உந்நதாநதஸம்பாதநிபாதாநதிகூர்ணிதஃ । ந்யக்காரோபலநிர்காதைḫ பாரம்பர்யேண சூர்ணிதஃ
உயர்ச்சி, தாழ்ச்சி, வெற்றி, தோல்வி ஆகியவற்றால் இடர் அடைந்து சுழல்கின்றவன்; பழி, இகழ்ச்சி ஆகியவற்றின் அடியில் தலைமுறை தலைமுறையாக நசுங்குகிறவன்.
த்ரு'ஷ்ணாஶரலதாஜாலப்ரவேஶவஶவிக்ஷதஃ । ஸ்வப்ரஜ்ஞாரசிதாசாரḫ பரமாயாஸ்வ் அஶிக்ஷிதஃ
ஆசையின் நிலையற்ற தன்மை உருவாக்கும் வலையில் சிக்கி மனம் புண்பட்டவன்; தன் குறைந்த அறிவால் உருவான பழக்கப்படி நடந்துகொள்கிறவன்; உயர்ந்த ஞானத்தில் பயிற்சி பெறாதவன்.
இந்த்ரியக்ராமம் ஆகத்ய ப்ரபலாயநதத்பரஃ । ஸுதுர்க்ரஹகஜேந்த்ரோக்ரவிஸ்பூர்ஜநவிமர்திதஃ
அவனது மனம், இந்திரியங்களின் ஊருக்குள் நுழைந்து, எப்போதும் தப்பிக்க முயல்கிறது; பிடிக்க முடியாத ஒன்றின் கடும் தாக்கத்தால், காட்டுக் களிறு போல் அவன் சிதறிக்கிடக்கிறான்.
விஷயாஜகரோத்காரவிஷபூத்காரமூர்சிதஃ । காமகௌலேயகைர் பூமௌ ரஸார்த்ராயாம் விபோதிதஃ
பொருளாசையின் பாம்பு விஷம் பீறிட்டு ஊதும் சத்தத்தில் அவன் மயங்கி, ஆசையின் பிள்ளைகள் தட்டும் போது ஈரமான நிலத்தில் அவன் விழுந்து கிடக்கிறான்.
கோபதாவாநலப்லுஷ்டஸ்பஷ்டவிஸ்போடதாஹவாந் । ஸதாகதாகதாநேகதீர்கதுẖகப்ரவாஹவாந்
கோபம் என்ற காட்டுத்தீயால் அவன் சுடப்பட்டு, அதன் புண்கள் தெளிவாகத் தெரிகின்றன; பலவகை துயரங்கள் நீண்ட நதிபோல் தொடர்ந்து வந்து அவனை அடிக்கடி ஆட்கொள்கின்றன.
ஸ்வாங்கலக்நாபிலாஷாம்ஶதம்ஶதோஷைர் உபத்ருதஃ । போகலோபலஸந்மேதஸ்ஸ்ரு'காலசிரவித்ருதஃ
இச்சையின் சின்னங்கள் அவனது உடலில் ஒட்டிக்கொண்டிருக்கும் குற்றங்களால் அவன் வருந்துகிறான்; அனுபவ ஆசையும் மயக்கத்தின் வெப்பமும் அவனை நாயைப் போல் நீண்ட நாட்கள் ஓடச் செய்கின்றன.
ஸ்வகர்மகந்தரோத்வாந்ததாரித்ர்யத்வீப்யநுத்ருதஃ । வ்யாமோஹமிஹிகாந்தத்வகூடாவடலுடத்தநுஃ
தன் செயல்களின் ஆழமான குழியிலிருந்து எழும் வறுமை என்ற தீவைக் கடந்தவன், மயக்கம் என்ற பனியின் இருள் காரணமாக உருவம் ஆழமான குழிகளில் உருண்டு விழுகிறது.
