ఈ లోకంలో మనకు ప్రాణప్రియమైన దానిని చూచిన ఆనందం కన్నా, శాంతంగా, స్థితప్రజ్ఞతతో ఉన్న మనిషిని దర్శించిన ఆనందం మరింత గొప్పది. నిజమైన జీవితం, నిజమైన గౌరవం, అందరి మనస్సులో స్థానం, సద్గుణాలన్నీ ఆ శాంత స్వభావం కలిగిన జీవికి మాత్రమే లభిస్తాయి. అలాంటి వ్యక్తి చేసే ప్రతి శుభకార్యాన్ని ఈ లోకంలోని సమస్త జీవులు ఆనందంతో ఆహ్వానిస్తారు. సుఖమైనదైనా, దుఃఖమైనదైనా, వినడం, తాకడం, చూడడం, రుచించడం, వాసనపట్టడం—ఏ అనుభూతిలోనూ అతడు ఉల్లాసపడడు, విచారించడు. అన్ని పరిస్థితుల్లో సమభావంగా ఉండి, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకున్నవాడే నిజంగా శాంతుడని పిలవబడతాడు. మరణం, ఉత్సవం, యుద్ధం వంటి ఏ పరిస్థితిలోనైనా అతని మనస్సు శరదృతువులోని చంద్రబింబంలా నిర్మలంగా, కలత లేకుండా ఉంటుంది. అతడు ఎక్కడ ఉన్నా అక్కడే లేనట్టు ఉంటాడు. అతనిలో హర్షం లేదు, కోపం లేదు, అతని మనస్సు లోతైన నిద్రలో ఉన్నట్టు ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. అతని చూపు అమృత ప్రవాహంలా మధురంగా, ప్రేమతో అందరినీ చుట్టుముట్టుతుంది. లోపల, బయట, అతని చర్యలు అన్ని నిర్మలమైన మనస్సుతో జరుగుతాయి. ఎంతటి విపత్తులోనైనా, ప్రపంచాంతకంలోనైనా, చుట్టూ అగ్నికండలు ఎగిసిపడుతున్నా కూడా అతని మనస్సు లఘువుగా, దుర్గమంగా ఉంటుంది. అతడు లోపల చల్లదనాన్ని సంపాదించుకుని, మనోభావాల్లో మునిగిపోకుండా, ప్రపంచంలో స్పష్టంగా, అయోమయం లేకుండా వ్యవహరిస్తాడు. అతని మనస్సు ఎప్పుడూ తన కర్తవ్యాలలో నిమగ్నమై, ఆకాశంలా మలినం లేకుండా ఉంటుంది. యోగులు, పండితులు, యజ్ఞకర్తలు, రాజులు, బలవంతులు, ధర్మవంతులు—ఇందులో ఎవరికన్నా ఎక్కువగా ప్రకాశించే వారు శాంత స్వభావం కలవారే. గొప్పవారి మనస్సుల్లో, శాంతిలో లీనమైనవారిలో, సద్గుణాల వల్ల, సంతృప్తి అవతరిస్తుంది. అది చల్లని చంద్రకాంతిలా వెలుగుతుంది. సమభావం అన్నది అన్ని గుణాల సరిహద్దు, నిజమైన పురుషోత్తమతకు అలంకారం, కష్టాల్లో భయరహిత స్థానం—ఇది అత్యంత ప్రకాశవంతంగా వెలుగుతుంది. రామా! మహాత్ములు అమరమైన, అపహరించలేని, ఉత్తమమైన సమభావాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని పరమపదాన్ని పొందినట్లే, నీవు కూడా అదే మార్గాన్ని పట్టుకుని విజయాన్ని పొందాలి. ఏ కారణాలు ఉన్నాయో తెలుసుకుని, శాస్త్రజ్ఞానం ద్వారా మనస్సు నిర్మలంగా చేసుకుని, ఆత్మనిగ్రహంతో విచారణను ప్రారంభించాలి. విచారణ వల్ల బుద్ధి పదును పెరిగి, పరమపదాన్ని గ్రహించగలదు. విచారణ ఈ సాంసారిక వ్యాధికి