రాఘవ మహాశయా! మనసులో "ఇలా నా బుద్ధి, ఇలా నా సంకల్పం" అనే ఆలోచన కలిగినప్పుడు, ఆ కార్యానికి ఫలితాన్ని పొందినప్పుడు, దానికి కారణంగా భావించబడే తర్కాన్ని "దుర్దృష్టం" అని అంటారు. అనుకూలమైనా, ప్రతికూలమైనా ఫలితాన్ని పొందినప్పుడు "ఇలా జరిగింది" అని చెప్పడం, కేవలం మనసుకు ఓదార్పు కలిగించేందుకు ఉపయోగించే మాట మాత్రమే; ఇదే దుర్దృష్టం అని పిలవబడుతుంది. ధర్మములన్నింటికీ తాత్త్వికమైన జ్ఞానమున్న ప్రభూ! గతంలో చేసిన కర్మలు సanchితంగా నిలిచి ఉంటాయని, దానినే దుర్దృష్టం అంటారు. మరి, మీరు దానిని ఎలా నిరాకరించారు? రాఘవా, నీవు బాగా అడిగావు. విను, నేను నీకు అంతా వివరంగా చెబుతాను. దుర్దృష్టమనే భావన అసలే లేదని నీకు బలమైన నమ్మకం కలిగేలా చేస్తాను. గతంలో మనస్సులో బలంగా అంకురించిన సంకల్పం, ఇప్పుడు కర్మఫలితంగా ప్రజలలో ఫలిస్తుంది. ప్రతి జీవి తన అంతరంగిక వాసనలకు అనుగుణంగా తక్షణమే కార్యాన్ని చేస్తుంది. వేరే కర్మలు లేకపోవడం, వేరే వాసనలు లేకపోవడం ఎప్పుడూ ఉండదు. ఎవరికి గ్రామం కావాలనిపిస్తే వారు గ్రామాన్ని పొందుతారు; ఎవరికి నగరం కావాలనిపిస్తే వారు నగరాన్ని పొందుతారు. ప్రతి ఒక్కరు తమ స్వభావాన్ని అనుసరించి ప్రయత్నిస్తారు. ఇక్కడ గతంలో దృఢ సంకల్పంతో చేసిన కార్యాలను "దుర్దృష్టం" అని సంప్రదాయంగా పిలుస్తారు. కనుక, దుర్దృష్టం అనేది మనమే చేసిన కార్యమే. ఆ కార్యం మన వాసనల పరిపక్వ రూపం. ఆ వాసన మనస్సు నుండి వేరుగా కాదు, ఎందుకంటే మనస్సే జీవి. దుర్దృష్టం అని పిలవబడేది కేవలం ఆ కార్యమే; ఆ కార్యమే మనస్సు. మనస్సే జీవి కాబట్టి, దుర్దృష్టం అనే వేరొకటి లేదు. ప్రతి జీవి మనస్సు ఏదాన్ని కోరుతుందో, దానిని తన స్వంత ప్రయత్నంతోనే పొందుతుంది; దుర్దృష్టం వల్ల కాదు. మనస్సు, చైతన్యం, వాసన, కార్యం, దుర్దృష్టం, స్వీయ సంకల్పం—ఇవి అన్నీ ఒక వ్యక్తి సంకల్పానికి పండితులు ఇచ్చే పేర్లే, రామా. ఈ విధంగా ధృఢంగా నమ్మిన వ్యక్తి నిరంతరం ప్రయత్నిస్తాడు; అందువల్ల తాను కోరిన ఫలితాన్ని పొందుతాడు. అంతకే, రఘువంశోత్తమా! అన్నీ వ్యక్తిగత ప్రయత్నంతోనే సఫలమవుతాయి, వేరేలా కాదు. కనుక, నీకు శుభమైన ప్రయత్నం కలగాలని ఆశిస్తున్నాను. ఓ మునీశ్వరా! గత వాసనల ప్రవాహం నన్ను ఎలా నడిపిస్తుందో, అలాగే నేను కూడా అశక్తుడిగా ఉంటాను—ఇక్కడ నేను ఏమి చేయగలను? కాబట్టి, రామా! నీవు పరమ శ్రేయస్సును, శాశ్వతమైన మోక్షాన్ని నీ స్వంత ప్రయత్నంతోనే పొందగలవు; వేరేలా కాదు. వాసనలకు రెండు రకాలు ఉంటాయి: శుభవాసనలు, అశుభవాసనలు. వీటిలో ఒకటి, రెండూ లేదా రెండింటి మిశ్రమం గతకాలం నుండి వస్తాయి, రామా. ఈ రోజు నీవు శుభవాసనల ప్రవాహంలో ప్రవహిస్తే, ఆ శుభఫలితంతో నీవు క్రమంగా శాశ్వత స్థితిని పొందుతావు. కాని, అశుభవాసనలు నిన్ను కష్టాల్లో బంధిస్తే, ఆ వాసనను నీ ప్రయత్నంతో బలవంతంగా అధిగమించాలి. నీవు స్వచ్ఛమైన చైతన్యస్వరూపుడవు, జ్ఞానవంతుడవు, ఈ జడదేహం కాదు. నీవు వేరొక మనస్సుతో