மாநஸிம்ஹஸமுல்லாஸஹ்ரு'தயோத்கம்பநாதுரஃ । மரணேநாரணேயேந புகபுஷ்பம் இவேக்ஷிதஃ
மனம் என்ற சிங்கத்தின் கர்ஜனை காரணமாக உள்ளம் நடுங்கி துயரப்படும் அவன், மரணம் என்ற காட்டுவாசி அவனை ஒரு மலர்கொம்பைப் போல கவனித்து நோக்குகிறது.
கர்தாந் நிகரணாயாஶு தூரதோ ஜநஸேவிதஃ । காமைஸ் ஸமந்ததோ தத்தசிந்தாநிசயவாகுரஃ
கொடிய பறவைகள் அவனை விரைவில் விழுங்குமோ என மக்கள் தூரத்தில் இருந்து தவிர்க்கிறார்கள்; எல்லா புறமும் ஆசைகளால் உண்டான கவலைகளின் வலைகளால் அவன் சிக்கிக்கொள்கிறான்.
தாருண்யநாம்நா ஸுஹ்ரு'தா க்ஷணம் ஆலிங்க்ய வர்ஜிதஃ । துஸ்ஸஞ்சாரேஷு பவநைẖ குபிதைர் இவ தர்ஜிதஃ
இளமை என்ற தோழி ஒரு கணம் அவனை அணைத்துக் கொண்டு, உடனே விட்டு விட்டு, கடந்து செல்ல முடியாத கடும் காற்றுகள் அவனை திட்டும் போல் அச்சுறுத்துகின்றன.
கதாசிந் நிர்வ்ரு'திம் யாதẖ க்ஷணம் ஶமதரௌ க்வசித் । மநோஹரிணகோ ராஜந் ராஜீவம் இவ பாஸ்வதி
அரசே, சில நேரங்களில் இந்த மனம் என்னும் மான் ஒரு கணம் அமைதியை அடைந்து, சூரியனில் மலரும் தாமரைப்பூ போல ஒளிர்கிறது.
தாலீதமாலபகுலாதிகவ்ரு'க்ஷகுல்மவிஶ்ராந்திஷு ப்ரசுரபுஷ்பவிலாஸஹாஸைஃ । நாமாபி யஸ்ய ந விதந்தி ஸுகஸ்ய மூடாḫ ப்ராப்நோதி தச் சமதரோஸ் ஸ்வமநோம்ரு'கோ வஃ
பனை, நாவல், மகிழம் போன்ற மரங்களின் களங்களில் நிறைந்த மலர்களின் அழகும், புன்னகையும் காணும் இடங்களில், அறியாமையால் சிலர் மகிழ்ச்சி என்ற பெயர்கூட அறியமாட்டார்கள்; ஆனால் உங்கள் மனமானது அந்த அமைதி என்னும் மரத்தை அடைகிறது.
இதி விஶ்ராந்திமாந் ஏஷ மநோஹரிணகோ ऽரிஹந் । தத்ரைவ ரதிம் ஆயாதி ந யாதி விடபாந்தரம்
இவ்வாறு, இந்த மனமானுக்கு ஓய்வு கிடைத்ததும், அது அதே இடத்தில் மகிழ்ச்சி அடைந்து, வேறு மரத்திற்குச் செல்லாது.
ஏதாவதாத காலேந ஸ விவேகத்ருமḫ பலம் । அந்தஸ்ஸ்தம் பரமார்தாத்ம ஶநைḫ ப்ரகடயத்ய் அலம்
அதன்பின், காலம் கடந்தபின், விவேகம் என்னும் மரம் உள்ளிருக்கும் பரமார்த்த ஆத்மாவை மெதுவாக வெளிப்படுத்துகிறது.
த்யாநத்ருமபலம் புண்யம் தத் அஸௌ ஸ்வமநோம்ரு'கஃ । அதஸ்ஸ்திதḫ ப்ராந்தகதம் தஸ்ய பஶ்யதி ஸத்தரோஃ
தியான மரத்தின் புனிதமான பழத்தை, கீழே நின்று, மேலே கிளையில் இருக்கும் அதைப் பார்க்கும் தனது மனம் எனும் மான் காண்கிறது.
