நிபத்நாத்ய் ஆத்மநா பீடம் குலாசல இவ ஸ்திரம் । பலஸ்ய ரசயத்ய் ஊர்த்வே கடிகாம் மங்கலாசிதாம்
தன் ஆத்மாவையே உறுதியான ஒரு இருக்கையாக அமைத்து, அது தன் குலமலையின் போல் நிலையாக இருக்கச் செய்கிறான். அதன் மீது, நல்ல பலனைப் பெறும் பொருட்டு, மங்களம் நிறைந்த ஒரு பாத்திரத்தை மேல் கட்டுகிறான்.
விவேகபலவ்ரு'க்ஷே து வர்தமாநே திநே திநே । சாயாவிதாநவலிதே பும்ஸோ ஹ்ரு'தயகாநநே
அறிவின் பழமரமாகும் அந்த மரம் நாள்தோறும் வளர வளர, அதன் நிழல் மனிதனின் இதய வனத்தையே விரிந்து காப்பது போல் பரவுகிறது.
ப்ரவர்ததே ஶீதலதா தலதாபாபஹாரிணீ । அத்யுல்லஸந்மதிலதாதுஷாரோதரஸுந்தரீ
அந்த நிழலில், கீழிருந்து வரும் வெப்பத்தை நீக்கும் ஒரு குளிர்ச்சி எழுகிறது; அது மிகுந்த ஒளியுடன், தூய அறிவு தூளால் நிரம்பி, உள்ளுக்குள் அழகாக ஜொலிக்கிறது.
யஸ்யாம் அவாந்தரஶ்ராந்தோ விஶ்ராம்யதி மநோம்ரு'கஃ । ஆஜந்மஜீர்ணபதிகḫ பதி கோலாஹலாகுலஃ
அந்த நிழலில், பிறந்ததிலிருந்து முதுமை வரை சத்தம் நிறைந்த பாதையில் அலைந்த மனமான், ஓய்வுற்று அமைதியாக இளைப்பாறுகிறது.
ஸத்தாமாத்ராத்மஶாரீரஶர்மார்தம் ப்ரேக்ஷிதோ ऽரிபிஃ । நாநாதாஸாரம் ஆத்மாநம் கோபயந் குஞ்ஜகோந்முகஃ
உடல் என்ற பெயரில், வெறும் இருப்புக்காக எதிரிகள் கவனிக்கும்போது, அந்த மனிதன், தன்னை வெளியில் காட்டாமல், தன் உண்மையான தன்மையை மறைத்து, காடுக்குள் இருந்து வெளியே பார்த்துக்கொண்டு தன்னை பாதுகாக்கிறான்.
ஸம்ஸாராரண்யவிஸரத்வாஸநாபவநேரிதஃ । அஹந்தாதாபஸரிதா ஸர்வதா விப்ரலம்பிதஃ
இந்த உலகம் என்ற காட்டில் ஆசைகளின் காற்றால் இழுத்துச் செல்லப்பட்டு, 'நான்' என்ற அகந்தையின் வெப்பம் ஓடும் ஆற்றில் எப்போதும் பிரிந்து தவிக்கிறான்.
தாரதீர்கதரீதூரசிரஸஞ்சாரஜர்ஜரஃ । புத்ரபத்த்ரபராமர்ஶப்ரபாதாத் பதிதோ ऽவடே
மனைவி, செல்வம் ஆகியவற்றிற்காக நீண்ட நாட்கள் பயணம் செய்து சோர்ந்து, பிள்ளைகள் மற்றும் பிற உறவுகளிடம் பற்றுதல் காரணமாக உயர்ந்த இடத்தில் இருந்து விழுந்து துன்புறுகிறான்.
