தேஶகாலக்ரியாத்ரவ்யஶக்திபர்யாகுலீக்ரு'தம் । பாவாத் பாவாந்தரம் யாதி லோலத்வாந் நடவந் மநஃ
இடம், காலம், செயல், பொருள், சக்தி ஆகியவற்றால் சூழப்பட்ட மனம், அதன் நிலைமாறும் இயல்பினால், ஒரு நடிகர் போல ஒரு நிலைமையிலிருந்து மற்றொரு நிலைக்கு நகர்கிறது.
ஸத் அஸத்தாம் நயத்ய் ஆஶு ஸத்தாம் சாஸந் நயத்ய் அலம் । தாத்ரு'ஶாந்ய் ஏவ சாதத்தே ஸுகதுஃகாநி பாவிதம்
மனம் உள்ளதை இல்லாததாகவும், இல்லாததை உள்ளதாகவும் விரைவில் மாற்றுகிறது; அது நினைத்தபடியே சந்தோஷமும் துக்கமும் அனுபவிக்கிறது.
யதாநிஶ்சயம் ஆதத்தே யதைவ சபலம் மநஃ । ஹஸ்தபாதாதிஸங்காதஸ் ததா ப்ரயததே ஸதா
எப்படி மனம் தன் குழப்பத்தின்படி பொருள்களைப் பிடிக்கிறதோ, அதேபோல் கை, கால் மற்றும் பிற உறுப்புகளும் எப்போதும் அதற்கேற்ப செயல்படுகின்றன.
ததஸ் ஸைவ க்ரியா சித்தஸமீஹிதம் அலம் பலம் । க்ஷணாத் ப்ரயச்சதி லதா காலே ஸிக்தேவ தாத்ரு'ஶம்
அந்த செயலும், மனதில் நினைத்தபடியே, உடனே பலனைத் தருகிறது; இது, கொடிக்கு நேரத்தில் தண்ணீர் ஊற்றினால் அது பழம் கொடுப்பதைப் போலே.
சித்ராம் க்ரீடநகஶ்ரேணீம் யதா பங்காத் க்ரு'ஹே ஶிஶுஃ । கரோத்ய் ஏவம் மநோ ராம விகல்பாத் குருதே ஜகத்
வீட்டில் ஒரு குழந்தை மண்ணால் பலவிதமான விளையாட்டு பொம்மைகள் செய்வதைப் போலவே, இராமா, மனமும் தனது கற்பனை மூலம் இந்த உலகத்தை உருவாக்குகிறது.
மநஶ்ஶிஶுஜநக்ரீடாம்ரு'தூத்காரலவேஷ்வ் அதஃ । கிம் ஏகம் தத்பதார்தேஷு ரூபம் ஜகதி கல்ப்யதே
மனது குழந்தைகளின் விளையாட்டிலும், அவர்கள் மண்ணிலும், கூச்சலிலும் மகிழ்வதைப் போல, உலகில் உள்ள பொருள்களில் ஏதாவது ஒன்று மட்டும் உண்மையானது என்று ஏன் நினைக்க வேண்டும்?
கரோத்ய் ரு'துகரஃ காலோ யதா ரூபாந்யதாம் தரோஃ । சித்தம் ஏவம் பதார்தாநாம் தேஷாம் ஏவாந்யதாம் இஹ
மழைக்காலம் வந்தால் மரம் எப்படி பல்வேறு வடிவங்களை எடுக்கிறதோ, அதுபோல் இங்கே உள்ள பொருள்களுக்கு பல்வேறு உருவங்களை உருவாக்குவது மனதே.
மநோரதே ததா ஸ்வப்நே ஸங்கல்பகலநாஸு ச । கோஷ்பதம் யோஜநவ்யூஹஸ் ஸ்வாஸு லீலாஸு சேதஸஃ
கற்பனைகளிலும் கனவிலும் எண்ணங்களின் உருவாக்கத்திலும், மனம் தனது விளையாட்டில், ஒரு பசுவின் களிற்றில் ஒரு யோஜனை அளவுள்ள குளத்தையும் உருவாக்குகிறது.