ஆரோஹதி ததோ வ்ரு'க்ஷம் தத் ஆஸ்வாதயிதும் பலம் । அந்யகர்தபரித்யாகே விததாத்யவஸாயவாந்
பிற ஆசைகளை எல்லாம் விட்டு, உறுதியான மனதுடன், அந்த பழத்தை சுவைக்க அந்த மரத்தில் ஏறுகிறான்.
விவேகரஸம் ஆக்ராமந் வ்ரு'த்தீஸ் த்யஜதி பூகதாஃ । உத்தமம் பதம் ஆஸாத்ய பூயோ நாதஸ் ஸமீஹதே
பகுத்தறிவின் சுவையை அடைந்து, கீழே இருக்கும் பழைய பழக்கங்களை விட்டு விடுகிறான்; உயர்ந்த நிலையை அடைந்தவுடன், மீண்டும் கீழே உள்ளவற்றை விரும்புவதில்லை.
தேநோத்தமபலார்தேந ஸம்ஸ்காராந் ப்ராக்தநாந் அஸௌ । விவேகபதம் ஆரூடஸ் த்யஜத்ய் அஹிர் இவ த்வசம்
அந்த உயர்ந்த பழத்தைப் பெறும் நோக்கில், பகுத்தறிவின் நிலையை அடைந்தவுடன், முன்பு இருந்த பழைய நினைவுகளை, பாம்பு தன் தோலை விட்டு விடும் போல், அவன் விட்டு விடுகிறான்.
ஹஸத்ய் உச்சைḫ பதாரூடம் ஆத்மாநம் அவலோகயந் । ஏதாவந்தம் அஹம் காலம் க்ரு'பணẖ கோ ऽபவம் த்வ் இதி
உயர்ந்த நிலையை அடைந்த தன்னை பார்த்து, அவன் உருக்கமாக சிரித்து, 'இவ்வளவு நாட்கள் நான் எவ்வளவு பாவப்பட்டவனாக இருந்தேன்!' என்று சொல்கிறான்.
கருணாதிஷு தேஷ்வ் அஸ்தப்ரமஶ் ஶாகாந்தரேஷு ஸஃ । லோபவ்யாலம் அதẖ குர்வந் ஸம்ராட் இவ விராஜதே
கருணை முதலான நல்ல பண்புகளில் நிலைத்தவன், ஆசை என்னும் பாம்பை அடியில் அடக்கி, மரக்கிளைகளில் அசையாமல், பேரரசர் போல் பிரகாசிக்கிறான்.
ஹ்ரு'தயேந்தோர் கநஶ்ரேணீர் முகாப்ஜதிமிராவலீஃ । க்ரு'ஷ்ணாயஶ்ஶ்ரு'ங்கலாஸ் த்ரு'ஷ்ணா திநாநுதிநம் உஜ்சதி
அவன் தினமும், மனத்தின் சந்திரனில் கூடிய கரிய மேகங்களை, வாயின் தாமரைச் சுழலில் இருக்கும் இருளை, ஆசையின் இரும்புக் கட்டுகளை விட்டு விடுகிறான்.
உபேக்ஷதே ந ஸம்ப்ராப்தம் நாப்ராப்தம் அபிவாஞ்சதி । ஸோமஸோம்யோ பவத்ய் அந்தஶ்ஶீதலஸ் ஸர்வவ்ரு'த்திஷு
அவன் வந்ததை பொருட்படுத்தாமல், வராததை விரும்பாமல், உள்ளுக்குள் சந்திரனைப் போல குளிர்ச்சியாக இருந்து, எல்லா செயல்களிலும் அமைதியாக இருக்கிறான்.
