రఘునాథుడా! ఒక మనిషి తన దురదృష్టాన్ని తెచ్చే పనులను మూర్ఖంగా, ఏకాగ్రంగా చేయడం మాయలో పడిన వారి కార్యం. అలాంటి చర్యల ద్వారా ఏ ప్రయోజనమూ కలుగదు. మన చర్యలకు శక్తి, చిత్తశుద్ధి, మంచి సహవాసం, సత్యశాస్త్రాల అధ్యయనం వల్ల పెరుగుతుంది. ఈ శక్తిని పెంపొందించుకోవడానికి మన తెలివితేటలు, మిత్రుల సత్సంగతులు, సత్యగ్రంథాల పఠనం దోహదపడతాయి. తమ అంతిమ తత్త్వాన్ని—అనంతమైనదిగా, సమమైనదిగా, ఆనందదాయకమైనదిగా—తెలుసుకున్న వారు, కఠినమైన సాధన ద్వారా ఆ స్థితిని పొందగలుగుతారు. అలాంటి సత్యశాస్త్రాచార్యులను సేవించాలి. సత్యశాస్త్రం మరియు బుద్ధి పరస్పరం సాధన ద్వారా పెరుగుతాయని, సరస్సు మరియు వాన నీరు పరస్పరం పెరిగేలా ఉండటాన్ని పోలి ఉంటుంది. మనిషి బాల్యాన్నుంచి శాస్త్రాధ్యయనం, సత్సంగతి, మంచి లక్షణాల అభ్యాసం ద్వారా తన ప్రయోజనాన్ని సాధించగలడు. ఇంతటి మానవ ప్రయత్నంతోనే అసురులు జయించబడ్డారు, లోక వ్యవహారాలు స్థాపించబడ్డాయి, విష్ణువు సృష్టించిన లోకాలు ఏర్పడ్డాయి—ఇవి లాట్కు కారణం కాదు. ఈ లోకంలో మానవ ప్రయత్నమే ప్రధాన కారణమై ఉంటుంది, రఘునాథా! అందుకే దీర్ఘకాలం కృషి చేయాలి. అప్పుడు చెట్లుగానీ, పాము మొదలైన జీవులుగానీ పుట్టే ప్రమాదం ఉండదు, భయపడాల్సిన అవసరం లేదు. రూపం, చర్య, స్థలం, పరాక్రమం—ఇవేవీ అదృష్టం (లేక విధి) కాదు. ఈ విధి అనే మాటను ఎందుకు నిజమైనదిగా భావిస్తున్నారు? అది అవాస్తవమైన అర్థంలోనే ఉంది. మన చర్యల ఫలితాన్ని అనుభవించినప్పుడు, “ఇలా జరిగిపోయింది” అని చెప్పడం, విధి అనే పేరుతో ప్రాచుర్యం పొందింది. అలాగే, మాంద్యమైన బుద్ధి గలవారు, అర్థం చేసుకోలేని వారు, విధిని గట్టిగా నమ్ముతారు; అది పాము స్థానంలో తాడును తప్పుగా గుర్తించడంలాంటిది. నిన్నటి చెడు కార్యాన్ని ఈ రోజు మంచి కార్యంతో అలంకరించగలిగినట్లే, గతపు పనులు మారిపోతుంటాయి. కాబట్టి, మంచి పనులు చేయడంలో కృషి చేయాలి. విధిని నమ్మే మూర్ఖుడు, అగ్ని చెలరేగితే, “విధి ప్రకారం కాలిపోతుందా లేదా?” అని చెప్పాలి. ఇక్కడ కేవలం విధే కారణమైతే, మనిషి ప్రయత్నానికి ఉపయోగమేంటి? విధే స్నానం, దానం, భోజనం, ఇతర కార్యాలన్నీ చేస్తుంది. విధి ఆధీనుడై ఉండే వ్యక్తికి శాస్త్ర బోధన ఎందుకు? అతను మూగవాడిలా ఉంటే, బోధించేవాడు ఎవరు, ఎవరికి బోధించాలి? ఈ లోకంలో చలనం లేకపోవడం మృతులలో తప్ప మరెక్కడా కనిపించదు. కదలిక వల్లే ఫలితాలూ లభిస్తాయి. కాబట్టి, విధికి అర్థం లేదు. ఆకారరహితమైన విధి, శరీరధారికి సహాయకురాలిగా ఉండదు. చేతులు మొదలైన అవయవాల చర్యలు ప్రయత్నం వల్లే జరుగుతాయి; అవి విధి వల్ల జరగవు. మనస్సు, బుద్ధి అనుభవించబడతాయి కానీ, విధి ఎక్కడా కనిపించదు. జ్ఞానులు విధిని గోపాలుడిలా ఊహిస్తారు—అందుకే, అది ఎప్పుడూ అవాస్తవమే. బుద్ధికి భిన్నమైన మరోదేమైనా ఉంటే, అది ఏం తేడా? ఊహే ఆధారం అయితే, మానవ ప్రయత్నాన్ని కూడా ఊహించవచ్చు