கல்பம் க்ஷணீகரோத்ய் ஏதத் க்ஷணம் நயதி கல்பதாம் । மநஸ் ததாயத்தம் அதோ தேஶகாலக்ரமம் விதுஃ
இந்த மனம் ஒரு யுகத்தை ஒரு கணமாகவும், ஒரு கணத்தை ஒரு யுகமாகவும் மாற்றுகிறது. ஆகவே, இடம் காலத்தின் ஒழுங்கு மனதையே சார்ந்தது என்று அறிந்தவர்கள் கூறுகிறார்கள்.
தீவ்ரமந்தத்வஸம்வேகாத் பஹுத்வால்பத்வபேததஃ । விலம்பதே ந ச சிரம் ந ச சித்தம் அஶக்திதஃ
மிகுதியான முயற்சி அல்லது மெதுவான முயற்சி, அதிகம் அல்லது குறைவாக இருப்பது போன்ற வேறுபாடுகள் காரணமாக மனம் தாமதமாகிறது; ஆனால் அது நீண்ட காலம் அல்ல, அல்லது சக்தியின்மை காரணமாக அல்ல.
வ்யாமோஹஸம்ப்ரமாநர்ததேஶகாலகமாகமாஃ । சேதஸஃ ப்ரபவந்த்ய் ஏதே பாதபாத் இவ பல்லவாஃ
மயக்கம், குழப்பம், பொருட்கள், இடங்கள், காலங்கள் வருவதும் போவதும்—இவை எல்லாம் மனத்திலிருந்து மரக்கிளையில் இலைகள் பிறப்பது போல தோன்றுகின்றன.
ஜலம் ஏவ யதாம்போதிர் ஔஷ்ண்யம் ஏவ யதாநலஃ । ததா விவிதஸம்ரம்பஸ் ஸம்ஸாரஶ் சித்தம் ஏவ ஹி
எப்படி நீர் தான் கடலும், வெப்பம் தான் நெருப்பும் ஆக இருக்கின்றனவோ, அதேபோல் இந்த உலகத்தில் நடக்கும் பலவகைச் செயல்களும் மனமே ஆகும்.
ஸகர்த்ரு'கர்மகரணம் யத் இதம் சேத்யம் ஆததம் । த்ரஷ்ட்ரு'தர்ஶநத்ரு'ஶ்யாட்யம் தத் ஸர்வம் சித்தம் ஏவ வஃ
இங்கு காணப்படும் செய்பவர், செயல், கருவி, காணும், காண்பவர், காணப்படும் எல்லாம் — இவை அனைத்தும் உங்களுடைய மனமே.
சித்தம் ஜகந்தி புவநாநி வநாந்தராணி ஸம்லக்ஷ்யதே ஸ்வயம் உபாகதம் ஆத்மபேதைஃ । கேயூரமௌலிகடகைஸ் தததத்ஸ்வரூபம் த்யக்தைககாஞ்சநதியேவ ஜநேந ஹேம
மனம் தான் உலகங்களாகவும், பல்வேறு நிலங்களாகவும், காடுகளாகவும் பலவகை உருவங்களில் தோன்றுகிறது; ஒரே தங்கம் பலவகை வளையல்கள், கிரீடங்கள், கையணி ஆகியவையாக மக்கள் பார்க்கும் போன்று.
அத்ர தே ஶ்ரு'ணு வக்ஷ்யாமி வ்ரு'த்தாந்தம் இமம் அத்புதம் । ஜாகதீஹேந்த்ரஜாலஶ்ரீஶ் சித்தாயத்தா ஸ்திதா யதா
இப்போது, இந்த உலக மாயையின் மகிமை முழுவதும் மனதையே சார்ந்திருப்பதை விளக்கும் ஒரு அதிசயமான கதையை நான் உனக்கு சொல்கிறேன், கேள்.
