుగు బరువు స్వభావమో, అలాగే. అతను శుద్ధ అనుభవ ద్వారా మాత్రమే గ్రహించబడతాడు; ఆ అనుభవం కూడా లయమైతే, అలాంటి బ్రహ్మ కనిపించడు. అందుకే, చైతన్య-ఆకాశం ఎలా ఉందో, దాని గ్రహణాలు కూడా అలాగే ఉంటాయి; భూమి మొదలైన పదార్థాలు ఇక్కడ ఎలా ఉద్భవించాయి, ఎలా ఉన్పడతాయి చెప్పు. ఈ బ్రహ్మను పట్టుకోవాలనే ప్రయత్నం వృథా; ఏ సమయంలోనూ, ఎవరికీ ఆకాశాన్ని పట్టుకోవడం సాధ్యం కాదు. బ్రహ్మ స్వయంభూత్వం, జన్మ లేనిది, ఏకత్వం, చైతన్య స్వరూపం అని నా పెద్దపెద్ద తాత నాకు వివరించాడు; ఇదే నా విశ్వాసం. రామా, నేను నీకు బ్రహ్మ గురించి వివరించాను; మరణదేవుడు యమునితో ఈ విషయంపై పురాతన కాలంలో వాదించాడు. ఒక మన్వంతర కాలంలో, మరణుడు, సమస్త జీవులను గ్రహించేవాడు, బలాన్ని పొంది, తన పని ప్రారంభించాడు పద్మజుడి లోకంలో. ధర్మరాజు యముని ఉపదేశం మేరకు, ఎవరైనా ఏదైనా సాధన చేస్తూ, ఆలోచనలో ఆనందాన్ని పొందుతారు. బ్రహ్మ, పరమ-ఆకాశ స్వరూపుడైన వాడు, ఎలా శరీరాన్ని పొందుతాడు? అతను మనసే, సంకల్పం లేనివాడు, భూమి మొదలైన పదార్థాల రూపం అతనికి లేదు. చైతన్య-ఆకాశం అద్భుతంగా, ఆకాశ తత్వాన్ని అనుభవించేవాడు, అదే చైతన్య-ఆకాశం; ఇతనికి కారణం, ఫలితమూ లేవు. కల్పనలో మనిషి ఆకాశంలో ప్రకాశించేవాడు, అలాగే స్వయంభూ భూమి మొదలైన పదార్థాల లేని వాడిగా ప్రకాశిస్తాడు. శుద్ధ పరమాత్మలో, చూడేవాడు, చూడబడేవాడు లేరు; అయినా, చైతన్య స్వభావంగా, స్వయంభూత్వంగా కనిపిస్తాడు. ఈ మనస్సు కల్పన మాత్రమే; దీనిని బ్రహ్మ అని పిలుస్తారు. కల్పన-ఆకాశ రూపుడైన వ్యక్తికి భూమి మొదలైన పదార్థాలు లేవు. చిత్రకారుడి బ్రష్ మీద పెట్టిన బొమ్మ దేహం లేనట్టు కనిపించడంలా, బ్రహ్మ కూడా చైతన్య-ఆకాశంలో రంగు వేసినట్టు ప్రకాశిస్తాడు. చైతన్య-ఆకాశమే, ఆది, మధ్య లేని అనంతమైనది, తన మనస్సు శక్తితో బ్రహ్మగా, స్వయంభూత్వంతో ప్రకాశిస్తుంది; ఇక్కడ రూపం ఉన్నట్టు కనిపించినా, వాస్తవంగా శరీరం లేనిది, వంధ్యపుత్రుడిలా. ఈ విధంగా, ఓ మునీశ్వరా, మనస్సు శుద్ధమైనది, భూమి మొదలైన పదార్థాలు లేనిది, ఆకాశంలా; ఇది నిజంగా బ్రహ్మ, భూమి మొదలైన పదార్థాల నుండి విముక్తమైనది. అయితే, గత జన్మ స్మృతి ఇక్కడ కారణం ఎందుకు కాదు? నాకు ఎలా ఉందో, ఇతరులకు, సమస్త జీవులకు కూడా అలాగే ఉందా చెప్పు. ఎవరికైనా గత శరీరం ఉంటే, ప్రస్తుత శరీరం కూడా గత క్రియలతో కలిసినప్పుడు, అతనికి స్మృతి కలుగుతుంది; అదే సంసార నిరంతరతకు కారణం. బ్రహ్మకు గత కార్యం ఏమాత్రం లేకపోతే, అతనికి గత జన్మ స్మృతి ఎలా కలుగుతుంది, దాని మూలం ఏమిటి, ఎలా కలుగుతుంది? అందుకే, అది కారణం లేనిది, లేదా తన మనస్సే కారణం; స్వయంకారణంగా, ఇతర తత్వం లేనిది, స్వయంభూ తనలోనే నిలుస్తాడు. స్వయంభూత్వానికి శరీరం సూక్ష్మమైనది (మనస్సు); కానీ, రామా, భౌతిక శరీరం జన్మ లేనివానికి చెందదు. ఒకటి సూక్ష్మ శరీరం, మరొకటి భౌతిక శరీరం; సమస్త జీవజాతుల్లో బ్రహ్మకు ఒక్కటి మాత్రమే—ఇంకా ఏముంది? కారణమున్న జీవులకు రెండు శరీరాలు ఉంటాయి; కానీ జన్మ లేనివానికి కారణం లేకపోవడం వల్ల, ఒక్క సూక్ష్మ (మనస్సు) శరీరం మాత్రమే ఉంది. సమస్త జీవజాతుల్లో, ఒకటి జన్మ లేని పరమ-కారణం; జన్మ లేనివానికి కారణం లేకపోవడంతో, ఒక్క శరీరమే ఉంది. ప్రథమ-సృష్టికర్తకు భౌతిక శరీరం నిజంగా లేదు; అతను ఆకాశ స్వరూపమైన సూక్ష్మ శరీరంతో కనిపిస్తాడు. అతని శరీరం మనసుతోనే తయారైనది, భూమి మొదలైన పదార్థాల నుండి కాకుండా; ప్రథమ సృష్టికర్త, ఆకాశ రూపంతో, సృష్టులను వ్యాపింపజేస్తాడు. ఈ జీవులు, ముక్తి స్వభావమున్నవి, ఇతర కారణాలు లేనివి; ఏది ఏదినుండి ఉద్భవించిందో, అదే సమస్త జీవులకు అనుభవంగా వస్తుంది.