ఏకమైతే, నిజంగా నీవు ఎవరు? ఎక్కడ? మరొకరు నీకు చైతన్యాన్ని కలిగిస్తే, నీవు లేనప్పుడు, మరొకరు ఎలా చైతన్యాన్ని కలిగించగలరు? కనుక, స్థిరత్వం అనే భావన వాస్తవం కాదు. వాసనల నది, పాప–పుణ్య మార్గాల్లో ప్రవహిస్తుంది; మానవ ప్రయత్నం, శ్రద్ధ ద్వారా దానిని పుణ్య మార్గంలో నడిపించాలి. పాపంలో మునిగినప్పుడు, ప్రయత్నంతో, బలంతో మనస్సును మళ్లీ పుణ్యానికి తిప్పాలి, వీరులలో శ్రేష్ఠుడవు నీవు. పాపాన్ని వదిలినప్పుడు, అది పుణ్యానికి వెళ్తుంది; లేకపోతే, మరలా పాపంలోకి కూడా వెళ్తుంది. జీవి మనస్సు జంతువుల వలె ఉంటుంది, కాబట్టి దాన్ని ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా కాపాడాలి. సమబుద్ధితో, త్వరగా కాదు, క్రమంగా, మనిషి ప్రయత్నంతో, శ్రద్ధతో, బాలబుద్ధి వలె ఉన్న మనస్సును కాపాడాలి. గతంలో నీవు సాధన ద్వారా బలపరిచిన వాసనల సమూహం ఏదైనా—శుభమైనా, అశుభమైనా—ఇప్పుడు నీవు శుభవాసనలను బలపరచు, రామా. గత సాధన వల్ల వాసనలు ఉద్భవిస్తే, ఆ సాధన ఫలితాన్ని ఇచ్చిందని గ్రహించు, శత్రువులను సంహరించేవాడవు నీవు. ఇప్పటికీ నీ వాసనలు బలపడుతున్నాయి, పాపరహితుడవు నీవు; కాబట్టి, సాధనబలం ద్వారా శుభసాధనను అభ్యసించు. గతంలో సాధన లేకపోతే వాసనలు బలపడేవి; ఇప్పుడు కూడా అవి పెరుగుతాయి. కాని, ప్రస్తుతం నీవు సంతోషంగా ఉండు, ప్రియుడా! సందేహంలోనూ, ఎప్పుడూ శుభాన్ని అభ్యసించు; శుభవాసనల పెరుగుదలలో, శుభాన్ని అనుసరించడంలో ఎలాంటి తప్పూ లేదు. ఈ లోకంలో ఏది సాధన చేయబడుతుందో, అదే స్వభావంగా మారుతుంది; దీనిని జ్ఞానులు చిన్నతనం నుండే అనుభవిస్తున్నారు. నీ శ్రేయస్సు కోసం, పరాక్రమంతో, ఐంద్రియాలను జయించి, శుభవాసనలతో నీవు నిన్ను నీవు నడిపించు. నీ మనస్సు సాధించబడక, పరమ స్థితిని తెలుసుకోకముందు, గురువు మరియు శాస్త్రాల ఆదేశాన్ని అనుసరించి నీవు నడుచు. తర్వాత, మలినాలు పోయినప్పుడు, సత్యాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు, శుభవాసనల ప్రవాహాన్ని కూడా అనాసక్తిగా వదిలేయాలి. పరమ శుభాన్ని, సద్జనులు ఆచరించిన మార్గాన్ని అనుసరించు; మనస్సు ఆనందముగానే ఉంచి, ఎల్లప్పుడూ నిర్దుఃఖ స్థితిని పొందు; ఆ తరువాత, దానినీ వదిలి, స్థిరంగా నిలిచిపో. కాబట్టి, ప్రయత్నాన్ని ఆధారంగా చేసుకో, అది నీ శాశ్వత సహచారి, పరమ శ్రేయస్సుకు. నీ మనస్సును ఏకాగ్రంగా చేసి, ఇప్పుడు నా మాటలు విను. ఇంద్రియాలు లోపలి వాసనలతో ఆక్రమించబడి, ఇష్టాలలో స్థిరపడినపుడు, వాటిని బలంతో త్వరగా నియంత్రించి, సమబుద్ధిలో నిలిపివేయు. ఇప్పుడు నీకు ముక్తికి మార్గమైన, మానవ ప్రయత్నానికి ఫలితాన్ని ఇచ్చే, లోకపరలోక శ్రేయస్సును ప్రసాదించే సారాంశగ్రంథాన్ని వివరించబోతున్నాను. లోకాసక్తిని పూర్తిగా వదిలి, తిరిగి రాకుండా చేసి, పరిపూర్ణ శాంతిని, సంతృప్తిని, ఉదాత్తమైన మనస్సుతో స్వీకరించు. పూర్వోత్తర వచనాల అర్థాన్ని శ్రద్ధగా పరిశీలిస్తూ, మనస్సును అంతర్గతంగా సమంగా, విచారంతో ఉంచు.