லக்ஷ்மீலதாவிலுடநாத் ஸங்கடே குட்டிதாங்ககஃ । த்ரு'ஷ்ணாஶ்ரீஸரிதம் க்ரு'ஹ்ணந் கல்லோலைர் தூரம் ஆஹ்ரு'தஃ
ஐசுவரியம் என்ற கொடியை பிடித்து கெஞ்சும் இடங்களில் உடல் காயமடைந்து, ஆசை மற்றும் செல்வம் என்ற ஆற்றை பிடிக்க முயன்றபோது அதன் அலைகளால் தொலைதூரம் இழுத்துச் செல்லப்படுகிறான்.
வ்யாதிதுர்வ்யாதவைதுர்யபலாயநபராயணஃ । அஶங்கிதவிதிவ்யாதபாதாதிசகிதாக்ரு'திஃ
அவனுக்கு நோய், துயரம், துன்பம் ஆகியவற்றிலிருந்து தப்பிக்கவே எண்ணம்; விதியின் திடீர் தாக்கத்திலும் நோயின் தாக்கத்திலும் எப்போதும் பயந்த முகம்; மனம் எப்போதும் கலக்கம்.
கேயாஸ்வாதஸமாபாததுẖகஸாயகஶங்கிதஃ । வைரிவித்ராவணவ்யக்ரோ த்ரு'ஷதாஹநநாங்கிதஃ
இன்பங்களை அனுபவித்தவுடன் வரும் வேதனையை நினைத்து எப்போதும் அச்சம்; பகைவர்களை விரட்டும் சிந்தனையில் மூழ்கி; கடுமையான அனுபவங்களால் உடலில் பல காயங்கள் பதிந்துள்ளவன்.
உந்நதாநதஸம்பாதநிபாதாநதிகூர்ணிதஃ । ந்யக்காரோபலநிர்காதைḫ பாரம்பர்யேண சூர்ணிதஃ
உயர்ச்சி, தாழ்ச்சி, வெற்றி, தோல்வி ஆகியவற்றால் இடர் அடைந்து சுழல்கின்றவன்; பழி, இகழ்ச்சி ஆகியவற்றின் அடியில் தலைமுறை தலைமுறையாக நசுங்குகிறவன்.
த்ரு'ஷ்ணாஶரலதாஜாலப்ரவேஶவஶவிக்ஷதஃ । ஸ்வப்ரஜ்ஞாரசிதாசாரḫ பரமாயாஸ்வ் அஶிக்ஷிதஃ
ஆசையின் நிலையற்ற தன்மை உருவாக்கும் வலையில் சிக்கி மனம் புண்பட்டவன்; தன் குறைந்த அறிவால் உருவான பழக்கப்படி நடந்துகொள்கிறவன்; உயர்ந்த ஞானத்தில் பயிற்சி பெறாதவன்.
இந்த்ரியக்ராமம் ஆகத்ய ப்ரபலாயநதத்பரஃ । ஸுதுர்க்ரஹகஜேந்த்ரோக்ரவிஸ்பூர்ஜநவிமர்திதஃ
அவனது மனம், இந்திரியங்களின் ஊருக்குள் நுழைந்து, எப்போதும் தப்பிக்க முயல்கிறது; பிடிக்க முடியாத ஒன்றின் கடும் தாக்கத்தால், காட்டுக் களிறு போல் அவன் சிதறிக்கிடக்கிறான்.
விஷயாஜகரோத்காரவிஷபூத்காரமூர்சிதஃ । காமகௌலேயகைர் பூமௌ ரஸார்த்ராயாம் விபோதிதஃ
பொருளாசையின் பாம்பு விஷம் பீறிட்டு ஊதும் சத்தத்தில் அவன் மயங்கி, ஆசையின் பிள்ளைகள் தட்டும் போது ஈரமான நிலத்தில் அவன் விழுந்து கிடக்கிறான்.
கோபதாவாநலப்லுஷ்டஸ்பஷ்டவிஸ்போடதாஹவாந் । ஸதாகதாகதாநேகதீர்கதுẖகப்ரவாஹவாந்
கோபம் என்ற காட்டுத்தீயால் அவன் சுடப்பட்டு, அதன் புண்கள் தெளிவாகத் தெரிகின்றன; பலவகை துயரங்கள் நீண்ட நதிபோல் தொடர்ந்து வந்து அவனை அடிக்கடி ஆட்கொள்கின்றன.