அஸ்த்ய் அஸ்மிந் வஸுதாபீடே நாநாநகவநாகுலஃ । உத்தராஃ பாண்டவா நாம ஸ்பீதோ ஜநபதோ மஹாந்
இந்த பூமியில், பல நகரங்களும் காடுகளும் நிரம்பிய, 'வடக்கு பாண்டவர்கள்' என்று அழைக்கப்படும் ஒரு பெரிய வளமான நாடு உள்ளது.
நீரந்த்ரநவஜம்பீரவநவிஶ்ராந்ததாபஸஃ । வித்யாதரீக்ரு'தலதாதோலோபவநபத்தநஃ
அங்கு, இடைவெளியில்லாத பசுமை ஜம்பிர மரத்தோட்டங்களில் தவசிகள் தங்குகிறார்கள்; வித்யாதரிகள் கொடிகளால் செய்த ஊஞ்சல்களால் பூங்காக்களும் நகரங்களும் அலங்கரிக்கப்படுகின்றன.
வாதோத்தூதாப்ஜகிஞ்ஜல்கபுஞ்ஜபிஞ்ஜரபர்வதஃ । லஸத்குஸுமஸம்பாரவநமாலாவதம்ஸகஃ
அந்த நாட்டில், காற்றால் பறக்கும் தாமரைத் தூள்கள் மலைகளை பொன்னிறமாக்குகின்றன; அதன் காடுகள் ஒளிரும் மலர்ச்சூடிகளால் மாலை போல் அலங்கரிக்கப்படுகின்றன.
கரஞ்ஜமஞ்ஜரீகுஞ்ஜகுப்தபர்யந்தஜங்கலஃ । கர்ஜூராந்தரிதக்ராமகுங்குமத்வநிதாம்பரஃ
அந்த நாட்டின் காட்டுகள், கரஞ்ச மலர்ச்செடிகள் சூழ்ந்த எல்லைகளைக் கொண்டவை; பனை மரங்களில் மறைந்துள்ள கிராமங்களின் ஒலிகள் ஆகாயத்தில் ஒலிக்கின்றன.
பாகபிங்கமிலச்ச்ரேணிஶாலிகேதாரபிங்கலஃ । நீலகண்டரவோத்தாமவநமண்டலமண்டிதஃ
முழுமையாக பழுக்கும் நெல், தங்கம் போன்ற கேழ்வரகு, கோதுமை வயல்கள் வரிசையாக விரிந்து, மயில்கள் கூட்டமாக நடமாடி, அழகான காட்டுகள் மாலைபோல் சூழ்ந்திருந்தது.
ஸாரஸாரவஸம்ரம்பரணத்கமலகாநநஃ । தமாலபடலாநீலகிரிக்ராமககுண்டலஃ
கொக்கு, சாரஸ் பறவைகள் கூவலால் முழங்க, மலர்ந்த தாமரைத் தோப்புகள் நிறைந்தது; கருந்தாமரை மரங்கள் மற்றும் நீலமலை கிராமங்கள் வளையம் போல் சூழ்ந்திருந்தன.
விசித்ரவிஹகவ்யூஹவிராவாஹிதகாகலிஃ । நதீபரிஸரோந்நித்ரபாரிபத்ரத்ருமாருணஃ
விதவிதமான அழகிய பறவைகள் கூட்டமாக கூவி ஒலிக்க, ஆற்றங்கரையில் தூங்கும் பாரிபத்ர மரங்கள் சிவந்த நிறம் வீசின.
காயத்கலமகேதாரதாரிகாஹூதமந்மதஃ । புஷ்பஸ்தலவலத்வாதவ்யாதூதகுஸுமாம்புதஃ
கேழ்வரகு வயலில் பாடும் பெண்களின் இனிய குரல் மன்மதனை அழைத்து, மலர்ச்சேடிகளில் வீசும் காற்றால் மலர் மேகங்கள் பறந்து சென்றன.