మహౌషధం. అనేక కోరికలు పెంపొందించే విపత్తుల అరణ్యాన్ని విచారణ అనే కట్టెతో నరికేస్తే, అది మళ్లీ పెరగదు. మాయ, బంధువు నష్టం, కష్టాలు, అయోమయం—ఇలాంటి అన్ని సందర్భాల్లో విచారణే జ్ఞానుల మార్గం. విచారణ లేకుండా పరమశాంతిని పొందే మార్గమే లేదు; విచారణ వల్ల మేధావి మనస్సు చెడ్డదాన్ని వదిలి, మంచిదాన్ని సాధిస్తుంది. బలము, బుద్ధి, తేజస్సు, వివేకం, కర్మ ఫలం—ఇవి అన్నీ విచారణ వల్లే జన్మిస్తాయి. తగినదాన్ని, తగనిదాన్ని వేరు చేసే వివేక దీపంతో, అన్ని కోరికలు నెరవేర్చే విచారణ ఆధారంగా, ఈ సంసార సాగరాన్ని దాటి పోవాలి. నిర్మలమైన మనస్సు, మంచి సింహంలా, మాయ అనే పెద్ద ఏనుగును చీల్చివేస్తుంది. కాల ప్రభావంతో మాయలో మునిగి ఉన్నవారు, విచారణ దీపం వెలిగినప్పుడు పరమపదాన్ని పొందుతారు. రాజ్యాలు, అపార సంపద, అనేక భోగాలు, శాశ్వత మోక్షం—ఈ అన్నీ వివేక వృక్షఫలాలే. వివేకంలో ఆనందించే మహాత్ముల మంచి ఆలోచనలు, కష్టాల్లో కూడా నీటిలో తేలే బోప్పాయిలా, దిగజారవు. వివేకం ఉదయించినవారు అత్యుత్తమ ఫలాలకు పాత్రులు అవుతారు. విచారణ లేని హృదయాల్లో, ఆశలు నిండని అడవుల్లో, దుఃఖవల్లులు పెరుగుతుంటాయి. ఓ రాఘవ! విచారణ లేని నిద్ర, నల్లటి ముడిపాటి, మద్యంలా మత్తు కలిగించే అజ్ఞానం—ఇది నీకు ముగియాలి. ఎంతటి విపత్తులలోనైనా, విచారణలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు మాయలో మునిగిపోడు; వెలుగు చీకటిలో కలిసిపోనట్టే. విచారణ అనే కమలము మనస్సు అనే సరోవరంలో వికసించినవాడు, హిమాలయాల్లా ప్రకాశిస్తాడు. విచారణ లేని, మాంద్యంలో పడిపోయిన బుద్ధికి, వజ్రాలు కూడా వృథా; అది పిల్లవాడి చేతిలో యక్షచంద్రుడిలా. వివేకం లేని వ్యక్తిని దూరంగా వదిలేయాలి; అతడు దుఃఖపు గుట్టు, పుట్టగొడుగు, చెడిపోయిన తేనె లాంటివాడు. చేరుకోవడానికి కష్టమైన, చెడ్డ ప్రవర్తన కలిగినవారు విచారణ లేనప్పుడు మాత్రమే వెలుగుతారు; చీకటిలో పిశాచుల్లా. ఓ రఘునందన! విచారణ లేని వాడిని దూరంగా ఉంచు; అతడు పనికిరాని వృద్ధవృక్షంలాంటివాడు. కోరికల బంధం లేకుండా, ఒంటరిగా ఉన్న మనస్సుకు పరిపూర్ణ సంతృప్తి లభిస్తుంది; అది పూర్తిగా వెలిగిన చంద్రునిలా. వివేకం కలిగినవాడి శరీరం అంతా చల్లదనాన్ని పొందుతుంది, అది కొత్త చంద్రకాంతి ప్రపంచాన్ని అలంకరించినట్లే. వివేచన, పరమసత్య ధ్వజానికి వెన్నెలాంటి శుద్ధ వైడూర్య పంకజం. వివేకంతో నడిచే స్థితులు, దిక్కులను పారద్రోలుతూ, పునర్జన్మ భయాలను నశింపజేసి, సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తాయి.