కదా! ఆకారరహితమైనది, శరీరధారితో సంబంధం కలిగి ఉండదు; ఆకాశం శరీరంతో సంబంధం లేనట్టే. శరీరధారి అనుసంధానమై కనిపిస్తాడు—కాబట్టి, విధి ఉండదు. మూడు లోకాల్లోని ప్రాణులకు విధి పనులు కేటాయిస్తుందంటే, విధే అందరినీ నిద్రపుచ్చాలి, విధే అన్నీ చేయాలి. “విధి వల్ల ఇలానే జరిగింది, నేను ఏం చేయగలను?” అనే మాటలు నిజమైన విధి కాదు, ఇది కేవలం ఓదార్పు మాట. విధిని మూర్ఖులు ఊహిస్తారు; దానికి ఆశ్రయించిన వారు నశించిపోతారు. కానీ, జ్ఞానులు తమ స్వంత ప్రయత్నంతోనే పరమపదాన్ని పొందారు. ధైర్యవంతులు, పరాక్రమవంతులు, జ్ఞానులు, పండితులు—ఈ లోకంలో ఎవరు విధిని ప్రకటించారు? కాలజ్ఞులు ఎవరో ఒకరి దీర్ఘాయువు నిర్ణయించినా, అతని తల తెగిపోయిన తర్వాత కూడా బ్రతికుంటే, అది పరమ విధి. కాలజ్ఞులు ఎవరో ఒకరి విద్యను నిర్ణయించినా, అతను చదవకుండానే పండితుడు అయితే, అది పరమ విధి. విశ్వామిత్ర మహర్షి విధిని దూరం పారేశారు; కేవలం ప్రయత్నంతోనే బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందారు, రామా! ఇతర మహర్షులు కూడా ప్రయత్నంతోనే స్వర్గాన్ని పొందారు. దేవతలను సంహరించి, రాక్షసాధిపతులు మూడు లోకాల్లో అప్రతిహతాధిపత్యాన్ని కేవలం ప్రయత్నంతోనే సాధించారు. దేవతాధిపతులు రాక్షసులు పీడించిన లోకాన్ని కూడా తమ శక్తి, మానవ ప్రయత్నంతోనే తిరిగి పొందారు. రామా! నీళ్ళు పాత్రలో ఉండాలంటే ప్రయత్నం, పద్ధతి అవసరం; విధి వల్ల కాదు. గడపలో నీరు పద్ధతివల్లే నిలుస్తుంది, విధి వల్ల కాదు. తీసుకోవడం, ఇవ్వడం, ప్రయత్నించడం, అయోమయం, సంచారం—ఈ వ్యవహారాల్లో శక్తి కనిపిస్తుంది, విధి కాదు; మందుల వాడకంలో లాగానే. అన్ని కారణాలు, ఫలితాలు—ఇవి ఊహలోనివే. వాస్తవం కాని విధిని పక్కన పెట్టి, పరమ మానవ ప్రయత్నాన్ని ఆశ్రయించు, మంగళకరమైన మనసున్నవాడా! ఓ ప్రభో! ధర్మాలన్నింటినీ తెలిసినవాడా! మౌలికంగా బోధించావు; కానీ, ఈ లోకంలో విధి అని ఏమిటో వివరించు. రాఘవా! మానవ ప్రయత్నమే అన్ని చర్యలకు కారణం; మరొకటి కాదు. ఫలితాన్ని అనుభవించే వాడు ప్రయత్నమే; విధి కారణం కాదు. విధి ఏమీ చేయదు, అనుభవించదు, అది అసలు లేదు; అది కనబడదు, గౌరవించబడదు—కేవలం ఊహ మాత్రమే. ఫలితాన్ని అనుభవించే వారికి, ఇక్కడ ఫలితసిద్ధి మానవ ప్రయత్నం వల్లే జరుగుతుంది; అది శుభమా, అశుభమా అయినా, సంపదను “విధి” అనే పదంతో సూచిస్తారు. ఇష్టమైనదైనా, అనిష్టమైనదైనా, ఎప్పుడూ మానవ ప్రయత్నంతోనే లభించేది, అదే “విధి” అని అంటారు. ఏ ఫలితమైనా, మానవ ప్రయత్న ఫలితంగా తప్పకుండా కలిగే దానిని, ఈ లోకంలో “విధి” అని పిలుస్తారు. కానీ, రాఘవా! నిజానికి, విధి ఎవరికీ ఏమీ చేయదు; అది ఆకాశంలాంటిది—చేస్తుందా, చేయదా అన్నా తేడా లేదు. మానవ ప్రయత్న ఫలితంగా, శుభమా, అశుభమా ఫలితం వచ్చినప్పుడు, “ఇలా జరిగింది” అనే భావనను “విధి” అంటారు. అందుకే, ఓ రామా! మానవ ప్రయత్నమే నిజమైన శరణ్యమని తెలుసుకో.