ஸ்வாங்கலக்நாபிலாஷாம்ஶதம்ஶதோஷைர் உபத்ருதஃ । போகலோபலஸந்மேதஸ்ஸ்ரு'காலசிரவித்ருதஃ
இச்சையின் சின்னங்கள் அவனது உடலில் ஒட்டிக்கொண்டிருக்கும் குற்றங்களால் அவன் வருந்துகிறான்; அனுபவ ஆசையும் மயக்கத்தின் வெப்பமும் அவனை நாயைப் போல் நீண்ட நாட்கள் ஓடச் செய்கின்றன.
ஸ்வகர்மகந்தரோத்வாந்ததாரித்ர்யத்வீப்யநுத்ருதஃ । வ்யாமோஹமிஹிகாந்தத்வகூடாவடலுடத்தநுஃ
தன் செயல்களின் ஆழமான குழியிலிருந்து எழும் வறுமை என்ற தீவைக் கடந்தவன், மயக்கம் என்ற பனியின் இருள் காரணமாக உருவம் ஆழமான குழிகளில் உருண்டு விழுகிறது.
மாநஸிம்ஹஸமுல்லாஸஹ்ரு'தயோத்கம்பநாதுரஃ । மரணேநாரணேயேந புகபுஷ்பம் இவேக்ஷிதஃ
மனம் என்ற சிங்கத்தின் கர்ஜனை காரணமாக உள்ளம் நடுங்கி துயரப்படும் அவன், மரணம் என்ற காட்டுவாசி அவனை ஒரு மலர்கொம்பைப் போல கவனித்து நோக்குகிறது.
கர்தாந் நிகரணாயாஶு தூரதோ ஜநஸேவிதஃ । காமைஸ் ஸமந்ததோ தத்தசிந்தாநிசயவாகுரஃ
கொடிய பறவைகள் அவனை விரைவில் விழுங்குமோ என மக்கள் தூரத்தில் இருந்து தவிர்க்கிறார்கள்; எல்லா புறமும் ஆசைகளால் உண்டான கவலைகளின் வலைகளால் அவன் சிக்கிக்கொள்கிறான்.
தாருண்யநாம்நா ஸுஹ்ரு'தா க்ஷணம் ஆலிங்க்ய வர்ஜிதஃ । துஸ்ஸஞ்சாரேஷு பவநைẖ குபிதைர் இவ தர்ஜிதஃ
இளமை என்ற தோழி ஒரு கணம் அவனை அணைத்துக் கொண்டு, உடனே விட்டு விட்டு, கடந்து செல்ல முடியாத கடும் காற்றுகள் அவனை திட்டும் போல் அச்சுறுத்துகின்றன.
கதாசிந் நிர்வ்ரு'திம் யாதẖ க்ஷணம் ஶமதரௌ க்வசித் । மநோஹரிணகோ ராஜந் ராஜீவம் இவ பாஸ்வதி
அரசே, சில நேரங்களில் இந்த மனம் என்னும் மான் ஒரு கணம் அமைதியை அடைந்து, சூரியனில் மலரும் தாமரைப்பூ போல ஒளிர்கிறது.
தாலீதமாலபகுலாதிகவ்ரு'க்ஷகுல்மவிஶ்ராந்திஷு ப்ரசுரபுஷ்பவிலாஸஹாஸைஃ । நாமாபி யஸ்ய ந விதந்தி ஸுகஸ்ய மூடாḫ ப்ராப்நோதி தச் சமதரோஸ் ஸ்வமநோம்ரு'கோ வஃ
பனை, நாவல், மகிழம் போன்ற மரங்களின் களங்களில் நிறைந்த மலர்களின் அழகும், புன்னகையும் காணும் இடங்களில், அறியாமையால் சிலர் மகிழ்ச்சி என்ற பெயர்கூட அறியமாட்டார்கள்; ஆனால் உங்கள் மனமானது அந்த அமைதி என்னும் மரத்தை அடைகிறது.