ஶாஸ்த்ரார்தபல்லவேஷ்வ் ஏவ நிஷண்ணாத்மாவதிஷ்டதே । உந்நதாவநதாபாதா அதḫ பஶ்யஞ் ஜகத்கதீஃ
வேதங்களின் உண்மையான பொருளில் மனதை நிலைநிறுத்தியவன், உலகம் கீழே எழும் மற்றும் வீழும் பாதைகளை அமைதியாகக் காண்கிறான்.
பீமத்ருமலதோத்கீர்ணபுஷ்பப்ரகரதந்துராஃ । ப்ராக்தநீஸ் ஸ்வாஸ் ஸ்தலீḫ பஶ்யந் ஹஸத்ய் அந்தர் வராகதாம்
கடுமையான மரங்கள், சிக்கலான கொடிகள், மலர்களால் அலங்கரிக்கப்பட்ட பழைய இடங்களைப் பார்த்து, அவற்றின் துயரமான நிலையை உள்ளுக்குள் சிரிக்கிறான்.
தேஷு தத்ஸ்கந்ததேஶேஷு தயோட்டீநவிடீநயா । ஹாரிண்யா விஹரந் கத்யா ராஜேவ பரிராஜதே
அந்த இடங்களிலும் அதன் கிளைகளிலும், மான் போல் அழகான நடையுடன் சஞ்சரித்து, அரசனைப் போல ஒளிவீசுகிறான்.
புத்ரதாரகலத்ராணி மித்ராணி ச தநாநி ச । ஜந்மாந்தரக்ரு'தாநீவ ஸ்வப்நஜாநீவ பஶ்யதி
மக்கள், மனைவிகள், நண்பர்கள், செல்வம் ஆகியவற்றை, கடந்த பிறவியில் இருந்தவை போலவும், கனவில் கண்டவற்றைப் போலவும் காண்கிறான்.
ராகத்வேஷபயோந்மாதமாநமோஹமஹார்தயஃ । நடஸ்யேவாஸ்ய த்ரு'ஶ்யந்தே ஶீதலாமலசேதஸஃ
யாருடைய மனம் அமைதியாகவும் தூய்மையாகவும் இருக்கிறதோ, அவருக்கு ஆசை, வெறுப்பு, பயம், பித்தம், பெருமை, பெரிய மயக்கம் எல்லாம் ஒரு நாடகத்தில் நடிக்கும் நடிகர்களைப் போலவே தோன்றும்.
உந்மத்தசேஷ்டிதாகாரா ஹஸத்ய் அபி புரோ ऽஸதீஃ । தரங்கபங்குராதாராஸ் ஸம்ஸாரஸரிதோ கதீஃ
இந்த உலகத்தில் நடக்கும் பொய்யான நிகழ்வுகளை, அலைகளின் நிலைபோல நிலையில்லாதவை என்று எண்ணி, அவன் அவற்றை பார்த்து சிரிக்கிறான்; அவை வாழ்க்கை என்ற ஆற்றின் தாற்காலிக ஓட்டங்கள் மட்டுமே.
ந ஸ சேதயதே காஶ்சில் லோகதாரதநைஷணாஃ । அபூர்வபதவிஶ்ராந்தோ ஜீவந்ந் ஏவ யதா ஶவஃ
அவன் உலக மக்கள், மனைவி, செல்வம் ஆகியவற்றை நாடுவதில் எந்த கவலையும் கொள்கிறதில்லை; புதிதாக கிடைத்த அமைதியில் தங்கியவனாக, உயிருடன் இருந்தும் உயிரில்லாதவனைப் போல இருக்கிறான்.
கேவலம் கேவலே ஶுத்தே போதாத்மநி மஹோந்நதௌ । தத்தத்ரு'ஷ்டிḫ பலே தஸ்மிந் தூரம் ஸமதிரோஹதி
அவன் தூய்மையான, உயர்ந்த அறிவு ஆன்மாவில் மட்டும் பார்வையை நிலைநிறுத்தி, அந்த உணர்வின் பலனில் முழுமையாக லயித்து, எல்லாவற்றையும் தாண்டி உயர்ந்து செல்கிறான்.