தரீக்ரு'ஹவிநிஷ்க்ராந்தஸித்தசாரணவந்திதஃ । ஸ்வர்காத் இவ ஸமாஹூய லாவண்யம் அபிநிர்மிதஃ
அங்கிருந்து வீடுகளை விட்டு வெளியே வந்த சித்தர்கள், தேவர்கள் அனைவரும் மரியாதை செய்தார்கள்; அது போலவே, வானிலிருந்து அழகு அழைக்கப்பட்டு உருவாக்கப்பட்டதுபோல் தெரிந்தது.
காயத்கிந்நரபர்யந்தகதலீஷண்டமண்டிதஃ । மந்தாநிலபலோத்தூதபுஷ்போபவநபாண்டுரஃ
அங்கு கின்னரர்கள் பாடும் ஓரங்களில் வாழை மரங்கள் சூழ்ந்திருந்தன; மென்மையான காற்று பூங்காக்களை அசைத்து, அந்த இடம் மலர்களால் வெண்மையாக மிளிர்ந்தது.
தத்ராஸ்தி லவணோ நாம ராஜா பரமதார்மிகஃ । ஹரிஶ்சந்த்ரகுலோத்பூதோ பூமாவ் இவ திவாகரஃ
அந்த இடத்தில், லவணன் என்ற பெயருடைய ஒரு அரசன் ஆட்சி செய்து வந்தான்; அவன் மிக உயர்ந்த தர்மத்தை பின்பற்றுபவன், ஹரிச்சந்திரன் வம்சத்தில் பிறந்தவன், பூமியில் சூரியன் போல ஒளிர்ந்தவன்.
யத்யஶஃகுஸுமோத்தம்ஸபாண்டுரஸ்கந்தமண்டலாஃ । தத்ர ஶைலா விராஜந்தே ஹராஃ ப்ரோத்தூலிதா இவ
அங்கே மலைகள், அவனுடைய புகழின் மாலைகள் தோள்களில் வெண்மையாக மின்ன, ஹரன் மலைகள் அசைந்தது போல அலங்கரிக்கப்பட்டு எழிலுடன் நிற்கின்றன.
க்ரு'பாணஶகலோத்க்ரு'த்தநிஶ்ஶேஷாராதிமண்டலாத் । அராதிலோகஃ ப்ராப்நோதி யதநுஸ்மரணாஜ் ஜ்வரம்
அவன் எதிரிகளைக் கம்பு துண்டுகளாக நசுக்கியவுடன், அவனை எதிரிகள் அல்லாதவர்களும் அவனை நினைத்தாலே உடல் காய்ச்சலால் வாடுகிறார்கள்.
யஸ்யோதாரஸமாரம்பம் ஆர்யலோகாநுபாலநம் । சரிதம் ஸம்ஸ்மரிஷ்யந்தி ஹரேர் இவ சிரம் ஜநாஃ
யாருடைய செய்கைகள் பெரியவையாகவும், நல்லவர்களை காப்பாற்றுவதாகவும் இருக்கின்றனவோ, அவருடைய நற்காரியங்களை மக்கள் நீண்ட நாட்கள் நினைவுகூர்வார்கள்; அது ஹரியின் செயல்களைப் போலவே.
யஸ்யாப்ஸரோபிர் அத்ரீந்த்ரமூர்தஸ்வ் அமரஸத்மஸு । விகாஸிபுலகோல்லாஸம் கீயந்தே குணகீதயஃ
தேவர்களின் மலையின்மீது உள்ள விண்ணுலகங்களில், அப்பசராஸ் அவருடைய சிறப்புகளைப் பாடும்போது, அவர்கள் உடல் மகிழ்ச்சியில் மலர்கிறது.