இதி விஶ்ராந்திமாந் ஏஷ மநோஹரிணகோ ऽரிஹந் । தத்ரைவ ரதிம் ஆயாதி ந யாதி விடபாந்தரம்
இவ்வாறு, இந்த மனமானுக்கு ஓய்வு கிடைத்ததும், அது அதே இடத்தில் மகிழ்ச்சி அடைந்து, வேறு மரத்திற்குச் செல்லாது.
ஏதாவதாத காலேந ஸ விவேகத்ருமḫ பலம் । அந்தஸ்ஸ்தம் பரமார்தாத்ம ஶநைḫ ப்ரகடயத்ய் அலம்
அதன்பின், காலம் கடந்தபின், விவேகம் என்னும் மரம் உள்ளிருக்கும் பரமார்த்த ஆத்மாவை மெதுவாக வெளிப்படுத்துகிறது.
த்யாநத்ருமபலம் புண்யம் தத் அஸௌ ஸ்வமநோம்ரு'கஃ । அதஸ்ஸ்திதḫ ப்ராந்தகதம் தஸ்ய பஶ்யதி ஸத்தரோஃ
தியான மரத்தின் புனிதமான பழத்தை, கீழே நின்று, மேலே கிளையில் இருக்கும் அதைப் பார்க்கும் தனது மனம் எனும் மான் காண்கிறது.
ஆரோஹதி ததோ வ்ரு'க்ஷம் தத் ஆஸ்வாதயிதும் பலம் । அந்யகர்தபரித்யாகே விததாத்யவஸாயவாந்
பிற ஆசைகளை எல்லாம் விட்டு, உறுதியான மனதுடன், அந்த பழத்தை சுவைக்க அந்த மரத்தில் ஏறுகிறான்.
விவேகரஸம் ஆக்ராமந் வ்ரு'த்தீஸ் த்யஜதி பூகதாஃ । உத்தமம் பதம் ஆஸாத்ய பூயோ நாதஸ் ஸமீஹதே
பகுத்தறிவின் சுவையை அடைந்து, கீழே இருக்கும் பழைய பழக்கங்களை விட்டு விடுகிறான்; உயர்ந்த நிலையை அடைந்தவுடன், மீண்டும் கீழே உள்ளவற்றை விரும்புவதில்லை.
தேநோத்தமபலார்தேந ஸம்ஸ்காராந் ப்ராக்தநாந் அஸௌ । விவேகபதம் ஆரூடஸ் த்யஜத்ய் அஹிர் இவ த்வசம்
அந்த உயர்ந்த பழத்தைப் பெறும் நோக்கில், பகுத்தறிவின் நிலையை அடைந்தவுடன், முன்பு இருந்த பழைய நினைவுகளை, பாம்பு தன் தோலை விட்டு விடும் போல், அவன் விட்டு விடுகிறான்.
ஹஸத்ய் உச்சைḫ பதாரூடம் ஆத்மாநம் அவலோகயந் । ஏதாவந்தம் அஹம் காலம் க்ரு'பணẖ கோ ऽபவம் த்வ் இதி
உயர்ந்த நிலையை அடைந்த தன்னை பார்த்து, அவன் உருக்கமாக சிரித்து, 'இவ்வளவு நாட்கள் நான் எவ்வளவு பாவப்பட்டவனாக இருந்தேன்!' என்று சொல்கிறான்.
கருணாதிஷு தேஷ்வ் அஸ்தப்ரமஶ் ஶாகாந்தரேஷு ஸஃ । லோபவ்யாலம் அதẖ குர்வந் ஸம்ராட் இவ விராஜதே
கருணை முதலான நல்ல பண்புகளில் நிலைத்தவன், ஆசை என்னும் பாம்பை அடியில் அடக்கி, மரக்கிளைகளில் அசையாமல், பேரரசர் போல் பிரகாசிக்கிறான்.